از «بدهی اجباری» تا «تکیه‌گاه زنده»؛ روایت یک فعال رسانه ای از نماز و نسل جدید

به گزارش روابط عمومی ستاد اقامه نماز استان اصفهان، در آستانه برگزاری سی و سومین اجلاس سراسری نماز با عنوان «نماز در سیره و عمل رهبر شهید انقلاب اسلامی آیت الله سید علی خامنه ای»، بازخوانی شیوه روایت نماز برای نسل جدید و نقش رسانه و تولیدکنندگان محتوا در این عرصه اهمیت ویژه ای دارد لذا در همین راستا، گفت و گویی با حمیدرضا شمسایی فعال رسانه ای مؤسسه گردو مدیا داشته ایم که در ادامه می خوانید.

نماز؛ از یک تکلیف اجباری تا یک پناهگاه واقعی

با توجه به موضوع سی و سومین اجلاس سراسری نماز، مهم ترین ویژگی های نگاه رهبر شهید انقلاب اسلامی به نماز که می تواند برای نسل امروز الهام بخش باشد، چیست؟

شمسایی در پاسخ به این پرسش بیان کرد: تلخ ترین واقعیت امروز ما این است که نماز را در ذهن نسل جدید از یک تکیه گاه زنده به یک بدهی اجباری تبدیل کرده ایم؛ تکلیفی که مدام به آنها یادآوری می کنیم بدهکارند و باید زودتر آن را ادا کنند. اما اگر به سیره و نگاه رهبر شهید دقیق شویم، نماز برای ایشان میز حساب و کتاب بدهی نبود؛ بلکه ایستگاه آرامش و مأمن تنفس در کوران سنگین ترین تصمیم ها و بحران ها بود.

وی افزود: برای نوجوانی که امروز در شلوغی، اضطراب و مقایسه های بی پایان فضای مجازی دارد از نفس می افتد، مهم ترین جاذبه در این نگاه آن است که نماز یک خلوت امن و پناهگاه واقعی وسط معرکه است، نه بار اضافه ای روی دوش های خسته.

این فعال رسانه ای ادامه داد: ایشان در متن سخت ترین مسئولیت ها و میان آتش و بحران، با سجاده جوری برخورد می کرد که انگار تنها نقطه اتصال به زمین سفت است و وقتی نوجوان احساس کند نماز قرار است باری از روی دوشش بردارد، نه اینکه بار دیگری بر روحیات شکننده اش بگذارد، نگاهش زیر و رو می شود و نماز در این نگاه، نوعی بازیافت روان و اتصال یک تکه آهن سرگردان به یک میدان مغناطیسی آرام بخش است.

ساده سازی مفاهیم؛ نه سطحی سازی آنها

یک نویسنده و تولیدکننده محتوا چگونه می تواند مفاهیم عمیق و گاه تخصصی درباره نماز را به زبانی ساده، جذاب و قابل ارتباط برای نوجوانان و جوانان روایت کند، بدون آنکه از عمق و اصالت این مفاهیم کاسته شود؟

شمسایی با اشاره به یکی از خطاهای رایج در تولید محتوای دینی گفت: بزرگ ترین خطای ما این بوده که گمان کرده ایم «ساده سازی» یعنی آبکی کردن مفاهیم یا چاشنی کردن چند واژه و اصطلاح مد روز نوجوانی به همان نصیحت های قدیمی! غافل از اینکه نوجوان امروز بسیار هوشمند است و بوی تظاهر را در چند ثانیه اول می فهمد.

وی راهکار را در ترجمه مفاهیم به زبان استعاره و زیست حسی دانست و افزود: ما در روان شناسی و رسانه می دانیم که ذهن انسان مفاهیم انتزاعی را از مسیر حس و اشیای ملموس بهتر درک می‌کند و به جای اینکه ده دقیقه درباره حضور قلب خطابه بخوانیم، می توانیم رفتار یک عدسی را نشان دهیم.

شمسایی ادامه داد: عدسی وقتی زیر نور خورشید کج و لرزان است، اتفاقی نمی افتد؛ اما درست در لحظه ای که در یک زاویه دقیق ثابت می ماند، نقطه کانونی می سازد و آتش روشن می کند و حضور قلب هم می تواند همین باشد؛ یعنی چند دقیقه ثابت ماندن روح روی یک کانون نورانی، وسط این همه لرزش و حواس پرتی های روزمره.

وی تصریح کرد: اگر مفهوم را به یک تصویر عینی یا رفتار یک جسم تبدیل کنیم، عمق آن حفظ می شود، اما گارد دفاعی مخاطب نیز شکسته خواهد شد.

نماز در قاب واقعی زندگی؛ نه ویترین های ایزوله

چه نوع روایت ها، قالب ها و ایده های محتوایی می تواند موضوع نماز را برای مخاطب جوان جذاب تر و باورپذیرتر کند؟

این فعال رسانه ای اظهار کرد: ما باید یک اعتراف شجاعانه داشته باشیم؛ نسل جدید از دیدن تصاویر تکراری سجاده های مخمل، نورهای نرم آتلیه ای و چهره های غرق در اشک بدون زمینه، خسته شده است و این فرم ها برای او نشانه فرمایشی بودن است.

شمسایی افزود: جوان امروز در شبکه های اجتماعی به فرم های مینیاتوری، دقیق و فیزیکی مانند حرکت فریم به فریم اشیا، روایت های ۶۰ ثانیه ای از خرده رویدادها و برش های بسیار واقعی از زندگی علاقه دارد.

وی ادامه داد: او دوست دارد ببیند در یک کارگاه شلوغ، وسط آلودگی و سر و صدای چکش و براده آهن، یک آچار کثیف چگونه تمیز می شود و روی تخته ابزار سر جای خود آرام می گیرد. او می خواهد نماز را در قاب های چرک و واقعی زندگی پرتنش ببیند، نه در ویترین های ایزوله.

شمسایی گفت: قالب هایی که در آنها صدای فیزیکی اشیا، شکستن ها، تنظیم شدن ها و بازگشت به تعادل با یک ریتم تند و خلاقانه حس شود، می تواند بسیار باورپذیرتر از محتوایی باشد که با صدایی آرام و جدا از نبض جامعه برای مخاطب روایت می شود.

خروجی کارخانه نماز را به مخاطب نشان دهیم

چگونه می توان ابعاد اجتماعی و تربیتی نماز را در تولید محتوای فضای مجازی به تصویر کشید؟

شمسایی در پاسخ گفت: اگر نماز به داخل کوچه و خیابان، بازار، مدرسه و فضای روابط نیاید، مخاطب آن را تجملی و بی خاصیت می داند و در سیره رهبر شهید، قنوت و سجده پشتوانه عدالت خواهی، شجاعت در گفتن حق و بار کشیدن از دوش جامعه بود.

وی ادامه داد: برای به تصویر کشیدن این پیوند در فضای مجازی، باید اثر وضعی نماز را در رفتار بیرونی انسان ها نشان داد، نه صرفاً در لحظه اقامه آن.

این فعال رسانه ای افزود: مثلاً می توان داستان پیچ و مهره ای را روایت کرد که اگر درست رزوه نخورد و سر جای خود محکم نشود، یک پل بزرگ سقوط می کند و نماز می تواند همان تنظیم شدن زاویه مهره با سازنده کل سیستم باشد.

شمسایی تصریح کرد: باید نشان دهیم چگونه یک مدیر پس از نماز، قلمش برای امضای یک ویژه خواری می لرزد؛ چگونه یک جوان پس از نماز به چشم یک انسان گرفتار، مانند خواهر یا برادر خودش نگاه می کند؛ یا چگونه ایستادن در یک صف منظم، فارغ از فقیر و غنی، غرور کاذب را می شکند.

وی خاطرنشان کرد: نشان دادن خروجی کارخانه نماز در سطح جامعه، بسیار مؤثرتر از نشان دادن دکمه روشن و خاموش شدن خود کارخانه است.

مخاطب امروز، انسان خاکستری و پر از تردید است

چه خطاهایی باعث می شود محتوای مرتبط با نماز نتواند با مخاطب نوجوان و جوان ارتباط برقرار کند و در مقابل، چه ویژگی هایی یک محتوای نمازی را ماندگار و قابل انتشار می کند؟

شمسایی با اشاره به دو خطای راهبردی در تولید محتوای دینی گفت: نخست، شروع کردن از نتیجه به جای شروع از درد مخاطب است و ما در ثانیه اول ویدئو می گوییم نماز بخوانید چون خوب است، در حالی که قلاب اول محتوا باید بتواند اضطراب، تنهایی، پوچی و سردرگمی نوجوان را لمس کند.

وی دومین خطا را نگاه کاریکاتوری به انسان عنوان کرد و ادامه داد: گاهی طوری محتوا می سازیم که انگار مخاطب یا یک تارک الصلاة خبیث است یا یک قدیس معصوم. در حالی که باید انسان خاکستری و پر از تردید امروز را به رسمیت بشناسیم.

این فعال رسانه ای درباره ویژگی های محتوای ماندگار اظهار کرد: اثر نمازی زمانی ماندگار می شود که سه ویژگی داشته باشد؛ نخست، سکوت و مکث داشته باشد و اجازه دهد مخاطب فکر کند و احساس نکند کسی در گوش او فریاد می زند.

شمسایی افزود: دوم، زیبایی شناسی بصری مدرن داشته باشد. تصویر و طراحی باید آن قدر خوش ساخت و شریف باشد که جوان از بازنشر آن در صفحه شخصی خود احساس شرمندگی نکند.

وی ویژگی سوم را صداقت دانست و گفت: نباید رنج کشیدن برای رسیدن به حال خوش در نماز را پنهان کنیم و بگوییم همه چیز با یک رکوع معجزه می شود و باید نشان دهیم نماز یک تمرین روزمره برای از دست ندادن انسانیت است.

نوجوان تشنه اصالت است

اگر بخواهید در آستانه برگزاری سی و سومین اجلاس سراسری نماز، یک پیام کوتاه و صمیمی برای نویسندگان، فعالان فضای مجازی و تولیدکنندگان محتوای فرهنگی داشته باشید، چه توصیه ای مطرح می کنید؟

شمسایی در پایان با لحنی صمیمی گفت: پیام من از سر دلسوزی و کمی دلتنگی است؛ بیایید دست از گزارش‌کاری کار کردن و خوشامدگویی به بولتن های ادارات برداریم. اگر برای پر کردن فاکتور یا جدول عملکرد جشنواره می نویسیم و می سازیم، مطمئن باشیم هیچ نوجوانی حتی پنج ثانیه از آن را نگاه نخواهد کرد و حق هم دارد.

وی افزود: رهبر شهید با جانش پای عقیده اش ایستاد و نمازش ریشه در گوشت و پوست و استخوانش داشت و بیایید ما هم با جانمان کار کنیم. به جای ساخت صد اثر متوسط و تکراری که خودمان هم رغبت نمی کنیم بازنشرشان کنیم، وقت بگذاریم و یک اثر مینیاتوری، تراش خورده و عمیق بسازیم؛ اثری که اول از همه قلب خودمان را آرام کند.

این فعال رسانه ای خاطرنشان کرد: زبان اشیا، فرم های نو و صداقت در تصویر را جدی بگیرید چراکه نوجوان تشنه اصالت است؛ اگر اصالت را در کار شما ببیند، پیش از آنکه شما حرفی بزنید، خودش مسیر سجاده را پیدا خواهد کرد.