یکشنبه, ۴ مهر , ۱۴۰۰ 19 صفر 1443 Sunday, 26 September , 2021 ساعت تعداد کل نوشته ها : 10289 تعداد نوشته های امروز : 15 تعداد اعضا : 3462 تعداد دیدگاهها : 299×
«آنچه که دعوت کنندگان به نماز باید بدانند»
۲۴ مرداد ۱۳۹۷ - ۱۵:۵۲
شناسه : 10110
1

دعوت به عبادت خداوند و به نماز در چهار مسئله کلی به شرح ذیل ارائه می گردد. امید است با توجه به بزرگی و عظمت این دعوت ضمن شناخت دقیق از فضیلت ها، شیوه ها، مهارت ها و آگاهی از آثار و کارکردهای دعوت به نماز، با اخلاق دعوت کنندگان نیز در این یادداشت بیشتر […]

ارسال توسط :
پ
پ

دعوت به عبادت خداوند و به نماز در چهار مسئله کلی به شرح ذیل ارائه می گردد. امید است با توجه به بزرگی و عظمت این دعوت ضمن شناخت دقیق از فضیلت ها، شیوه ها، مهارت ها و آگاهی از آثار و کارکردهای دعوت به نماز، با اخلاق دعوت کنندگان نیز در این یادداشت بیشتر آشنا شویم.

  • بیان حکم این دعوت و بیان فضیلت آن
  • بیان شیوه ها و مهارت ها و کیفیت دعوت
  • تشریح امری که قرار است به سوی آن دعوت صورت گیرد.
  • بیان ویژگی های اخلاقی دعوت کنندگان
  • مرحله اول؛ حکم دعوت:

آیا این دعوت مستحب است، یا واجب، یا مباح ؟

آنچه که واضح و مبرهن است از کتاب و عترت استنباط می گردد، وجوب این دعوت است. پس، دعوت به خیر و نیکی، دعوت به خداوند و عبادت پروردگار از واجبات است (البته واجب کفایی). ادله فراوانی هم وجود دارد؛ از جمله:

«وَلْتَکُنْ مِنْکُمْ أُمَّهٌ یَدْعُونَ إِلَى الْخَیْرِ وَیَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَیَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْکَرِ وَأُولَئِکَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ» –  و باید برخی از شما مسلمانان، خلق را به خیر و صلاح دعوت کنند و امر به نیکوکاری و نهی از بدکاری کنند، و اینها رستگار خواهند بود. (آل عمران؛ آیه ۱۰۴)

و یا آیه ۱۲۵ سوره  نحل که می فرماید:

«ادْعُ إِلَى سَبِیلِ رَبِّکَ بِالْحِکْمَهِ وَالْمَوْعِظَهِ الْحَسَنَهِ وَجَادِلْهُمْ بِالَّتِی هِیَ أَحْسَنُ» – به حکمت و موعظه نیکو به راه خدایت دعوت کن و با بهترین طریق با اهل جدل مناظره کن.

و یا در آیه ۸۷ سوره قصص:

«وَلَا یَصُدُّنَّکَ عَنْ آیَاتِ اللَّهِ بَعْدَ إِذْ أُنْزِلَتْ إِلَیْکَ وَادْعُ إِلَى رَبِّکَ وَلَا تَکُونَنَّ مِنَ الْمُشْرِکِینَ» – و زنهار! کافران تو را از (تبلیغ) آیات خدا پس از آنکه بر تو نازل شد منع نکنند، و (همیشه خلق را) به سوی پروردگارت دعوت کن و از مشرکان مباش.

و همچین آیه ۱۰۸ سوره یوسف که می فرماید:

«قُلْ هَذِهِ سَبِیلِی أَدْعُو إِلَى اللَّهِ  عَلَى بَصِیرَهٍ أَنَا وَمَنِ اتَّبَعَنِی» – بگو طریقه من و پیروانم همین است که خلق را به خدا با بینایی و بصیرت دعوت کنیم

و اما در خصوص فضیلت و جایگاه و شان و منزلت دعوت به پرستش خدا و اقامه نماز باید گفت آیه ۳۳ سوره فصلت می فرماید:

«وَمَنْ أَحْسَنُ قَوْلًا مِمَّنْ دَعَا إِلَى اللَّهِ وَ عَمِلَ صَالِحًا وَقَالَ إِنَّنِی مِنَ الْمُسْلِمِینَ» –  در جهان از آن کس که خلق را به سوی خدا خواند و نیکوکار گردید و گفت که من از تسلیم شوندگان خدایم کدام کس بهتر و نیکو گفتارتر است؟

این آیه بسیار روشن، نیت کار دعوت کنندگان به خداوند را ستوده و عملی بسیار شایسته و بایسته دانسته است.

نکته مهمی که در این آیه اشاره رفته است، این است که بهترین و برترین اقوال دعوت به پرستش خداوند و عمل به آنچه که گفته می شود «وَ عَمِلَ صَالِحًا» و تاکید بر تسلیم بودن در برابر اوامر و نواهی خداوند است؛ یعنی دعوت کننده خود باید به آنچه که دعوت می کند کاملا در عمل و عقیده ملتزم باشد، التزام عملی داشته باشد. لذا این آیه از واضح ترین و شفاف ترین آیاتی است که فضل و جایگاه برتری دعوت به نماز را نشان داده و تصریح دارد که دعوت به خدا از بهترین و مهمترین قربات است، و از افضل طاعات به شمار رفته و اهل آن یعنی دعوت کنندگان به خداوند در جایگاه بسیار رفیع قرار دارند.

  • مرحله دوم؛ کیفیت شیوه های دعوت به سوی پروردگار و به سوی عبادت و نماز:

بیان کیفیت و نوع آن در آیه ۱۲۵ سوره نحل به وضوح آمده است:

«ادْعُ إِلَی سَبِیلِ رَبِّکَ بِالْحِکْمَهِ وَالْمَوْعِظَهِ الْحَسَنَهِ وَ جَادِلْهُمْ بِالَّتِی هِیَ أَحْسَنُ» – به حکمت و موعظه نیکو به راه خدایت دعوت کن و با بهترین طریق با اهل جدل مناظره کن

لذا کاملا مشخص کرده است که دعوت کننده بایستی ابتدا با حکمت دعوت خود را آغاز نماید. برخورد او باید با دعوت شدگان حکیمانه باشد.

اینکه مراد از حکمت چیست؛ باید عرض کرد حکمت یعنی ارائه ادله قانع کننده که به ثبات حق بینجامد و شبهه و باطل را دور  سازد. حکمت یعنی دعوت به حق با بصیرت و بیان کامل و شفاف حق. همانطور که تصریح شده است، پیامبر (ص) آن ها را به موعظه و حکمت آموزش می داد:

« وَیُعَلِّمُهُمُ الْکِتَابَ وَالْحِکْمَهَ وَیُزَکِّیهِمْ» – و آنان را علم کتاب و حکمت بیاموزد و روانشان را پاک و منزه سازد (بقره؛ آیه ۱۲۹)

و فرمودند که:

«یُؤْتِی الْحِکْمَهَ مَنْ یَشَاءُ وَمَنْ یُؤْتَ الْحِکْمَهَ فَقَدْ أُوتِیَ خَیْرًا کَثِیرًا» –  خدا فیض حکمت را به هر که خواهد عطا کند، و هر که را به حکمت و دانش رسانند در باره او مرحمت و عنایت بسیار کرده‌اند. (بقره؛ آیه ۲۶۹)

پس باید گفت که حکمت بیان واضح، صریح و شفاف، متقن و پر مغز و تاثیرگزار، متناسب با ظرفیت مخاطب و بهترین قول حکیمانه، قول خداوند و اهل بیت (علیهم السلام) است که بایستی از آن ها در بیان قول حکمت استفاده کرد.

در مراحل بعدی بایستی شبهات  موضوعه مخاطب دعوت را با سعه صدر شنید و تحمل کرد و پاسخ عالمانه داد. «وَ جَادِلْهُمْ بِالَّتِی هِیَ أَحْسَنُ»؛ یعنی با پاسخ دقیق و منطقی شبهه را جواب دهید؛ نه اینکه در برابر او با شدت و خشونت در قول به جدال بپردازید.

در آیه ۴۴ طه، روایت داریم که وقتی حضرت موسی و برادرش هارون قرار شد که به سراغ بزرگ ترین طاغوت زمان بروند، خداوند دستور داد «فَقُولَا لَهُ قَوْلًا لَیِّنًا»، چرا؟ چون «لَعَلَّهُ یَتَذَکَّرُ أَوْ یَخْشَى» نتیجه بسیار مهم است. لذا باید تکلیف را درست انجام داد و وظیفه را به شکل صحیح با در نظر گرفتن تمام جوانب پیش برد تا نتیجه ای که از دعوت به دنبال آن هستیم حاصل گردد. و حتی خطاب به نبی مکرم اسلام دارد که:

« فَبِمَا رَحْمَهٍ مِنَ اللَّهِ لِنْتَ لَهُمْ وَلَوْ کُنْتَ فَظًّا غَلِیظَ الْقَلْبِ لَانْفَضُّوا مِنْ حَوْلِکَ» – به مرحمت خدا بود که با خلق مهربان گشتی و اگر تندخو و سخت‌دل بودی مردم از گِرد تو متفرق می‌شدند. (آل عمران؛ آیه ۱۵۹)

پس حکیم بودن دعوت کننده و تسلط او به شیوه و کیفیت دعوت بسیار حائز اهمیت می باشد.

  • مرحله سوم؛ ساختار دعوت:

به چه چیزی دعوت کنیم؟ به چه چیزی دعوت شده ایم؟ به چه چیزی باید دعوت کرد؟ همانطور که گذشت در آیه ۱۲۵ سوره نحل، چارچوب کلی و ساختار دعوت در یک کلمه جمع شده است در جایی که فرمود: «ادْعُ إِلَی سَبِیلِ رَبِّکَ» – به راه خدا که صراط مستقیم است دعوت کن. دعوت به دین خدا، اسلام و به اخلاص در توحید و دوری از شرک و ریا، توحید ناب، یگانگی پروردگار. دعوت به اسلام یعنی دعوت به تمام خوبی ها و دوری از تمام بدی ها.

در این دعوت ایمان به خدا و پیامبر و آنچه که بر پیامبران نازل شده است، یعنی کتاب آسمانی، فرشتگان، قیامت و ایمان به غیب نیز داخل می گردد. همچنین جهاد در راه خدا، امر به معروف و نهی از منکر، عمل به شریعت (یعنی طهارت، نماز ، معاملات، نکاح و طلاق،  انفاقات مالی) و هر آن چه که انسان ها در امر معاد و معاش به آن نیاز دارند، نیز مشمول می شود. شمول دایره دعوت به خداوند بسیار گسترده است و کلیه مکارم اخلاق و محاسن الاعمال را شامل می گردد. هدف از دعوت نیز بایستی خارج ساختن مردم از ظلمات جهل و غفلت به نور علم و ایمان و عمل باشد؛ و هدف بایستی ارشاد به سوی حق باشد تا انسان ها بتوانند حق را گرفته، و به واسطه آن از عذاب آتش و خشم الهی رهایی و نجات یابند. خارج ساختن انسان گنهکار از ظلمت گناه به نور طاعت و فرمانبرداری و بیرون ساختن کافر از ظلمت کفر به نور هدایت است. همانطور که آیه ۲۵۷ سوره بقره تصریح دارد که:

«اللَّهُ وَلِیُّ الَّذِینَ آمَنُوا یُخْرِجُهُمْ مِنَ الظُّلُمَاتِ إِلَى النُّورِ» – خدا یار اهل ایمان است که آنان را از تاریکی های جهل بیرون آرد و به عالم نور برد

در نهایت باید عرض کرد که هدف غایی دعوت، بایستی خارج ساختن انسان از طاعت شیطان و هوای نفس به اطاعت خداوند و رسول خدا باشد و لاغیر.

  • مرحله چهارم؛ ساختار اخلاقی و نقشه راه دعوت کنندگان:

اولین گام اخلاص است. دعوت کننده بایستی در کار خود اخلاص را در نظر گرفته و دعوت او از روی ریا و سمعه و خودبینی و تعریف و تمجید دیگران نباشد و کار را فقط برای رضای خدا خالصانه انجام دهد:

«قُلْ هَذِهِ سَبِیلِی أَدْعُو إِلَى اللَّهِ» – بگو طریقه من و پیروانم همین است که خلق را به خدا با بینایی و بصیرت دعوت کنیم.(یوسف؛ آیه ۱۰۸)

و فرمودند:

«وَمَنْ أَحْسَنُ قَوْلًا مِمَّنْ دَعَا إِلَى اللَّهِ» –  چه کسی بهتر از آن است که در جهان خلق را به سوی خدا خواند. (فصلت؛ آیه ۳۳)

گام دوم اینکه دعوت او آگاهانه و عالمانه باشد؛ یعنی از روی جهل و هوای نفس نباشد:

«قُلْ هَذِهِ سَبِیلِی أَدْعُو إِلَى اللَّهِ عَلَى بَصِیرَهٍ» – بگو طریقه من و پیروانم همین است که خلق را به خدا با بینایی و بصیرت دعوت کنیم. (یوسف؛ آیه ۱۰۸)

و در این دعوت، داشتن علم کافی و مسلح بودن به ابعاد مختلف موضوع بسیار حائز اهمیت است. همانطور که مستحضرید، اگر دعوت کننده علم کافی و آگاهی کافی به موضوع دعوت نداشته باشد، به جای عمران و آبادانی، شاهد ویرانگری و به جای صلاح و فلاح، گسترش فساد و تباهی را به همراه خواهد داشت. «عَلَى بَصِیرَهٍ» در آیه ۱۰۸ سوره یوسف، یعنی دعوت از روی علم و آگاهی و اطلاع کافی به موضوع داشته باشد.

گام سومی که باید آن را در نظر داشت حلم و بردباری دعوت کنندگان است. باید اوج مهربانی ، وقار و صبوری، کار دعوت را پیش برد و از هرگونه شتاب زدگی، استعجال، خشکی، خشونت و تندی بپرهیزد. با رفق، مدارا و طمانینه برخورد نماید. همین حسن سلوک در برخورد و نشان دادن دغدغه و دلسوزی برای یافتن راه حق و هدایت به صراط مستقیم، اگر در دعوت شوندگان احساس شود، به حتم و یقین نتیجه مطلوب حاصل خواهد شد.

باید دقت کرد که کار را بر دیگران سخت نکنیم. مشقت آور و ملال آور بیان نکنیم؛ تا باعث نفرت و تنفر آنان از دین نشویم. در اوج بردباری و در نظر گرفتن دو اصل «لین در کلام» و «طیب در کلام» و تاثیر در قلوب، می توان کار دعوت را به سرانجام خود رساند. دعوت کننده باید، به شدت بر این عقیده استوار باشد که متانت در گفتار، کردار، رفتار، تواضع،فروتنی و بردباری بی نهایت تاثیر مثبتی در دعوت شدگان دارد؛ و این را با تمام وجود در طول مسیر حفظ کند.

گام بعدی در اخلاق دعوت کنندگان و در نظر داشتن آن در این منشور اخلاقی، عمل به گفته ها است. دعوت کننده خود بایستی الگویی شایسته و برتر در موضوع دعوتی که انجام می دهد، باشد.

چنانچه به خیر دعوت کند و خود آن را رها کند و یا از چیزی نهی کند و خود مرتکب آن گردد، این بیشتر شبیه حال خاسرین و نادمین است نعوذبالله. ولی دعوت کنندگان واقعی کسانی هستند که درانجام وظایف و ماموریت های دینی و اعتقادی خود از دیگران سبقت گرفته و مصداق واقعی الفائزون هستند.

قرآن در آیات ۲ و ۳ سوره صف به شدت نکوهش می کند کسانی را که می گویند (یعنی فقط حرف می زنند و شعار می دهند)، ولی خود عمل نمی کنند:

«یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آَمَنُوا لِمَ تَقُولُونَ مَا لَا تَفْعَلُونَ» –  ای کسانی که ایمان آورده اید، چرا سخنانی می گویید که به کارشان نمی بندید. (صف؛ آیه ۲)

«کَبُرَ مَقْتًا عِندَ اللَّهِ أَن تَقُولُوا مَا لَا تَفْعَلُونَ» –  خداوند سخت به خشم می آید که چیزی بگویید و به جای نیاورید. (صف؛ آیه ۳)

و در آیه ۴۴ سوره بقره می فرماید:

«أَتَأْمُرُونَ النَّاسَ بِالْبِرِّ وَتَنْسَوْنَ أَنْفُسَکُمْ وَ أَنْتُمْ تَتْلُونَ الْکِتَابَ أَفَلَا تَعْقِلُونَ» –  چگونه شما مردم را به نیکوکاری دستور می‌دهید و خود را فراموش می‌کنید و حال آنکه کتاب خدا را می‌خوانید، چرا اندیشه نمی‌کنید.

در پایان بخشی از بیانات گهربار و حکیمانه رهبر فرزانه انقلاب را در مورد دعوت به زیباترین جلوه های زندگی، یعنی دعوت به نماز را نقل کرده. امید است توفیق خدمت به این نور چشم پیامبر اسلام به همگان عنایت شود.

«دعوت به نماز، دعوت به زیباترین جلوه‌ های زندگی است. زیرا نماز  فصلی از زندگی است که در آن انسان در برابر آفریننده و دارنده‌ همه‌ نیکی ها و زیبایی ها، به عرض نیازی عاشقانه می یردازد و  بر عیار زیبایی و نیکی روان و دل خویش می افزاید. این حجم عظیم و زبان مؤثر توصیه به ذکر و نماز در قرآن و حدیث، نشانه همین ویژگی در دعوت به نماز است.» (پیام مقام معظم رهبری به بیست و ششمین اجلاس سراسری نماز)

مسعود دریس

مدیر روابط عمومی و امور استان های ستاد اقامه نماز

مرداد ماه ۱۳۹۷

لینک فضای مجازی

ثبت دیدگاه

  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط تیم مدیریت در وب منتشر خواهد شد.
  • پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط باشد منتشر نخواهد شد.