تبدیل مقالات ارسالی به اجلاس سراسری نماز به خروجیهای کاربردی
به گزارش روابط عمومی مرکز تخصصی نماز، در آستانه سیوسومین اجلاس سراسری نماز، یکشنبه بیست و نهم شهریور ماه، حجت الاسلام و المسلمین ولیخانی مدیر مرکز تخصصی نماز در گفتوگویی تفصیلی با روابط عمومی، بر ضرورت تبدیل مقالات و آثار ارسالی به اجلاس به خروجیهای کاربردی و خلاصه سیاستی تأکید کرد.
وی خاطرنشان کرد که در این اجلاس، اولویت اصلی بر گذار از نظریهپردازی به سمت عملیاتیسازی اندیشهها و ارائه راهکارهای ملموس برای ترویج فرهنگ اقامه نماز خواهد بود.
امسال محور اصلی اجلاس «اقامه نماز در اندیشه و عمل امام شهید حضرت آیتالله سیدعلی خامنهای» است. این موضوع چه تغییری در رویکرد علمی و پژوهشی سیوسومین اجلاس ایجاد کرده است؟
ببینید، امسال نگاه ستاد اقامه نماز از حالت صرفاً نظری و تئوری فاصله گرفته؛ تمرکز اصلی ما روی عملیاتی کردنِ اندیشههای رهبر معظم انقلاب در حوزه نماز است. یعنی دیگر دنبال پژوهشهایی نیستیم که فقط در قالب مقاله باقی بمانند؛ هدف ما این است که این تحقیقات به مدلهای اجرایی برسند و واقعاً در جامعه قابل پیادهسازی باشند. با این رویکرد، اجلاس ما از یک همایش علمیِ محض، به یک رویداد راهبردی و مسئلهمحور تبدیل شده که مستقیماً سراغ چالشها میرود.
در فراخوان علمی امسال چه محورهایی برای پژوهشگران تعیین شده و تلاش شده چه خلأهایی در حوزه مطالعات نماز مورد توجه قرار گیرد؟
ما محورهای خیلی مهمی مثل مبانی فکری و تمدنی نماز، نقش نماز در حکمرانی اسلامی، جایگاه نماز در تعلیم و تربیت و رسانه، و البته نقش خانواده و نهادهای اجتماعی را در اولویت قرار دادیم. راستش را بخواهید، بزرگترین خلأیی که میخواستیم به آن بپردازیم، نبودِ پژوهشهای میانرشتهای و کاربردی بود. ما به دنبال آثاری هستیم که بتوانند مستقیماً به نیازهای اجرایی کشور پاسخ بدهند.
با توجه به اینکه بیش از سه دهه از برگزاری اجلاسهای نماز میگذرد، امسال چه موضوعات جدیدی وارد ادبیات علمی اجلاس شده که در دورههای گذشته کمتر مورد توجه بوده است؟
امسال موضوعات جدید و جذاب داریم اینکه چطور میتوان نماز را با حکمرانی و سیاستگذاریهای فرهنگی پیوند زد و نقش فناوریهای نوین و حتی هوش مصنوعی در ترویج و آموزش نماز. این حوزهها در دورههای قبل کمتر دیده شده بودند، اما امروز دیگر نمیشود از آنها چشمپوشی کرد.
چه تعداد مقاله و اثر علمی به دبیرخانه کمیته علمی ارسال شده و ارزیابی آثار بر اساس چه معیارهایی انجام میشود؟
آمار دقیق را بهزودی اعلام میکنیم، اما باید بگویم استقبال خیلی خوب بوده. برای ارزیابی هم سه معیار اصلی داریم: اول اینکه اثر چقدر نوآورانه و مسئلهمحور باشد، دوم اینکه با محورهای فراخوان ما همخوانی داشته باشد و سوم و مهمتر از همه، اینکه این تحقیق چقدر قابلیت اجرایی شدن در دنیای واقعی را داشته باشد.
در ارزیابی مقالات، صرفاً جنبه علمی و پژوهشی اثر مورد توجه است یا کاربردی بودن و امکان تبدیل نتایج پژوهش به برنامه اجرایی نیز یکی از معیارهای اصلی انتخاب آثار برتر است؟
صد در صد کاربردی بودن ملاک است. ما اصلاً دوست نداریم مقالاتی بنویسیم که فقط در کتابخانهها خاک بخورند. آثاری که امتیاز ویژهای میگیرند، آنهایی هستند که بتوان از نتایجشان در برنامهریزیهای دستگاههای اجرایی، آموزش و پرورش، صدا و سیما و مدیریت مساجد استفاده کرد.
یکی از مسائل مهم در حوزه نماز، فاصله میان پژوهش و اجراست. کمیته علمی برای اینکه نتایج مقالات و پژوهشهای برگزیده بعد از اجلاس در کتابخانهها باقی نماند و وارد برنامهریزی دستگاهها شود، چه برنامهای دارد؟
ما برای این مسئله برنامهی مشخصی داریم. بعد از اجلاس، آثار برتر را در قالب یک مجموعهی علمی منتشر میکنیم و مستقیماً برای دستگاههای اجراییِ مرتبط مثل آموزش و پرورش، سازمان تبلیغات اسلامی، وزارت فرهنگ و ارشاد و صدا و سیما میفرستیم. در واقع ما با برخی از این دستگاهها تفاهمنامه داریم تا مطمئن شویم نتایج این پژوهشها حتماً وارد برنامههای عملیاتیشان میشود.
در سالهای اخیر موضوعاتی مانند نسل نوجوان و جوان، خانواده، مدرسه، مسجد، رسانه و فضای مجازی اهمیت بیشتری پیدا کردهاند. این موضوعات در محورهای علمی امسال چه جایگاهی داشتهاند؟
اینها دقیقاً قلب تپندهی محورهای امسال هستند. ما بخش ویژهای را به «نقش خانواده، مدرسه و مسجد در ترویج نماز» اختصاص دادیم و یک محور دیگر هم داریم که روی «رسانه، فضای مجازی و نماز» تمرکز دارد. ما معتقدیم اگر نتوانیم با این حوزهها و با نسل جدید ارتباط مؤثر برقرار کنیم، تلاشهای ما در مسیر ترویج نماز به نتیجهی مطلوب نمیرسد.
آیا در میان آثار ارسالشده، پژوهشهایی درباره روشهای نوین آموزش نماز، استفاده از فناوری و هوش مصنوعی، و شیوه ارتباط مؤثر با نسل جدید هم وجود داشته است؟
بله، واقعاً خوشحالیم که در این زمینه آثار خوبی داشتیم. مثلاً پژوهشهایی درباره طراحی اپلیکیشنهای آموزشی مخصوص کودکان و نوجوانان، استفاده از هوش مصنوعی برای پاسخگویی به شبهات مربوط به نماز، و حتی روشهای بازیمحور برای آموزش در مدارس. این نشان میدهد که جامعهی علمی ما واقعاً دارد به سمت حل مسائل روز حرکت میکند.
آیا قرار است مقالات و آثار برتر فقط در روز اجلاس معرفی و تقدیر شوند یا برای استفاده پژوهشگران، مدیران و دستگاههای فرهنگی کشور، خروجی علمی این اجلاس به شکل یک مجموعه یا بانک محتوایی در دسترس قرار خواهد گرفت؟
خروجی کار فقط به روز اجلاس ختم نمیشود. ما مقالات برتر را در سامانه تخصصی نماز قرار میدهیم تا مدیران فرهنگی و پژوهشگران به راحتی به آنها دسترسی داشته باشند.
سؤال پایانی و مهم: اگر بخواهید از میان تمام پژوهشها و ایدههای ارائهشده از میان تمام پژوهشها و ایدههای ارائهشده در سیوسومین اجلاس، یک مسئله را به عنوان مهمترین مسئله علمیِ امروز حوزه نماز که باید برای آن راهحل پیدا کنیم انتخاب کنید، آن مسئله چیست؟
اگر بخواهم خیلی خلاصه بگویم، مهمترین چالش امروز ما این است که چطور میتوانیم نماز را با سبک زندگی نسل جدید پیوند بزنیم. ما نماز را به عنوان یک فریضه دینی داریم، اما باید بتوانیم آن را به یک نیاز و خواست درونی در دلِ نوجوانان و جوانان تبدیل کنیم. برای این کار، ما به شدت به پژوهشهای عمیق در حوزههای روانشناسی تربیتی، رسانه و هنر نیاز داریم. اگر نتوانیم برای این مسئله یک راهکار علمی و عملی پیدا کنیم، بقیهی تلاشهای ما در مسیر ترویج نماز، کامل نخواهد بود.
