جمعه, ۲ مهر , ۱۴۰۰ 17 صفر 1443 Friday, 24 September , 2021 ساعت تعداد کل نوشته ها : 10265 تعداد نوشته های امروز : 1 تعداد اعضا : 3460 تعداد دیدگاهها : 299×
نقش معلم و مدرسه در توسعه فرهنگ نماز
۲۰ تیر ۱۳۹۸ - ۰:۰۶
شناسه : 18078
3

همانطورکه در کلام نورانی رسول مکرم اسلام (ص) آمده است ، نماز ستون دین است  . وستون هرچه محکم تر باشد سایر اجزا ی بنا محکم تر واستوارتر خواهد بود  پس ضرورت عقلی وشرعی اقتضا می کند که قبل از همه باید به محکم سازی واستوار سازی ستون دین پر داخته شود ،وپرداختن به این […]

ارسال توسط :
پ
پ

همانطورکه در کلام نورانی رسول مکرم اسلام (ص) آمده است ، نماز ستون دین است  . وستون هرچه محکم تر باشد سایر اجزا ی بنا محکم تر واستوارتر خواهد بود  پس ضرورت عقلی وشرعی اقتضا می کند که قبل از همه باید به محکم سازی واستوار سازی ستون دین پر داخته شود ،وپرداختن به این امر مهم را فرهنگ سازی نماز نام می نهیم . . نماز رکن اصلی دین است و به عنوان نمودی بارز و آشکار از رفتارهای دینی باید اصلی ترین جایگاه ر ادر زندگی مردم داشته باشد . وقتی که خود ر ادر مقام عضوی از پیکره تعلیم وتربیت می بینیم این اندیشه در ذهن ایجاد می شود که واقعاً وظیفه ی تعلیم وترویج اقامه نماز برعهده چه کسی است و با چه کیفیتی وبا چه روش هایی انجام پذیرد ؟ البته در این زمینه نقش معلمان و محققان و مدیران آموزش و پرورش و عالمان فرهنگی به عنوان سکانداران یک نهاد فرهنگ ساز (مدرسه ) حائز اهمیت است .

از آنجا که کودکان و نوجوانان بیشترین و مناسب ترین اوقات عمر خویش را در مدرسه می گذرانند لذا ، مانوس نمودن آنان با این  فریضه ی الهی و ترغیب آنان  به نماز نیازمند فراهم آوردن شرایط و امکانات متناسب در مدرسه است . در فرهنگ اسلامی مدرسه جایگاه تربیت و پایگاه تعلیم است در مدرسه هم باید اخلاق و فضیلت و معنویت را گسترش بخشید و هم علوم و فنون را تعلیم داد . تا بر اساس این اندیشه وقتی کودک با فطرت پاک خدادادی وارد مدرسه می شود امکان حرکت هماهنگ و همسو و وابسته با یکدیگر را داشته باشد . از یک سو باید روح و روان و جسم او متناسب با نیازهای فطری و اجتماعی پرورش یابد ، اصول اخلاقی ر اباز شناسد و به آنها متخلق شود ارزش های اسلامی را محترم شمارد و از آنها پاسداری نماید وبرای عبودیت خداوند و زندگی بر مبنای تعالیم الهی در جامعه اسلامی تربیت شود واز سوی دیگر باید بتواند متناسب با نیاز حال و آینده جامعه معلومات و فنون مورد نیاز را فراگیرد با اطلاعات و علوم روز آشنا شود ومهارت های ضروری برای حضور در صحنه تولید و سازندگی ر اکسب کند . تحقق اهداف مذکور و فراهم آوردن زمینه های رشد و شکوفایی استعدادهای کودکان ونوجوانان وابسته به عوامل متعدد از جمله وجود معلم و مربی علاقه مند و دلسوز ، برنامه های مناسب وآموزنده ، آموزش های سازنده وجذاب ، مدیریت آگاه و دقیق وفضای دلپذیر وشاداب می باشد . اگر این عوامل به نحو مطلوب در مدرسه ای فراهم آید می توان رشد و بالندگی دانش آموزان آن را نظاره نمود در غیر این صورت فرآیند تعلیم وتربیت آسیب دیده و بازده امکانات و منابع به حداقل خواهد رسید ، فرزندان انقلاب بهترین دوران زندگی خود را در مدرسه می گذرانند و تربیت مذهبی انها نیاز به شناخت عمیق و فراهم آوردن امکانات انسانی وفیزیکی مناسب دارد ؛ لذا با توجه به سپری کردن دوران کودکی و نوجوانی در مدرسه و تحولات روحی و روانی این دوران اتخاذ راه کارهای کلیشه ای و تکراری نمی تواند پاسخ به نیازهای هر دوره باشد . توجه به ویژگی ها و نیازهای دانش آموزان در حیطه های مختلف در دوران دبستان ، راهنمایی و متوسطه تدوین اهداف تربیت دینی و نوسازی معنوی مناسب هر دوره را از اهمیت ویژه ای برخوردار خواهد کرد . امام صادق (ع) در توصیه به یارانشان که رسالت تعلیم وتربیت را بر عهده داشتند فرمودند : « علیکم بالاحداث » برشما باد به نسل جوان ، آنهایند که هر چه برآنها عرضه شود فرا می گیرند از دیدگاه ائمه اطهار نقش جوانان و عنایت به آنها بسیار با اهمیت است و ائمه با توصیه های فراوان نسبت به این قشر تاکید کرده اند . بحث تربیت دینی و جامعه را به سوی اعتقادات و ارزش ها سوق دادن یک بحث جدی در فرهنگ انقلاب ماست ، تربیت دینی برای همه انسان ها و همه گروه ها از زن ومرد و پیر وجوان و کوچک وبزرگ مطرح می باشد ودینداری وزندگی بر محور ایمان یک ضرورت است . ما باید باورهای دینی را در قشر جوان ، خصوصاً دانش آموزان رشد دهیم تا فرهنگ دینی واعتقادی در این قشر تقویت شود . زیرا مزرعه وجود آنها کشتزار اندیشه آنها دراین دوران آماده پذیرش فرهنگ و پرورش نیز باید باب معرفت ر ابه روی دانش آموزان گشوده میدان مباحثه و تفحص را در جوانان تقویت کند تا خلاق و خود جوش راه های دستیابی به معرفت را نعقیب کنند .

مدرسه به عنوان مرکز فراگیری مراسم دینی ومذهبی می تواند به عنوان بزرگترین چاره انحرافات درون مدرسه ای برای کنترل  و درمان نابسامانی های دانش آموزان باشد . تحقیقات و بررسی های انجام شده نشان می دهد : مدارسی که اقامه نماز را جدی گرفته اند اضطزاب و ناهنجاری ها ، ضد ارزش ها و مشکلات اخلاقی کمتری را شاهد بوده اند . بکارگیری شیوه های متنوع در ارائه مفاهیم دینی و کمک طلبیدن از هنر سینما و فن اوری جاذب شادابی نسل جوان را در تربیت افزون خواهد کرد .

مربیان و والیای مدارس الگوی رفتار و سرچشمه آگاهی وعاطفه دانش آموزان هستند و هر چه این چشمه زلال تر و جوشان تر باشد ، نشاط و طراوت و سرسبزی حاصل از ان بیشتر خواهد شد . توجه به منزلت معلم راه را برای جذب انسان های عالم و عامل به اموزش و پرورش می گاید و چنین معلمینی می توانند چراغی فرا راه انسان های گم گشته باشند و نور ایمان و معرفت را در دل ها روشن نمایند . فضاسازی مناسب وشرایط فیزیکی مدارس در شکل گیری شخصیت دانش اموزان نقش اساسی دارد ؛ فضای آموزشی مناسب باید از زوایایی گوناگون پاسخ گوی میازهای آموزشی و تربیتی باشد . مدرسه همان گونه که نیاز به کلاس و آزمایشگاه دارد ، به نماز خانه و کتابخانه هم نیاز دارد حاک شدن فرهنگ اسلامی در معماری مدارس زمینه ر ابرای توسعه معنوی دانش آموزان فراهم می نماید . تقدم اولویت های فرهنگی و مذهبی در طراحی فضاهای آموزشی چهره مدارس را دگرگون نموده بستری مناسب برای نوسازی معنوی فرزندان ایران اسلامی فراهم خواهد آورد .

باور داشتن به استعداد های موجود در کودکان و نوجوانان و جوانان در کشوزی که یک سوم آن را جوانان تشکیل می دهند ذخیره ای عظیم در انجام هر برنامه آموزشی و تربیتی در اختیار مسئولین کشور به ویژه آموزش وپرورش قرار می دهد . فراهم اوردن شرایط مناسب برای مشارکت این خیل عظیم ، علاوه بر دست یابی به اهداف تربیت دینی ، حرکتی درون زا را شکل می دهد و موجب رشد خودباوری در نسل آینده خواهد شد . اگر چه در ترویج و احیای فرهنگ نماز عوامل متعددی نقش آفرین است در عین حال عوامل بی شماری نیز در خنثی سازی و نرویج زوحیه بی تفاوتی نسبت به این فریضه الهی وجود دارد لذا به امکانات و تسهیلات زیادی برای مقابله نیاز است . اما آموزش و پرورش نیز باید به نحوی مطلوب از این فضای ملکوتی برای احیا وترویج فرهنگ نماز بهره برداری نماید ؛ هم در فرهنگ سازی مربوط به این فریضه الهی برنامه ریزی واهتمام کند و هم در فضا سازی این مهم را مد نظر قرار دهد به نحوی که با رفع موانع و ایجاد مقتضیات مناسب زمینه های شکوفایی و نجلی این زیباترین مراتب بندگی در عرصه تعلیم وتربیت بیش ار پیش به نمایش گذاشته شود . اما در مدرسه هنگامی که دانش آموز وارد می شود بعضاً با پیش داوری می آید . او منتظر است که فرضیه موجود در ذهن وی ثابت شود این فرض که اولیای مدرسه قصد دارند تا مسئله ای را تحمیل کنند . کافی است معلم یا مدیر یا ناظم فریادی سر دانش آموز بکشد معلمی که می خواهد منادی « لا اله ال الله » باشد و سرود وارستگی سر بدهد کافی است تهدید کند ، تنبیه کند ، نحقیر کند پتا فض ذهنی کودک که بعضاً نیز ممکن است غلط بوده باشد تایید می گردد

 واز مجموع نهاد های اجتماعی ، سیاسی ، فکری وفرهنگی، دو نهاد مقدس خانواده ومدرسه وظیفه سنگین تر واصلی تر را در فرهنگ سازی نماز به عهده خواهند داشت  ونقش مهم واساسی را  در  ایجاد روحیه دینی ومذهبی در نسل انسان مسلمان بازی خواهند نمود .

 فرزندان مسلمان از ابتدای که چشم به جهان می گشایند تا زمانی که به سن مدرسه وسن تکلیف می رسند وتا هنگامی که به عنوان انسان ها وشخصیت های بزرگ در جامعه عرض اندام می کنند ، دراختیار خانواده ومدسه اند ، کودکان ودانش آموزان تمام قوه های ظاهری وباطنی شان مانند زمین های خالی مستعد برای پاشیدن بذر است واولین بزر افشانانی که روی این زمین های خالی وبی نهایت مستعد بذر می پاشند وتاهنگام برداشت محصول از آن مراقبت می کنند والدین وآموز گاران وبه تعبیر دیگر اولیا ومربیان هستند ؛ در این جا ممکن است بذر خوب پاشیده شده ومحصول آن انسان های پاک وصالح ودیندار وخدوم ومفید  بدست آیند وممکن است  بذر نامطلوب وبد پاشیده شده ومحصول آن  آدم های پست و نا لایق وبی دین وجنایتکار شوند . چه حکیمانه فرموده است آن امام الحکماءامام خمینی (ره) : « همه سعادت ها وهمه شقاوت ها انگیزه اش از مدرسه ها است وکلیدش دست معلمین است » (۳)  خانواده ها ومدارس برای اینکه ازکودکان ودانش آموزان یک جا معه مؤمن ، متدین .مترقی ، صالح بسازند باید از همان ابتدا بذر ایمان به توحید ویگانه پرستی وبذر عبودیت وبند گی واطاعت محض و خالصا نه از خالق کل هستی را در سراسر وجوددانش آموزان بپاشند ، وعشق به خدا ودین مبین اسلام وعشق به نماز که زیبا ترین روح یکتا پرستی است بایستی در اعماق وجود دانش آموزان  ونوجوانان ریشه دواند وفرهنگ نماز وفرایض دینی در مدارس ، ادارات ، مراکز آموزشی نهادینه شود ویادگیری قرآن  وفرهنگ قر آنی در مدارس رونق بیشتری داشته باشد ، همانطور که قبلا اشاره شد : رسالت خانواده ها و مراکز آموزشی برای تعمیق فرهنگ قرآنی و دینی سنگین تر از دیگران است  و مدارس وآموزشگاهها و خانواده ها  باید نسبت به این فریضیه مهم توجه ویژه ای داشته باشند  برای ایجاد عوامل گسترش فرهنگ نماز  ورفع مواتع توسعه فرهنگ نماز وفرایض دینی عنایت خاصی مبذول شود .

راه های عملی گسترش فرهنگ نماز :

راه های گسترش فرهنگ نماز در مدارس :  ۱- نماز خانه های مدارس باید فضای مناسب وپاک وتمیز ودلنواز داشتته باشد تا دانش آموزان میل ورغبت بیشتری در حضور در نماز خانه پیدا نمایند .

۲- در مدارس همواره نماز جماعت اقامه شود وروحانیان زبده وخبره ومتبحر در مسائل دینی  بخصوص نماز برای پیش نمازی وپاسخ گویی به مسائل دینی استخدام شود .

۳- کادر آموزشی مدارس اعم از مدیران ، معلمان، ناظمان ، خادمان وسایر مسئولین مقیدا به نماز جماعتی که در مدارس اقامه می شود شرکت نمایند . این موضوع از اهمیت فوق العاده بر خوردار است  اگر معلمین ومربیان در مدرسه تمام واجبات ومستحبات  وآداب واحکام وشرایط و اهمیت وفضیلت نمازرا به دانش آموزان بیا موزند وآن هارا دعوت به انجام آموخته های شان بکنند وتأ کید هم نمایند ولی وقت فرا رسیدن نماز خود به جماعت شرکت نکنند و دانش آموزان از پنجره های نماز خانه ببینند که مدیر ومعلم وناظم در حیاط مدرسه قدم می زنند ویا در دفتر مشغول نوشیدن چای هستند، اینجا تمام آنچه را که در باره نماز به دانش آموزان از لحاظ نظری یاد داده اند بی تأ ثیر وبی نتیجه خواهد شد . واثرات نا مطلوب بر روحیه دانش آموزان خواهد داشت .

۴-  نماز خانه ها به پوستر ها ، شعارها ، ومطالب مربوط به نماز تزیین شود .

۵- برنامه های آموزشی ودرسی در مدارس باید طور ی برنامه ریزی گردد که تزاحم با نماز اول وقت نداشته باشد . در باره ارزش وفضیلت نماز اول وقت در لسان آیات وروایات آنقدر تأ کید وسفارش شده است که حد واندازه ندارد ، انسان مؤمن وقتی بانگ اذان به گوشش می رسد به هر کار مهمی که مشغول با شد آن را رها نموده به نماز می شتابد. امام العارفین مولا امیر المؤمنین علی (ع) می فرماید :  « لیس عمل احب الی الله عزّ وجلّ من الصلاه فلا یشغلنکم عن او قاتها شیء من امور الدنیا »  (۴) هیچ عملی در نزد خداوند متعال دوست داشتنی تر از نماز نیست . پس امور دنیایی شما را از اقامه نماز اول وقت باز ندارد .

۶-اگر مانند زنگهای تفریح ، زنگی به نام زنگ نماز در هنگام اذان در مدارس نواخته شود  و سپس اذان گفته شود فکر می کنم تأثیری خوبی در یاد آوری نماز وگسترش فرهنگ نماز خواهد داشت .

۷- مسابقات  کتابخوانی ، نقاشی ، شعر، انشاء نویسی پیرامون نماز ومسائل واحکام وآداب واسرار واهمیت وفضیلت آن در سطح دانش آموزان البته متناسب با مقطع درسی وسطح فکری شان برگزار شود وبه برترین ها جوایزی اهدا گردد .

۸-در فرصت ها ومناست های مختلف ، کتاب های مربوط به نماز به دانش آموزان معرفی شود . کتاب های مربوط به موضوعات نماز باید بطور خلاصه معرفی ولیست ودر جای مناسب مدرسه تابلوگردد .

۹-در کتابخانه مدارس کتاب های مربوط به نماز تهیه وگرد آوری وانگیزه کتاب خوانی در دانش آموزان خلق شود  .

۱۰- معلمین ، ومربیان در تبیین احکام ومسائل و آداب وشرایط واهمیت نماز ، اهتمام وتوجه ویژه داشته باشند .

۱۱- بر گزاری مراسم جشن تکلیف برای آن عده از دانش آموزانی که تازه بر سر سفره عبودیت وبندگی خداوند می نشینند از سوی مدارس جدی گرفته شود ۱۲- در ایجاد روحیه دینی شاگردان مدارس پیمودن را های تشویقی مؤثر تر از هر برنامه ی دیگر است ، بنا بر این در پرورش و تربیت دینی ومذهبی دانش آموزان ، هیچگاه از راه های ار عاب وتهدید وتنبیه واز شیوه های خشونت آمیز وامر ونهی واجبار که با روحیه آزادی طلبی دانش آموزان منافات دارد ، استفاده نگردد .

۱۳- یکی از روش های که در توسعه فرهنگ نماز مؤثر است طرح واجرای اردو های نماز از سوی مدارس است ، مدراس همانطوری که اردو های تفریحی وآموزشی وعلمی دارند ، اردوی نماز هم داشته با شند ودراین اردو دانش آموزان را به اماکن مقدس ومساجد که خانه های خدا در زمین است ، گردش دهند ، ویا به دیدار جهره های مؤمن وعارف وشخصیت های بزرگ ومعروف دینی ومذهبی  ببرند وخلاصه در اردوی نماز باید برنامه های غنی وپربار وشوق آفرین واحساس بر انگیز تهیه وتدارک دیده شود . فکر می کنم این یکی از بهترین وعمیق ترین شیوه های تربیتی دینی وتشویق به عبادت وپرستش در دانش آموزان در راستای گسترش فرهنگ نماز خواهد بود .

۱۴- در مدراس بایستی یک بخش مشا وره رایگان به وجود آ ید تا در مورد باید ها ونباید ها وهنجار ها وناهنجاری های رفتاری دانش آموزان به خانواده ها واولیا ء مشاوره بدهند

نهایت اینکه :

من نمی گویم سمندر باش یا پروانه باش

چون به فکر سوختن افتاده ای مردانه باش

اگر می خواهیم شاهد اقامه نماز در جامعه بطور اعم و در مدارس و مساجد بطور اخص باشیم بایستی ائمه مساجد ، خادمین مساجد ، و … خوش اخلاق ترین افراد باشند همچنین باید معلم های خوش برخورد ، خوش اخلاق ، محبوب دانش آموزان صف اول بایستد نماز ر ابا فیزیک و امور تربیتی ر ابا شیمی و ریاضی عجین کنیم .

دانشگاه های مانیز به همین ترتیب بایستی اساتید دانشگاه در خط اول نماز جماعت باشند . نکته اخر ایمکه مساجد باید نسبت به مدارس پیشقدم باشند ؛ اگر در هر منطقه آموزشی کشوور ائمه مساجد میزبان دانش اموزان دختر وپسر باشند و انان ر ابه مسجد محل دعوت کنند ممکن است از دختران و پسرانی که اصلاً نماز نمی خوانند بر ای اولین بار در مساجد حضور پیدا کنند . تجربه هم نشان داده است دانش اموزان ب هسراغ مربی و مدیر مدرسه خود خواهند رفت تا زمان بعدی حضورشان را در مسجد را بدانند . در نهایت اینکه ما باید سعی کنیم در پرورش احساسات مذهبی دانش اموزان و تقویت شناخت انها ان چنان بینشی در انان ایجاد کنیم تا رفتارهای مذهبی کعه جلوه بارز و آشکارش در نماز و حجاب است به صورتی زیبا از ایشان جلوه گر بشود .

لینک فضای مجازی

ثبت دیدگاه

  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط تیم مدیریت در وب منتشر خواهد شد.
  • پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط باشد منتشر نخواهد شد.