جلسه ارائه و نقد مقاله «از رهنمود تا تکلیف»
در این پژوهش، ۳۲ پیام مربوط به اجلاسهای سراسری نماز را بررسی شده است که ۱۹ پیام آن مستقیماً به نظام آموزشی، مدارس، دانشگاهها و استادان مرتبط بوده است.
به گزارش روابط عمومی ستاد اقامه نماز، جلسه ارائه و نقد مقاله «از رهنمود تا تکلیف؛ تحلیل شکاف ترجمه سیاستی میان پیامهای رهبر شهید به اجلاسهای سراسری نماز و تکالیف رسمی دستگاههای آموزشی» با ارائه ملیحه ترزفان، دانشجوی دانشگاه فردوسی مشهد، با حضور جمعی از استادان، مسئولان ستاد اقامه نماز و فعالان فرهنگی و دانشجویی در روز هفتم مهرماه در دانشگاه فردوسی مشهد برگزار شد.
در ابتدای این نشست، برگزارکنندگان با اشاره به هدف شکلگیری پنلهای تخصصی مقالات حوزه نماز، بر ضرورت پیوند میان مطالعات علمی و مسائل اجرایی نماز تأکید کردند.
بر اساس توضیحات ارائهشده، این نشستها با هدف ایجاد زمینه برای نقد علمی مقالات، شناسایی نقاط قوت و ضعف پژوهشها و تبدیل موضوع نماز به مسئلهای جدی در فضای علمی دانشگاهها برگزار میشود.
در ادامه، نویسنده مقاله به تشریح یافتههای پژوهش خود پرداخت و گفت: این پژوهش با تمرکز بر پیامهای ارسالشده به اجلاسهای سراسری نماز، تلاش دارد مسیر تبدیل رهنمودها به قوانین، آییننامهها و تکالیف اجرایی دستگاههای آموزشی را بررسی کند.
وی با طرح این پرسش که در فرایند تبدیل رهنمود به تکلیف، چه بخشهایی از پیامهای سیاستی حفظ، ساده یا حذف میشوند، بر اهمیت بررسی حلقه واسط میان سیاستگذاری و اجرا تأکید کرد.
ترزفان در این پژوهش، ۳۲ پیام مربوط به اجلاسهای سراسری نماز را بررسی کرده که ۱۹ پیام آن مستقیماً به نظام آموزشی، مدارس، دانشگاهها و استادان مرتبط بوده است.
همچنین ۱۰ محور از رهنمودهای مورد بررسی استخراج و با شش سند سیاستی و قانونی تطبیق داده شده است. این محورها شامل محتوای درسی، فضای نماز، زمان نماز، امام جماعت، نقش معلم و استاد، کارکرد مسجد، کیفیت و جذابیت نماز، منابع مالی و سنجش نتایج بوده است.
در بخش دیگری از پژوهش، چهار دستگاه شامل وزارت آموزش و پرورش، وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و دانشگاه آزاد اسلامی مورد بررسی قرار گرفتهاند.
نویسنده برای ارزیابی تکالیف دستگاهها، چهار پرسش اصلی را مطرح کرده است: آیا مخاطب تکلیف بهصورت روشن مشخص شده است؟ آیا وظیفه مشخصی برای وی تعریف شده؟ آیا برای اجرای آن منبع مالی در نظر گرفته شده است؟ و آیا سازوکار مشخصی برای سنجش نتیجه و پاسخگویی وجود دارد؟
بر اساس یافتههای ارائهشده، بخشهایی از رهنمودهای مربوط به فضای نماز، زمان اقامه نماز و محتوای آموزشی در اسناد رسمی بازتاب یافتهاند؛ با این حال، در محورهایی همچون کارکرد مسجد، کیفیت و جذابیت نماز، نقش استاد و سازوکار سنجش نتایج، شکافهایی میان رهنمودها و تکالیف رسمی مشاهده شده است. برای نمونه، کارکرد مسجد در برخی اسناد از یک مرکز جذاب برای فعالیتهای فرهنگی و اجتماعی جوانان به صرف تأمین فضای مناسب برای اقامه نماز تقلیل یافته است.
نویسنده همچنین بر تفاوت میان آموزش و پرورش و آموزش عالی در برخی سازوکارهای اجرایی تأکید کرد و گفت در آموزش و پرورش، طرح جامع اقامه نماز ظرفیتهایی برای پیوند نماز با تربیت، نقش معلم و ارتباط مدرسه و مسجد ایجاد کرده، در حالی که در آموزش عالی، سندی همتراز با این طرح برای تبیین نقش استاد، مسجد و نمازخانه وجود ندارد.
در ادامه نشست، استادان و حاضران ضمن نقد و بررسی مقاله، بر ضرورت تکمیل پیشینه پژوهش، تقویت بخش تحلیلی، تبیین دقیقتر نوآوری پژوهش و ارائه مستندات بیشتر تأکید کردند. همچنین پیشنهاد شد در مطالعات آینده، علاوه بر تحلیل اسناد، پژوهشهای میدانی درباره میزان تحقق سیاستها و عوامل مؤثر بر حضور دانشجویان و استادان در نماز جماعت و نمازخانههای دانشگاهها انجام شود.
در بخش دیگری از نشست، دانشجویان و فعالان کانونهای نماز دانشگاه فردوسی مشهد، برخی مسائل اجرایی از جمله نبود متولی مشخص برای پیگیری امور نماز، محدود بودن فعالیت برخی نمازخانهها، ضرورت فعالتر شدن مساجد دانشگاه، کمبود حمایت از کانونهای دانشجویی، ضرورت پخش اذان و مشکلات مربوط به تأمین امام جماعت را مطرح کردند.
ملیحه ترزفان در جمعبندی مقاله خود تأکید کرد که پژوهش حاضر به ارزیابی عملکرد مدارس و دانشگاهها نپرداخته، بلکه مسئله اصلی آن بررسی میزان و کیفیت انتقال رهنمودها به متن اسناد و تکالیف رسمی است. وی پیشنهاد کرد در بازنگریهای آینده، علاوه بر تعداد تکالیف، «جنس تکالیف»، میزان شفافیت مسئولیتها، منابع مالی و شاخصهای پیامدی نیز مورد توجه قرار گیرد.
وی همچنین بر ضرورت پرهیز از تقلیل اقامه نماز به بخشنامه و الزام اداری تأکید کرد و «شناساندن درست نماز» را یکی از محورهای مهم در سیاستگذاری فرهنگی دانست. در پایان نیز پیشنهادهایی از جمله هماهنگسازی مقررات ستاد عالی اقامه نماز با آییننامههای جدید، تعیین نقش روشن برای دانشگاهها و مسئولان مرتبط، تدوین سند تربیتی ویژه مراکز آموزش عالی، حمایت از طرحهای آزمایشی و مستندسازی تجربههای موفق و تعریف شاخصهای مشخص برای سنجش پیامدهای فعالیتهای اقامه نماز ارائه شد.
این نشست در ادامه به بررسی مسائل اجرایی اقامه نماز در دانشگاهها و راههای استفاده از ظرفیت استادان، دانشجویان، انجمنهای علمی و کانونهای فرهنگی برای تقویت فعالیتهای نماز در محیط دانشگاه اختصاص یافت.
