نمازخانه، مکانی برای تفکر، آرامش و یادگیری
به گزارش روابط عمومی ستاد اقامه نماز سیستان و بلوچستان، در آستانه سی و سومین اجلاس سراسری نماز با محوریت اقامه نماز در اندیشه و عمل امام شهید حضرت آیت الله العظمی سیدعلی خامنه ای (رضوان الله تعالی علیه) با روابط عمومی ستاد استان با حسین کیخا معاونت پرورشی و فرهنگی اداره کل آموزش و پرورش استان در روز پنجم مهرماه گفت و گو کرد.
چه پژوهشی درباره تأثیر نماز بر کاهش اضطراب، افزایش تمرکز یا بهره وری دانش آموزان در مرکز شما انجام شده است؟
در مرکز ما پژوهشی درباره تأثیر نماز بر آرامش، اضطراب و تمرکز دانشآموزان انجام شده است. در این بررسی، تجربه و وضعیت دانشآموزانی که در برنامههای اقامه نماز مدرسه مشارکت داشتند، مورد توجه قرار گرفت. نتایج نشان داد حضور منظم در نماز جماعت و توجه به معنای نماز میتواند به برخی دانشآموزان احساس آرامش بیشتری بدهد و در کنار آن، به کاهش نگرانی و تمرکز بهتر در فعالیتهای درسی کمک کند
از دید شما تأثیر نماز بر دانشآموز از چند بعد با اهمیت است؟
تاثیر اقامه نماز بر دانش آموزان از ابعاد روانی، ذهنی و تحصیلی با اهمیت است که جنبه روانی موجب کاهش استرس ناشی از امتحان و نگرانی های روزمره می شود و جنبه ذهنی که موجب تقویت تمرکز، کنترل ذهن و افزایش دقت در انجام امورات زندگی و تکالیف می شود، همچنین از جنبه ی تحصیلی موجب نظم در برنامه های روزانه، بهبود تمرکز و به دنبال آن کیفیت بهتر یادگیری و کاهش خستگی ذهنی می شود.
برای تبدیل نمازخانه مدرسه به پایگاه علمی فرهنگی، چه اقدامات خلاقانه ای انجام داده اید؟
برای تبدیل یک نمازخانه معمولی به یک پایگاه علمی-فرهنگی، باید از فضای صرفاً عبادی فراتر رفت و آن را به مکانی برای تفکر، آرامش و یادگیری تبدیل کرد، به عنوان مثال ایجاد بخش کتابخانه فکری و آرامش بخش با کتاب های روانشناسی، علوم تجربی و کتابهای تصویری جذاب که با موضوعات اخلاقی و علمی پیوند دارند. ایجاد فضایی نرم و آرام برای مطالعه آزاد که دانشآموز در آن حس امنیت و آرامش کند.
همچنین استفاده از فناوری و ابزارهای بصری مثل نصب یک صفحه نمایش کوچک برای پخش انیمیشنهای کوتاه درباره داستانهای علمی یا پیامهای اخلاقی و قرآنی و چسباندن کدهای QR روی دیوارها یا داخل کتابها که با اسکن کردن آنها، دانشآموز با یک ویدئوی کوتاه یا یک پادکست درباره «ارتباط علم و دین» یا «تفسیر آسان یک آیه» آشنا شود و برگزاری جلسات کوتاه درباره مدیتیشن اسلامی یا تمرینهای تمرکز برای افزایش حافظه که با اصول نماز پیوند دارد.
همچنین برگزاری مسابقاتی مثل دانشمند کوچک که در آن دانشآموزان درباره ارتباط پدیدههای طبیعی با آیات قرآن تحقیق کنند.
به طور کلی هدف این است که دانشآموز وقتی وارد نمازخانه میشود، فقط برای عبادت نیاید، بلکه احساس کند وارد فضایی شده که در آن فکر میکند، یاد میگیرد و آرام میشود.
جایگاه و عمق مطالب مربوط به نماز در برنامه آموزشی وکتب درسی و سرفصلهای دروس معارف، نسبت به گذشته چه تغییراتی داشته است و چگونه باید متحول شود؟
این یکی از حساسترین و کلیدیترین سوالات در حوزه برنامهریزی آموزشی است. برای پاسخ به این سوال، باید بین وضعیت موجود (آنچه هست) و وضعیت مطلوب (آنچه باید باشد) تمایز قائل شد.
در گذشته، تمرکز دروس معارف و سرفصلهای نماز عمدتاً بر آموزشهای فیزیکی و فقهی بود؛ یعنی تأکید بر شکل ظاهری مثل چگونگی انجام رکوع، سجود و خواندن اذکار و تأکید بر احکام و حدود مثل رعایت شرایط و ابطال باطل؛ رویکرد سنتی تمرکز بر حفظ کردن دعاها و سرفصلهایی که بیشتر جنبه تکرار و تقلید داشت.
در حالی که در سالهای اخیر، تلاش شده تا کمی به سمت معناشناسی حرکت شود، اما هنوز این حرکت در بسیاری از سطوح، در برابر واقعیتهای زندگی مدرن دانشآموز، بسیار کند است.
دلیل اصلی اینکه دانشآموزان با وجود یادگیری احکام، در عمل با نماز فاصله دارند، این است که: دانشآموز میداند چگونه نماز بخواند، اما نمیداند چرا باید بخواند و این نماز چه کمکی به زندگی او میکند.
به جای اینکه فقط بگوییم سجده یعنی برخورد پیشانی با زمین، باید بگوییم سجده چگونه باعث تخلیه هیجانات و کاهش فشار روانی میشود. در دروس معارف، باید پیوند میان آیات قرآن و یافتههای علوم تجربی (مثل زیستشناسی یا فیزیک) پررنگتر شود تا دانشآموز احساس نکند دین و علم دو دنیای جدا هستند.
برای ترغیب معلمان و دانش آموزان به حضور در صفوف نماز، از چه مشوقهای عملی استفاده میشود؟
برای ترغیب معلمان و دانشآموزان به حضور در نماز جماعت، بهتر است از مشوقهای ساده، داوطلبانه و اثرگذار استفاده شود. از جمله میتوان به قدردانی از دانشآموزان و معلمان فعال، سپردن مسئولیتهایی مانند اذانگویی و نظمدهی به خود دانشآموزان، برگزاری مسابقههای فرهنگی و قرآنی، و فراهمکردن فضای تمیز، آرام و جذاب در نمازخانه اشاره کرد. همچنین میتوان زمان نماز را با برنامه مدرسه هماهنگ کرد و از معلمان علاقهمند خواست با حضور و رفتار خود الگو باشند. مهم است که این کارها با احترام و تشویق انجام شود، نه با اجبار یا سرزنش؛ زیرا احساس تعلق و انتخاب، حضور پایدارتر ایجاد میکند.
چگونه میتوان دانش آموزان را به این باور رساند که نماز با عقلانیت و پیشرفت علمی منافاتی ندارد و بلکه راه تعالی و تکامل انسان را هموار می کند؟
برای تقویت این باور، بهتر است بهجای شعار دادن، با گفتوگو، الگوهای مناسب و تجربههای واقعی پیش برویم. به دانشآموزان نشان دهیم که نماز جای درسخواندن و تلاش علمی را نمیگیرد، بلکه میتواند در کنار آن به انسان آرامش، نظم، مسئولیتپذیری و توجه به هدف بدهد. از آنها بخواهیم پرسشها و تردیدهایشان را آزادانه مطرح کنند و پاسخها را با احترام و دلیل بشنوند. همچنین میتوان از زندگی دانشمندان و افراد موفقی گفت که هم اهل دانش و کوشش بودهاند و هم به معنویت توجه داشتهاند، بیآنکه وانمود کنیم نماز بهتنهایی تضمینکننده موفقیت علمی است. برگزاری گفتوگوهای دانشآموزمحور، پیوند دادن مفاهیم دینی با اخلاق پژوهش و خدمت به جامعه، و معرفی نماز بهعنوان فرصتی برای ارتباط معنوی و بازنگری در رفتار، کمک میکند دانشآموز دریابد که عقلانیت، علمآموزی و معنویت میتوانند در کنار هم به رشد انسان کمک کنند.
