به گزارش روابط عمومی ستاد اقامه نماز خوزستان، هادی بصیرزاده عضو هیات علمی دانشگاه شهید چمران اهواز در گفتوگویی با این روابط عمومی، با تشریح الزامات و ظرفیتهای موجود در حوزه توسعه فضاهای نماز، نقش مدیران در تقویت فرهنگ اقامه نماز، سازوکارهای نظارت بر عملکرد دستگاهها و راهکارهای جذب نسل نو به نماز را مورد بررسی قرار داد.
وی همچنین بر ضرورت استفاده از ظرفیت دانشگاهها، مساجد، هیأتهای مذهبی، روحانیون توانمند، رسانه ملی و فناوریهای نوین برای تقویت فرهنگ نماز در میان نسل جوان تأکید کرد.
پیوست مسجد و نماز باید از مرحله طراحی پروژههای عمرانی مورد توجه قرار گیرد
بصیرزاده فرمود: در سطح کلان، ضوابط و الزامات مشخصی برای دستگاههای اجرایی، از جمله دانشگاهها، در زمینه پیشبینی فضاهای مناسب برای اقامه نماز تدوین شده است. به عنوان نمونه، در ماده ۷ قوانین و مقررات مرتبط، وزارتخانههای علوم و بهداشت مکلف شدهاند در طرحهای ساختمانی جدید مراکز آموزشی خود، محل نمازخانه را به صورت شاخص در نظر بگیرند.
وی افزود: همچنین احداث نمازخانه در مراکز آموزشی فاقد این فضا، با هدف تأمین بخشی از نیازهای سالانه، از الزامات برنامهریزی عمرانی محسوب میشود و نمونههای عملی این رویکرد را میتوان در بهرهبرداری از نمازخانههای جدید در دانشگاهها مشاهده کرد.
بصیرزاده با اشاره به برخی چالشهای موجود در این زمینه اظهار کرد: در مکانهایی که از ابتدا فضای نمازخانه در طراحی پروژه پیشبینی نشده است، تغییر کاربری اماکن آموزشی به نمازخانه با چالشهای جدی مواجه میشود؛ بنابراین لازم است پیوست مسجد و نماز از همان مرحله طراحی و برنامهریزی پروژههای عمرانی مورد توجه قرار گیرد.
حضور مدیران در نماز جماعت، الگویی برای تقویت فرهنگ سازمانی
بصیرزاده گفت: حضور مدیران در نماز جماعت، در صورتی که با رویکردی صادقانه و غیرتشریفاتی انجام شود، یک اقدام عملی و الگوساز است و میتواند تأثیر مستقیمی بر فرهنگ سازمانی و انگیزه کارکنان داشته باشد.
وی افزود: قرار گرفتن مدیر و کارمند در یک صف، فارغ از جایگاه اداری، حس برابری، همدلی و مسئولیت مشترک را در محیط کار تقویت میکند. این مشارکت میتواند به افزایش انگیزه، نشاط کاری و کاهش خستگیهای روزمره کارکنان منجر شود و با ایجاد آرامش روحی، آنان را با روحیهای تازه برای ادامه فعالیت آماده کند.
وی تصریح کرد: حضور مدیران در نماز جماعت میتواند نمادی از یک سازمان پویا، اخلاقمدار و انسانمحور باشد و در تقویت سلامت اداری، وجدان کاری و روابط انسانی در محیط کار نقش مؤثری ایفا کند.
«سجاده»؛ بستر ارزیابی عملکرد دستگاهها در حوزه نماز
بصیرزاده گفت: در سطح ملی و استانی، سازوکارهای مشخصی برای برنامهریزی، نظارت و ارزیابی فعالیت دستگاهها در حوزه نماز تعریف شده است. یکی از مهمترین این سازوکارها، «نظامنامه جامع برنامهریزی، نظارت و ارزیابی دستگاههای اجرایی» است که از سوی ستاد اقامه نماز کشور تدوین و ابلاغ میشود.
وی افزود: این نظامنامه مشتمل بر ۱۴ ماده است و فرآیند ارزیابی عملکرد دستگاهها را مشخص میکند. همچنین سامانه جامع ارزیابی ستاد اقامه نماز، موسوم به «سجاده»، به عنوان بستر اصلی ارائه گزارشها و مستندات عملکردی دستگاهها مورد استفاده قرار میگیرد.
بصیرزاده خاطرنشان کرد: در کنار این فرآیند، بازدیدهای میدانی هیأتهای نظارت در سطح استان نیز انجام میشود تا میزان اجرای دستورالعملها و مصوبات به صورت دقیقتر بررسی و پیگیری شود.
وی ادامه داد: در دانشگاهها نیز شوراهای اقامه نماز با حضور رئیس دانشگاه، نماینده ولیفقیه و نمایندگان استادان و دانشجویان، موضوع اقامه نماز و برنامههای مرتبط با آن را دنبال میکنند.
توسعه فضاهای نمازخانهای نیازمند حمایت مالی و اجرایی است
بصیرزاده گفت: دستگاههای اجرایی باید برای رفع کمبود فضاهای نمازخانهای، برنامهریزی و منابع مالی لازم را پیشبینی کنند. بر اساس قوانین و مقررات ابلاغی، دستگاههای متولی باید اعتبارات مورد نیاز برای احداث و تجهیز نمازخانه در مراکز فاقد این فضا را در برنامههای عمرانی خود لحاظ کنند.
وی افزود: در حوزه دانشگاهی، دانشگاه شهید چمران اهواز نمونه قابل توجهی از توجه به این موضوع است. بهرهبرداری از مسجد در کوی استادان برای استفاده استادان و خانوادههای آنان، وجود مساجد امام خمینی (ره) و شهدا در پردیس دانشگاه، پیشبینی فضای نمازخانه در سازمان مرکزی، دانشکدهها و خوابگاههای دانشجویی و همچنین تجهیز این فضاها و تعیین امام جماعت برای آنها، نشاندهنده وجود برنامههای عمرانی و اجرایی در این زمینه است.
وی تأکید کرد: وجود الزامات قانونی و نمونههای عملی نشاندهنده عزم جدی برای توسعه فضاهای نماز است، اما برای تحقق کامل این هدف، همچنان به حمایتهای مالی، تجهیزاتی و نرمافزاری بیشتری نیاز داریم.
نماز میتواند به تقویت سلامت اداری و رضایت ارباب رجوع کمک کند
بصیرزاده گفت: نماز، بهویژه زمانی که به صورت جماعت و با حضور مدیران، کارکنان و حتی ارباب رجوع اقامه شود، میتواند در تقویت سلامت اداری و کاهش آسیبهای اخلاقی و رفتاری در محیطهای سازمانی مؤثر باشد.
وی اظهار کرد: نماز با تقویت وجدان کاری، مسئولیتپذیری و اخلاق حرفهای، زمینه توجه بیشتر افراد به حقوق دیگران و انجام صحیح وظایف را فراهم میکند. از سوی دیگر، حضور در نماز جماعت میتواند موجب کاهش خستگیهای کاری، افزایش آرامش و رضایت شغلی کارکنان شود.
وی ادامه داد: نتیجه این فرآیند میتواند افزایش کیفیت خدمات و بهبود ارتباط کارکنان با مردم باشد. همچنین برگزاری نماز جماعت با حضور مدیران، کارکنان و ارباب رجوع، احساس امنیت خاطر، آرامش و رضایت بیشتری در محیط اداری ایجاد میکند.
مسجد باید در برنامهریزی مناطق مهاجرپذیر جایگاه مشخص داشته باشد
بصیرزاده گفت: در برنامههای آمایش سرزمین باید نیازهای فرهنگی و معنوی جمعیت نیز همانند سایر نیازهای خدماتی و اجتماعی مورد توجه قرار گیرد. تأمین مسجد و فضای مناسب برای اقامه نماز در مناطق جدید و مهاجرپذیر باید از مرحله برنامهریزی و طراحی مورد توجه دستگاههای متولی باشد.
وی افزود: یکی از راهکارهای مهم، پیشبینی محل نمازخانه و مسجد به صورت شاخص در طرحهای ساختمانی جدید است. در کنار آن، میتوان از ظرفیت مساجد موجود استفاده کرد و ارتباط میان مدارس، دانشگاهها و مراکز آموزشی با مساجد همجوار را تقویت کرد.
وی ادامه داد: در دانشگاهها نیز احداث یا اختصاص و تجهیز فضاهایی برای نمازخانه در دانشکدهها و خوابگاهها، بخشی از نیاز جمعیت دانشجویی را پاسخ داده است و این موضوع در مناطق مهاجرپذیر اهمیت بیشتری دارد.
جذب نسل نو به نماز، نیازمند زبان و ادبیات متناسب با جوانان است
بصیرزاده گفت: دستگاههای فرهنگی، بهویژه دانشگاهها، نقش محوری در جذب، تربیت و هدایت نسل نو دارند. امروز نمیتوان انتظار داشت نسل جوان صرفاً با توصیه و سخنرانی به نماز گرایش پیدا کند؛ بلکه باید زبان ارتباط با نسل جدید را شناخت و برنامههایی متناسب با نیازها، پرسشها و علایق آنان طراحی کرد.
وی افزود: تقویت هیأتهای مذهبی دانشجویی، کانونهای فرهنگی و بسیج دانشجویی، برگزاری اردوهای زیارتی به مشاهد شریفه و عتبات عالیات و همچنین اردوهای معرفتی و فرهنگی میتواند در ایجاد ارتباط عمیقتر نسل جوان با معارف دینی مؤثر باشد.
بصیرزاده تأکید کرد: استفاده از روحانیون باحوصله، خوشفکر، توانمند و آشنا با مسائل روز جوانان نیز اهمیت زیادی دارد. روحانیون نباید فعالیت خود را صرفاً به برگزاری نماز جماعت محدود کنند، بلکه باید فرصت مناسبی برای گفتوگو، پاسخگویی به شبهات و ایجاد ارتباط صمیمی با دانشجویان و جوانان اختصاص دهند.
وی استفاده از فناوریهای نوین را از دیگر الزامات این عرصه دانست و گفت: تولید محتوای دیجیتال جذاب در قالب کلیپ، پادکست و اپلیکیشن و همچنین راهاندازی پویشهای مجازی با محوریت نماز میتواند پیام نماز را با زبان و ابزار مورد استفاده نسل جدید منتقل کند.
وی خاطرنشان کرد: مساجد نیز باید برای نسل جوان جذابتر شوند. برگزاری حلقههای معرفتی، نمایش فیلم، جلسات پرسش و پاسخ، برنامههای فرهنگی، اردوهای زیارتی و سیاحتی و ایجاد فضای مناسب برای گفتوگوی جوانان، در کنار پذیرایی آبرومندانه، میتواند مسجد را به یک محیط فرهنگی و اجتماعی پویا برای جوانان تبدیل کند.
استاد فرهیخته فرهنگی خوزستان ادامه داد: حمایت از پژوهش و اختصاص بخشی از فعالیتهای پژوهشی و پایاننامههای دانشجویی به موضوع نماز نیز ضروری است تا بتوان در این حوزه، دانش و محتوای بهروز و متناسب با نیاز جامعه تولید کرد.
وی افزود: همچنین بهتر است جلسات اداری و کلاسهای درس در زمان اذان ظهر و مغرب برگزار نشود و استادان، دانشجویان و کارکنان برای حضور در نماز جماعت دعوت شوند. البته نماز جماعت باید با رعایت اختصار و پرهیز از حواشی برگزار شود تا زمان زیادی از آنان نگیرد و همین امر میتواند به افزایش اقبال به نماز جماعت کمک کند.
صدا و سیما باید نماز را با زبان نسل جدید روایت کند
بصیرزاده گفت: صدا و سیمای استان ظرفیت گستردهای برای تبیین و ترویج معارف نماز دارد و رسالت آن تنها به انعکاس مناسبتها و مراسم محدود نمیشود؛ بلکه باید با تولید محتوای جذاب و اثرگذار، نماز را به عنوان یک ضرورت فرهنگی و اجتماعی به مخاطبان معرفی کند.
وی افزود: تولید محتوای تخصصی، ساخت مستندهای جذاب درباره فلسفه و آثار نماز، برنامههای زنده کارشناسی برای پاسخ به شبهات و آموزش احکام از جمله اقداماتی است که میتواند در این زمینه مورد توجه قرار گیرد.
بصیرزاده با تأکید بر اهمیت مخاطبشناسی اظهار کرد: برنامهای که برای کودک تولید میشود، نمیتواند همان برنامهای باشد که برای نوجوان، جوان یا دانشجو ساخته میشود. بنابراین لازم است برنامههای متنوع و متناسب با گروههای سنی مختلف، از جمله انیمیشن، برنامههای کودک و تولیدات جوانپسند طراحی شود.
وی انعکاس فعالیتها و برنامههای شاخص نماز در سطح استان را نیز ضروری دانست و گفت: پوشش مناسب مناسبتهای مرتبط با نماز، نماز جمعه، فعالیتهای مساجد و برنامههای فرهنگی دستگاههای اجرایی و آموزشی میتواند به معرفی الگوهای موفق و ایجاد انگیزه در سایر مجموعهها کمک کند.
وی بر ضرورت همکاری صدا و سیما با آموزش و پرورش، دانشگاهها و مراکز حوزوی تأکید کرد و افزود: این همکاری باید به گونهای باشد که محتوای تولیدشده از پشتوانه علمی و دینی لازم برخوردار باشد.
بصیرزاده خاطرنشان کرد: معرفی چهرههای جوان، نخبگان و استادان دانشگاهی که در حوزه نماز و فعالیتهای فرهنگی مرتبط با آن تلاش میکنند، یکی دیگر از اقداماتی است که میتواند الگوهای واقعی و قابل دسترس را به جامعه و بهویژه نسل جوان معرفی کند.
وی در پایان گفت: یکی از موضوعات مهمی که صدا و سیما میتواند با نگاه ویژه به آن بپردازد، نقش مسجد و نماز جماعت در تربیت نسل جوان در دوران دفاع مقدس است. همچنین باید نقش مساجد در تقویت روحیه مقاومت، انسجام اجتماعی، مبارزه با استکبار جهانی و بسیج مردمی در مقاطع مختلف تاریخی و تحولات اخیر مورد بررسی و تبیین قرار گیرد.
وی تأکید کرد: اگر رسانه بتواند پیوند تاریخی میان مسجد، نماز، تربیت نسل جوان، هویت اجتماعی و روحیه مقاومت را با زبان هنری و مستند برای نسل جدید روایت کند، میتواند گام مؤثری در معرفی کارکردهای واقعی مسجد و نماز و انتقال این میراث فرهنگی و معنوی به نسل آینده بردارد.
