دلایل علمی رو به قبله نماز خواندن
زمانی كه جهت قبله ی مسلمانان از مسجد الاقصی به سمت مسجد الاحرام و مشخصاً کعبه، تغيير يافت، قوم يهود به انکار متوسل شدند و بهانه جویی و ايراد، كه …«مگر مىشود قبله را تغيير داد؟» در این هنگام این آيه «وَلِلَّهِ الْمَشْرِقُ وَالْمَغْرِبُ ۚ فَأَيْنَمَا تُوَلُّوا فَثَمَّ وَجْهُ اللَّهِ ۚ إِنَّ اللَّهَ وَاسِعٌ عَلِيمٌ»: مشرق و مغرب هر دو ملک خداست، پس به هر طرف روی کنید به سوی خدا روی آوردهاید، که خدا (به همه جا) محیط و (به هر چیز) داناست. [1] بر رسول خدا نازل شد و جواب آنان را چنین داد كه شرق و غرب و هر جهتى که خداوند متعال صلاح بداند، باید قبله گاه مسلمین باشد؛ زمانی مسجد الاقصى و اینک كعبه. اما، نشان دادن اقتدار خداوند تمام ماجرا نبوده و نیست. محققان و دانشمندان، پس از مطالعات فراوان، به این مهم دست یافته اند که قرار گرفتن انسان به سمت قبله، از لحاظ علمی فواید ثابت شده ای برای سلامت جسم و روح انسان دارد. برای آگاهی از دلایل علمی رو به قبله نماز خواندن، در این مقاله همراه ما باشید.
در اثبات دلایل علمی، مراد کدام شاخه از علم است؟
البته این موضوع از ابعاد و شاخه های گوناگون علم، قابل بررسی و تأمل است زیرا، احکام و فرامین الهی، با در نظر گرفتن تمام جوانب امر و ظرفیت ها و نیازهای انسان، وضع شده است. اساساً رویدادهایی که در زندگی با آنها مواجه می شویم، تلفیقی از علوم گوناگون هستند. چنانچه مسائل مربوط به الکترو مغناطیس که در حیطه ی علم فیزیک قرار دارند، بر کارکرد اندام ها و سلامتی سلول ها و اعصاب بدن که زیرمجموعه ی علوم زیستی هستند، تأثیرگذارند. از این رو، در این مطالعه، موضوع رو به قبله نماز خواندن را هم از نظر علوم زیستی و فیزیولوژی و هم از دیدگاه علوم انسانی و اجتماعی بررسی خواهیم نمود.
دلایل علمی رو به قبله نماز خواندن
رابطه ی قبله، نماز و ميدان مغناطيسي زمين
با توجه به تصاوير به دست آمده از نقشه ی ميدان مغناطيسي زمين، در می یابیم که به صورت شگفت آوری، چنانچه انسان در هر نقطه از کره ی زمين، به سمت قبله بايستد، ميدان مغناطيسي بدن وی بر ميدان مغناطيسي زمين منطبق شده و در طول مدتي كه در حال خواندن نماز است، ميدان مغناطیسی بدنش منظم ميشود.
پروفسور هارول بور از دانشگاه ييل [2] براي اولين بار با انجام يک آزمايش ساده، به وجود ميدان مغناطيسي در اطراف موجودات زنده پي برد. وی پس از اینکه دریافت در بدن سمندر مورد آزمایشش، میدان مغناطیسی وجود دارد، این آزمایش را بر روی تعدادی از دانشجویان خویش نیز انجام داد. يکي از مطالب بسيار جالبي که پروفسور بور کشف کرد، اين بود که دريافت؛ در بدن همه ی دانشجويان مؤنث مورد آزمایش، ماهي يک مرتبه تغيير ولتاژ نسبتاً شديدی ايجاد مي شود و این ميدان دربدن آنها به منظم ترين حالت خود مي رسد و دقیقاً به این علت است که زنان در این مدت نيازي به خواندن نماز ندارند.
اخيرا هم در همین راستا، محققان دریافته اند؛ علت اينکه قلب زنان منظم تر و قويتر از قلب مردان مي زند به دليل همين تغيير ولتاژ ماهیانه در بدن آنهاست.
رابطه ی نماز و بارهاي الکتريکي
بارهاي زائد و آسیب رساني که در اثر تحريکات الکتريکي اعصاب بدن به وجود مي آيند هم بر روی ميدان مغناطیسی بدن و هم بر روی امواج مغزي اثر سوء و مخرب دارند و اين اثرات مخرب در قسمت هایی که اعصاب در آن تحرک بيشتري دارند، خطرات جدي تري ايجاد مي کنند و الزامیست که هرچه سريعتر از آن نواحي دور شوند. حيرت آور است اگر بدانید که اين قسمت ها، دقيقاً همان نواحي هستند که طی وضو گرفتن شسته مي شوند و نیز اعصاب مربوط به فوقانی ترین قسمت بدن انسان، یعنی جمجمه!
طی انجام مراحل نماز، از قبیل وضو گرفتن و رو به قبله ایستادن و پیشانی بر خاک نهادن و … این بارهای زائد و آسیب رسان از بدن شخص نمازگزار تخلیه و دفع می شوند و این، موهبتی است که در قالب معجزه ای به نام نماز، به انسان هدیه شده است.
رابطه ی نماز و امواج مغزي
از دیگر دلایل علمی رو به قبله نماز خواندن تخلیه بار های زائد الکترو مغناطیسی بدن است. پس از دفع بارهاي زائد بدن طی عمل وضو، امواج مغزي در مطلوب ترین حالت قرار مي گيرند. به علاوه، حالت تمرکزي که در هنگام خواندن نماز در شخص نمازگزار به وجود مي آيد، باعث می شود که تشعشع امواج آلفا، به اندازه قابل توجهي بالا رفته و توانايي مغز نیز، در توليد اين امواج بالا خواهد رفت.
علاوه بر بارهای زائد داخلی، بدن انسان به طور روزانه و متناوب، مقدار زیادی امواج الکترومغناطیسی را از محیط خارج دریافت می کند. بدن، هنگام استفاده از امواج الکترومغناطیس میزان قابل توجهی از آن امواج را دریافت می کند که البته راه گریزی نیست. امواجی که از طریق جریان برق از وسایل برقی مختلف، از طریق لامپ های روشن که حتی برای مدت کوتاهی هم خاموش نمی شوند، از طریق تماس مداوم با گوشی های تلفن همراه و کار با آنها در هنگام اتصال به شارژر و استفاده ی بیش از حد از هندزفری و امثال آن وارد بدن می شوند. به این طریق، انسان منبعی است که مقدار بسیار زیادی امواج الکترومغناطیسی را دریافت می کند و به عبارت دیگر انسان یک وسیله ی برقی است که همواره مقدار قابل توجهی از امواج را دریافت می کند بدون این که خود متوجه باشد.
قبله، نماز و تخلیه ی بارهای منفی
اما، نماز گزاردن و سجده کردن مانند سیم ارت، با نهادن پیشانی بر خاک، و تکرار چند باره ی آن، امواج الکترومغناطیسی را از بدن نمازگزار تخلیه خواهد کرد. این موضوع دقیقاً شبیه اتصال زمین به ساختمان ها و سازه های بلندی است که احتمال برخورد سیگنال های شدید الکتریکی مانند رعد و برق به آنها بالاست، اما اتصال به زمین باعث می شود که این امواج از طریق زمین تخلیه شده و آسیبی به مردم وارد نشود.
و شگفت انگیزتر آنکه؛ بهترین راه برای بهره مندی از این سم زدایی الهی، این است که هنگامی که پیشانی تان را بر خاک بندگی می گذارید، رو به مرکز زمین باشید زیرا در این حالت است که امواج الکترومغناطیسی بهتر و سریع تر تخلیه می شوند و حیرت انگیزتر اینکه بر اساس یافته ها و اصول علمی ثابت شده، مرکز زمین مکه و خانه ی کعبه است.
کعبه ای که قبله گاه مسلمانان قرار داده شده، دقیقاً در نقطه ی وسط زمین است. از این روست که گفته می شود سجده کردن به سمت قبله ی مسلمین جهان، بهترین و سریع ترین راه تخلیه ی سیگنال های مضر و بارهای منفی و مضر از بدن انسان است. تحقیقات علمی که در این زمینه انجام شده اند، سند محکم و مستدلی هستند برای اثبات این موضوع که دستورات و فرایض دین مبین اسلام، کاملاً دلایل علمی داشته و بر پایه مصلحت اندیشی و خیر خواهی پروردگار برای نوع بشر تدوین شده اند.
نماز گزارانی که هر روز، ۳۴ مرتبه در رکعات ۱۷ گانه نمازهای یومیه شان سجده می کنند، یقیناً بیشتر از هر کس دیگری انرژی های منفی و بارهای مضر کسب شده در طول روز را تخلیه می نمایند.
نماز و سلامت اجتماعی
علاوه بر تأثیراتی که نماز خواندن به سوی قبله بر روی سلامتی روح و روان و جسم فرد نمازگزار دارد، تأثیرات شگرفی نیز بر روی سلامت اجتماعی مسلمانان می گذارد. رو به سوى قبله نماز خواندن، سوای تحقیقات علمی و آثار فیزیولوژیک، يك موضوع فقهى و دینی است. فرامین خداوند متعال، با ریشه یابی های دقیق نیازهای بشری، سرشار از حکمت ها و منافع بی شمار در همه ی ابعاد زندگی انسان است. هم از بعد فردی و هم از بعد اجتماعی …
درست است که عبودیت، امری درونی است و روح و ریشه ی آن، احساس بندگى درونى عبد نسبت به معبود است، ليكن، نمود عینی این احساس الزامی است و اين توجّه و خضوع قلبى بايد به صورت عملى هم اجرا شود. به همین دلیل هم خداوند، كعبه را قبله گاه مسلمانان معین نمود تا انسان ها را با همۀ اختلافاتى كه از نظر نژاد و زبان و رنگ پوست و فرهنگ و تفاوت جغرافیایی دارند، متوجه به يک مرکز واحد كرده و با اين مركزيت، وحدت فكرى، معنوى و عملی آنان را تضمين كند.[3]
نمودِ وحدت در همه ی ابعاد اجتماع مسلمین، یکی از اهداف رو به قبله نماز خواندن است تا وحدت و یکرنگی و هماهنگى در صفوف مسلمانان نمازگزار پيدا شود و از تفرقه و جدایی كه عامل هرج و مرج و اغتشاش و فروپاشی نظم اجتماعی است، جلوگيرى شود. علاوه بر اين، كعبه، به عنوان نقطه ی مرکزی زمین، مکانی مقدس است كه یکی از قديمىترين پايگاههاى توحيد و خداپرستی مىباشد و توجه به آن، بيدار كننده ی سوابق و خاطرات گذشته ی انسان ها در زمینه ی توحيد و بندگی پروردگار است.[4]
رو به قبله نماز خواندن، اقتضای جسمانیّت انسان
ذات پروردگار، به عنوان وجودی مجرّد، محدود و محصور در مکان و جهت خاصی نیست و از آن جایی که وجودی مطلق و فراگیر و نامتناهی نیز هست، هرگز نمی توان جایی را تصوّر کرد که خداوند در آنجا حضور نداشته باشد. همانگونه که در آیه 115 سوره بقره به این حقیقت اشاره شده و مشرق و مغرب و کل هستی مملو از نور الهی معرفی شده است. بنابر این، به یک قبله نماز گزاردن، یقیناً حکمت و هدف مشخصی دارد که وجود انسان، تنها برنده و ذی نفع این فلسفه و حکمت الهی خواهد بود.
جسمانی بودن انسان و محصور بودن روح بشریت در کالبد بدن، دلیل متقنی برای توجیه این عمل است. رو به قبله نماز خواندن، به این دلیل نیست كه خداوند در مكان يا جهت معيّنى قرار دارد؛ بلكه از اين رو است كه انسان زمینی، به دلیل فیزیک بدنی و ساختار جسمانی خود، ناگزیر است که هنگام نماز به يک سو متوجّه باشد زیرا از قدرت وی خارج است که در آنِ واحد، متوجه همه ی جهات باشد.[5]
البته اين موضوع كه خداوند متعال در همه جا هست و بنده، به هر طرف كه رو كند، در حقیقت روى به سوی معبود نهاده، لزوماً به این امر منتج نمی شود كه به هر سمت و سویی مى توان نماز خواند. همانطور که یقیناً، خالق همه ی انسان ها، همه ی زبان ها را مى داند ولى نماز را باید به زبان عربى خواند و يا اينكه با علم به ازلی بودن و لایتناهی بودنِ خداوند و اینکه می دانیم خداوند، وجودى مقید به زمان و وقت به خصوصی نيست و محدودیت زمانی خاصی برای ارتباط و توکل به او، وجود ندارد، لازم است که نماز را در اوقات خاص خودش بخوانیم. بنا به توضیحاتی که در باب فلسفه و دلایل علمی رو به قبله نماز خواندن، ارائه شد، در می یابیم … حال که به خاطر محدودیّت های جسمانی، ناگزیر به ایستادن به یک سمتِ به خصوص در هنگام نماز هستیم، خدای تعالی در قالب احکام دین مبین اسلام خواسته است که از اين امر، حدّاكثر استفاده را براى تكميل بندگی و شکوه هر چه بیشتر عبادت بنمايد و به جای آوردن این فریضه را مشروط به متوجّه شدن و روی کردن به سمت قبله نموده است.[6]
نماز خواندن رو به قبله، مظهر وحدت اسلامی
همانگونه که می دانیم نمازهای یومیه این قابلیّت را دارند که به جماعت اقامه شوند. خداوند متعال، با توجه به این موضوع، برای اقامه ی این نمازها شرایط و ارکانی را مشخص فرموده تا به واسطه ی اجرای این ارکان، نظم در صفوف نماز جماعت مسلمین شکل گرفته و وحدت و یکپارچگی نهادینه گردد. لذا، چنانچه الزام رو به قبله نماز خواندن در نمازهای واجب که به جماعت نیز خوانده می شوند، وجود نداشت و هرکس به هر سمتی که دلش می خواست، نماز می خواند، اقامه ی نماز جماعت از اساس به هم می ریخت و بنیان آین فریضه ی با شکوه عبادی فرو می پاشید، جماعت مسلمانان و اتحاد آنها در پرستش خداوند، دچار درهم ریختگی و تشتت می گردید.
از همین روست که توجّه عموم مسلمانان نمازگزار به سمت کعبه، آن هم پنج مرتبه در هر شبانه روز، روح همبستگی و وحدت و يکدلی را در دل و جان انسان های با ایمان پرورش مى دهد و به شکل گیری وحدت اسلامى و هماهنگى و شکوه صفوف مسلمين جهان كمک مى كند و با رشته ای نامرئی، اجتماعات مختلف اسلامى را در سرتاسر کره ی خاکی، از شرق تا غرب عالم به هم مربوط و چون حلقه های زنجیر به یکدیگر متصل مى سازد و عظمت و شوكت آنها را به منصه ی ظهور می رساند، چرا که خمیر مایه و جوهره ی تعالیم جهانى دین مبین اسلام، بر مبنای وحدت هدف و عقيده میان تمام مسلمین جهان است که با قرار گرفتن به سمت قبله ای واحد، به جهانیان نشان داده می شود.[7]
قبله ای واحد، اقتدا به انبیا و اوصیای الهی در نماز
کعبه، قبله گاه ابراهیم خلیل الله و محمد رسول الله (صلی الله علیه و آله و سلم) و پیروان ایشان از صدر نبوت تا کنون، رمز وحدت میان مردم و نقطه ی ثقلی برای اجتماع دل های مؤمنان و کنگره ای عظیم و بی مثال در راستای استحکام پیوندهای گوناگون بشری میان مسلمین می باشد. پیوندهایی فرامرزی و فارغ از هرگونه تبعیض و تفاوتِ رنگ و نژاد و مذهب.
چه دلیلی علمی تر و اندیشمندانه تر از پیوند دادن میان انسان ها در سرتاسر کره ی زمین فارغ از زمان و مکان! تصور اینکه ما، به همان سمتی نماز می گذاریم که روزگاری حضرت ابراهیم و حضرت اسماعیل و حضرت محمد صلوات الله علیه نماز می خواندند، روزگاری امامان معصوم علیهم السلام و یاران ایشان، سالها پیش، اجداد و نیاکان ما و اینک خود ما … باعث می شود که خود را نزدیک و متصل به ایشان بدانیم و گویی در نمازی ایستاده ایم که مقتدایش، انبیا و اوصیای بزرگ الهی هستند و چه سعادتی از این بیشتر!
مسلمانان در پرتو این قبله گاه مقدّس و در سایه ی مرکزیّت و معنویّت بی بدیل آن می توانند بسیاری از نابسامانی های روزمره ی خود را سر و سامان داده و کاخ سعادت خود را بر پایه آن استوار سازند.[8]
آیه مربوط به تحویل و تعیین قبله
«قَدْ نَرَىٰ تَقَلُّبَ وَجْهِكَ فِي السَّمَاءِ ۖ فَلَنُوَلِّيَنَّكَ قِبْلَةً تَرْضَاهَا ۚ فَوَلِّ وَجْهَكَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ ۚ وَحَيْثُ مَا كُنْتُمْ فَوَلُّوا وُجُوهَكُمْ شَطْرَهُ ۗ وَإِنَّ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ لَيَعْلَمُونَ أَنَّهُ الْحَقُّ مِنْ رَبِّهِمْ ۗ وَمَا اللَّهُ بِغَافِلٍ عَمَّا يَعْمَلُونَ»: ما توجه تو را بر آسمان (به انتظار وحی و تغییر قبله) بنگریم و البته روی تو را به قبلهای که به آن خشنود شوی گردانیم، پس روی کن به طرف مسجد الحرام و شما (مسلمین) نیز هر کجا باشید (در نماز) روی بدان جانب کنید. و گروه اهل کتاب به خوبی میدانند که این تغییر قبله به حق و راستی از جانب خداست (نه به دلخواه کس) و خدا از کردار آنها غافل نیست.[9]
کلام آخر
باید بگوییم که رو به قبله نماز خواندن، هرگز به مفهوم محدود كردن ذات پاک خداوند در مکان و جهت معينى نيست، چنانچه پیش تر گفتیم كه خدای تعالی حكيم است و تکالیف و احكام الهى همگى داراى حكمت و منفعتی هستند که به برخی از آنها اشاره کردیم. از تخلیه بارهای منفی و امواج الکترو مغناطیسی و امواج مضر گرفته تا وحدت و یکدلی میان همه ی مسلمانان در هر نقطه ای از زمین که هستند، پیشگیری از هرج و مرج و تشتت در صفوف مسلمین و نشان دادن عظمت و شکوه قدرت اسلام و مسلمین به سایر جهانیان، ناگزیری انسان از به یک سمت نماز خواندن به دلیل محدودیت های جسمانی و حفظ اریکه ی قدرت قدیمی ترین پایگاه توحید، یعنی کعبه، تنها بخشی از دلایل اثبات شده ی این امر می باشند که در این مقاله به آنها پرداختیم.
کاری از تحریریه ستاد اقامه نماز
پی نوشت ها
- سوره بقره، آیه 115
- دانشگاه ییل (به انگلیسی: LYale University) ) یک دانشگاه تحقیقاتی خصوصی و بسیار معتبر در شهر نیوهیون واقع در ایالت کنتیکت آمریکا است که در سال ۱۷۰۱ میلادی تأسیس شده است. بسیاری از رؤسای جمهور آمریکا و همچنین سران دولت آمریکا از جمله بیل کلینتون، جورج دبلیو بوش، جان کری و هیلاری کلینتون از این دانشگاه فارغ التحصیل گردیده اند.
- تفسير الميزان، ج 1، ص 507
- برگرفته از: همان، تفسير نمونه، ج 1، ص 415
- پاسخ به پرسش هاى مذهبى، مکارم شیرازی، سبحانی، ناصر، جعفر، قم، انتشارات مدرسه الامام علي بن ابى طالب (علیه السلام)، 1377هـ.ش، چاپ اول، ص 295.
- همان
- پاسخ به پرسش های مذهبی، همان.
- تفسير نمونه، همان، ج ۵، ص ۹۰.
- سوره بقره، آیه 144، ترجمه الهی قمشه ای
