به گزارش روابط عمومی ستاد اقامه نماز استان یزد، در روز جمعه بیست و سوم مردادماه به مناسبت فرارسیدن دهه فرهنگی مساجد و توسعه و ترویج فرهنگ نماز و همچنین روز جهانی مسجد، حجتالاسلاموالمسلمین سید اکبر موسوی، مدیر ستاد اقامه نماز و مجمع خیرین مسجدساز استان، پیش از خطبههای نماز جمعه این هفته شهر یزد به ایراد سخنرانی پرداخت.
حجتالاسلاموالمسلمین موسوی ضمن تبریک فرارسیدن ماه ربیعالاول و آرزوی قبولی عزاداریها و طاعات و عبادات مردم در ماههای محرم و صفر، اظهار کرد: از ۲۱ تا ۳۰ مردادماه بهعنوان «دهه فرهنگی مساجد و توسعه و ترویج فرهنگ نماز» نامگذاری شده و ۳۰ مردادماه نیز بهعنوان «روز جهانی مسجد» گرامی داشته میشود.
وی با اشاره به نامگذاری روز جهانی مسجد، گفت: در سال ۱۳۴۸، مسجدالاقصی توسط یک صهیونیست افراطی به آتش کشیده شد و بخشهایی از این مسجد در آتش سوخت. پس از پیروزی انقلاب اسلامی، به پیشنهاد جمهوری اسلامی ایران به سازمان کنفرانس اسلامی، روز ۳۰ مردادماه، سالروز به آتش کشیده شدن مسجدالاقصی، بهعنوان روز جهانی مسجد نامگذاری شد.
مدیر ستاد اقامه نماز استان یزد بابیان اینکه مسجدالاقصی از دو جهت برای مسلمانان اهمیت ویژهای دارد، افزود: نخست اینکه مسجدالاقصی نخستین قبله مسلمانان بوده است. پیامبر اکرم (ص) و مسلمانان به مدت ۱۷ ماه بهسوی مسجدالاقصی نماز میخواندند و پسازآن، بهفرمان خداوند متعال قبله بهسوی کعبه تغییر یافت. دومین اهمیت مسجدالاقصی، ارتباط آن با معراج پیامبر اکرم (ص) است؛ چنانکه خداوند متعال در آیه نخست سوره مبارکه اسراء میفرماید: «سُبْحَانَ الَّذِي أَسْرَى بِعَبْدِهِ لَيْلًا مِنَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ إِلَى الْمَسْجِدِ الْأَقْصَى.»
وی در ادامه با اشاره به جایگاه مسجد در قرآن کریم اظهار کرد: واژه مسجد و مساجد حدود ۲۸ مرتبه در قرآن کریم ذکرشده است و کمتر بنا یا موضوعی را میتوان یافت که تا این اندازه مورد تأکید قرارگرفته باشد.
حجتالاسلام موسوی نخستین کارکرد مسجد را عبادت و ارتباط بندگان با خداوند دانست و گفت: خداوند متعال میفرماید: «وَأَنَّ الْمَسَاجِدَ لِلَّهِ»؛ مساجد خانههای خداوند بر روی زمین و محل ارتباط بندگان با پروردگار هستند. همچنین قرآن کریم درباره آبادکنندگان مساجد میفرماید: «إِنَّمَا يَعْمُرُ مَسَاجِدَ اللَّهِ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ»؛ بنابراین آبادانی مساجد به دست مؤمنان انجام میشود.
وی با اشاره به دومین کارکرد مسجد، بیان کرد: مسجد علاوه بر عبادتگاه، محل آموزش و تعلیم نیز بوده است. رسول اکرم (ص) قرآن کریم و احکام دین را در مسجد به مردم آموزش میدادند و در طول تاریخ نیز بسیاری از علما و بزرگان دین، مساجد را محل تدریس و تعلیم قرار دادهاند. بسیاری از کتابخانههای بزرگ جهان اسلام نیز در مساجد یا در کنار آنها شکلگرفتهاند.
مدیر ستاد اقامه نماز استان یزد، کارکرد سیاسی و اجتماعی مسجد را از دیگر ابعاد مهم آن برشمرد و تصریح کرد: در صدر اسلام، پیامبر اکرم (ص) در مسجدالنبی حکومت اسلامی را بنا نهادند و در همین مکان به قضاوت، مشورت، تصمیمگیری درباره مسائل مهم جامعه و رسیدگی به امور مسلمانان میپرداختند. ازاینرو مسجد در طول تاریخ، همواره یکی از مراکز مهم اجتماعی و سیاسی جهان اسلام بوده است.
وی افزود: مسجد همچنین محل برادری و برابری است؛ جایی که فقیر و غنی، سیاهوسفید، عرب و عجم در کنار یکدیگر قرار میگیرند و همه در برابر خداوند متعال یکسان هستند.
موسوی چهارمین کارکرد مسجد را خدمترسانی اجتماعی دانست و گفت: بسیاری از مساجد محل جمعآوری کمکهای مردمی، شناسایی و حمایت از فقرا و نیازمندان هستند و در هنگام وقوع حوادثی همچون سیل و زلزله نیز مساجد به پایگاه جمعآوری و توزیع کمکهای مردمی تبدیل میشوند.
وی بابیان اینکه مسجد تنها عبادتگاه نیست، خاطرنشان کرد: مسجد در حقیقت هم عبادتگاه است، هم دانشگاه، هممحل قضاوت و رسیدگی به امور مردم و هم مرکز خدمات اجتماعی و فرهنگی است.
ضرورت بازتعریف نقش مسجد در جامعه امروز
مدیر ستاد اقامه نماز استان یزد در ادامه با طرح این پرسش که «مساجد در دنیای امروز چه نقشی باید ایفا کنند؟» اظهار کرد: نخستین وظیفه مسجد، پس از فراهم کردن زمینه عبادت، ایجاد آرامش روحی و روانی برای مردم است. در جامعهای که استرس و اضطراب به واسطه شرایط زندگی و فضای مجازی افزایشیافته، مسجد باید پناهگاه آرامش مردم باشد.
وی ادامه داد: مسجد باید محل ارائه خدمات محلی و اجتماعی باشد؛ ازجمله ایجاد گروههای مشاوره برای حل مشکلات جوانان، ازدواج و خانواده. همچنین مسجد باید پل ارتباطی میان نسلهای مختلف، بهویژه نسل باتجربه و نسل جوان باشد و با استفاده از ابزارها و ظرفیتهای روز، نقش خود را درزمینهٔ سواد رسانهای نیز ایفا کند.
آسیبشناسی وضعیت کنونی مساجد
حجتالاسلام موسوی در ادامه به برخی از ضعفها و آسیبهای موجود در مساجد اشاره کرد و گفت: اگر بخواهیم بررسی کنیم که آیا مساجد امروز به «مسجد تراز اسلامی» مورد تأکید مقام معظم رهبری رسیدهاند یا خیر، باید برخی از نقاط ضعف موجود را موردتوجه قرار دهیم.
وی یکی از این ضعفها را بهروز نبودن محتوای آموزشی برخی مساجد عنوان کرد و افزود: برخی مساجد درزمینهٔ موضوعاتی همچون اقتصاد، روانشناسی، جامعهشناسی، خانواده و مسائل جوانان برنامهریزی مناسبی ندارند. همچنین شکاف نسلی میان نسلهای قدیم و نسل جدید در برخی مساجد قابلمشاهده است.
موسوی با اشاره بهضرورت پاسخگویی به شبهات فکری و اعتقادی جوانان اظهار کرد: در شرایطی که شبکههای ماهوارهای و فضای مجازی بهصورت مستمر شبهات مختلفی را مطرح میکنند، مسجد باید مرکزی برای پاسخگویی به این شبهات باشد. اگر مسجد نتواند پاسخ مناسبی ارائه دهد، ممکن است جوانان تحت تأثیر جریانهای انحرافی قرار گیرند.
وی ضعف در ساختار مدیریتی را از دیگر مسائل برخی مساجد دانست و گفت: مدیریت برخی مساجد همچنان به شیوهای سنتی و گاه توسط افراد غیرمتخصص انجام میشود. صرف داشتن سن بالا یا جایگاه دینی، بهتنهایی برای مدیریت مسجد و جذب نسل جوان کافی نیست و مدیریت مسجد نیازمند دانش، تخصص و توانایی ارتباط با نسل جدید است.
مدیر ستاد اقامه نماز استان یزد با تأکید بر ضرورت توجه همزمان به عمران و فعالیت فرهنگی مساجد تصریح کرد: ساختوساز و تجهیز مسجد بسیار مهم است و مسجد باید از معماری مناسب، نظافت، امکانات سرمایشی و گرمایشی مطلوب و شرایط مناسب برخوردار باشد؛ اما نباید تمام ظرفیت مسجد صرف ساختوساز شود. گاهی ممکن است یک مسجد سالها درگیر ساختوساز باشد و در این مدت فعالیت فرهنگی نداشته باشد و درنتیجه یک نسل از دست برود.
وی همچنین یکی از مهمترین ضعفهای موجود را محدود بودن ساعات فعالیت برخی مساجد عنوان کرد و گفت: متأسفانه بیش از ۹۰ درصد مساجد فقط هنگام نماز باز هستند و بلافاصله پس از پایان نماز درهای آنها بسته میشود. البته ممکن است در مساجد محله این مسئله قابل مدیریت باشد، اما مساجدی که در خیابانهای اصلی و مسیرهای پرتردد قرار دارند باید در ساعات بیشتری پذیرای مردم باشند؛ زیرا ممکن است مسافر، راننده یا فردی که به هر دلیل نتوانسته در وقت نماز جماعت حضور پیدا کند، نیازمند استفاده از مسجد باشد.
موسوی با تأکید بر ضرورت توجه بیشتر به جوانان و نوجوانان افزود: چرا اذان مسجد را یک جوان خوشصدا نخواند؟ چرا بعد از نماز از یک قاری جوان و خوشصوت استفاده نشود؟ گاهی در یک محله چندین نوجوان و جوان قاری قرآن با رتبههای استانی و کشوری حضور دارند، اما از ظرفیت آنها در مسجد استفاده نمیشود. همچنین باید در استفاده از ابزارهای نوین و فناوری نیز بهروز باشیم.
پیشنهادهایی برای پویایی بیشتر مساجد
وی در ادامه با قدردانی از ائمه جماعات مساجد اظهار کرد: برخی از ائمه جماعات سالهای طولانی در مساجد به اقامه نماز پرداختهاند و زحمات ارزشمندی کشیدهاند که باید از آنان تقدیر کرد. پیشنهاد این است که ضمن حفظ جایگاه و حرمت ائمه جماعات باسابقه، در کنار آنها از طلاب جوان برای پیگیری امور فرهنگی و ارتباط با نسل جدید استفاده شود.
موسوی همچنین درباره هیئتامنای مساجد گفت: ضمن احترام به هیئتامنای باسابقه و افراد باتجربه، میتوان از آنان بهعنوان مشاوران امین و باتجربه مسجد استفاده کرد و در کنار آنان، از نیروهای جوان و متخصص نیز بهره گرفت. همچنین پیشنهاد میشود در کنار هیئتامنای مسجد، یک «هیئتامنای فرهنگی» نیز شکل بگیرد تا فعالیتهای فرهنگی و اجتماعی مسجد را بهصورت تخصصی دنبال کند.
وی با اشاره به سخنان شهید حاج قاسم سلیمانی درباره مسجد فعال گفت: مسجد فعال باید از وضعیت محله خودآگاهی داشته باشد. امام جماعت و هیئتامنای مسجد باید بدانند مهمترین آسیبهای اجتماعی محله چیست؛ آیا طلاق، اعتیاد، سرقت یا آسیب دیگری وجود دارد؟ سپس برای کاهش و رفع این آسیبها برنامهریزی کنند. مسجدی که از آسیبهای اجتماعی محله خود اطلاع نداشته باشد و برای آنها برنامهای نداشته باشد، نمیتواند مسجدی فعال و پویا باشد.
مدیر ستاد اقامه نماز استان ارتباط مساجد با مدارس را نیز ضروری دانست و افزود: مسجد موفق باید با مدارس محل ارتباط مستمر داشته باشد، دانشآموزان را به مسجد دعوت کند و زمینه حضور منظم آنان در مسجد را فراهم سازد.
ضرورت توسعه مساجد در شهرکهای جدید یزد
مدیر مجمع خیرین مسجد ساز استان در بخش پایانی سخنان خود با اشاره به وضعیت مساجد استان گفت: در استان یزد ازنظر تعداد مساجد، به لطف خداوند وضعیت مناسبی داریم و کمتر روستا یا محلهای را میتوان یافت که فاقد مسجد باشد؛ اما در برخی شهرکهای جدید، باوجود تلاش مسئولان برای احداث مسجد، تعداد و ظرفیت مساجد متناسب با جمعیت نیست.
وی افزود: مجمع خیرین مسجدساز استان یزد در بافتهای جدید و شهرکهای درحالتوسعه، نیازمند همراهی و مشارکت خیرین است. امروز بیش از آنکه در بافتهای قدیمی شهر نیازمند ساخت مسجد باشیم، در شهرکهای جدید و مناطق درحالتوسعه به مسجد نیاز داریم. همچنین احداث و تجهیز نمازخانههای مدارس نیز باید موردتوجه قرار گیرد.
موسوی در پایان خاطرنشان کرد: امیدواریم مؤمنان و خیرین با مشارکت در این مسیر، در ساخت و توسعه مساجد در شهرکهای جدید و همچنین نمازخانههای مدارس سهیم شوند.
شایان ذکر است: میز خدمت، موکب پذیرایی از نمازگزاران،نمایشگاه کتاب نماز و پاسخ به شبهات نمازی از دیگر برنامههای ستاد اقامه نماز در این برنامه بود.
شنونده صوت کامل سخنرانی مدیر ستاداقامه نماز استان یزد باشید.
