نماز باید برای نسل نو باید با زبان علم، گفتوگو و تجربه دینی تبیین شود
محمدرضا شایق استاد دانشگاه و مفسر قرآن کریم: پیوند میان آموزش نماز و نیازهای فکری نسل جدید، تقویت پرسشگری، ارتباط مسجد و مدرسه و بهرهگیری هدفمند از ظرفیتهای نوین ارتباطی برای توسعه فرهنگ نماز ضروری است.
به گزارش روابط عمومی ستاد اقامه نماز استان یزد، در آستانه برگزاری سیوسومین اجلاس سراسری نماز با عنوان «اقامه نماز در اندیشه و عمل امام شهید حضرت آیتاللهالعظمی امام خامنهای رضوانالله تعالی علیه» توجه به نقش دستگاههای اجرایی، مدیران و مسئولان در ترویج و نهادینهسازی فرهنگ نماز بیشازپیش اهمیت یافته است؛ ازاینرو در روز چهارشنبه هشتم مهرماه، روابط عمومی ستاد اقامه نماز استان در گفتوگویی اختصاصی با محمدرضا شایق استاد دانشگاه و مفسر قرآن کریم، دیدگاهها و دغدغههای وی را درباره جایگاه دانشگاه، نقش اساتید و کارکنان در فرهنگسازی نماز و راهکارهای تقویت ارتباط نسل نو با نماز را جویا شده است.
مشروح این گفتوگو در ادامه بخوانید.
پیوند نماز و علم باید در فضای دانشگاه از مسیر گفتوگو و تبیین شکل بگیرد
محمدرضا شایق استاد دانشگاه و مفسر قرآن کریم، با تأکید بر ضرورت نزدیک کردن زبان معارف دینی به فضای علمی دانشگاه، گفت: برای ارتباط مؤثر دانشجویان با مفاهیم نماز نباید میان علم و معنویت مرزبندی ایجاد کرد، بلکه میتوان بسیاری از مفاهیم مرتبط با نماز را در کنار مباحث علمی، اخلاقی و تربیتی مطرح کرد.
وی افزود: نسل جوان امروز بیش از گذشته پرسشگر است و انتظار دارد درباره چرایی موضوعات دینی پاسخ روشن دریافت کند؛ بنابراین اگر بخواهیم نماز برای دانشجو به یک رفتار آگاهانه تبدیل شود، باید زمینه گفتوگو درباره معنا، فلسفه و آثار تربیتی آن را فراهم کنیم.
شایق ادامه داد: نماز میتواند موضوعی برای گفتوگو میان رشتههای مختلف دانشگاهی باشد و هر استاد متناسب با حوزه تخصصی خود بخشی از این موضوع را برای دانشجویان تبیین کند.
آموزش نماز باید از انتقال محفوظات به شکلگیری معرفت و پرسشگری برسد
این استاد دانشگاه با اشاره به شیوههای آموزش معارف دینی اظهار کرد: یکی از آسیبهایی که باید در آموزش نماز موردتوجه قرار گیرد، غلبه آموزش احکام و صورت ظاهری بر معرفت و حقیقت نماز است.
وی تصریح کرد: دانشآموز و دانشجو باید بداند نماز صرفاً مجموعهای از حرکات و اذکار نیست، بلکه ارتباط انسان با خداوند و فرصتی برای توجه بهجایگاه خود در نظام آفرینش است. اگر این معنا از ابتدا برای مخاطب روشن شود، آموزش احکام نیز جایگاه طبیعی خود را پیدا خواهد کرد.
شایق خاطرنشان کرد: باید بهجای آنکه فقط درباره «چگونگی انجام نماز» سخن بگوییم، فرصت طرح پرسشهایی مانند «نماز چه نیازی از انسان را پاسخ میدهد؟» و «چه نسبتی میان نماز، آرامش، اخلاق و زندگی اجتماعی وجود دارد؟» را نیز در محیطهای آموزشی ایجاد کنیم.
خداشناسی و هویت دینی؛ نقطه آغاز ارتباط عمیق نسل جدید با نماز
وی درباره ریشههای ارتباط نسل جدید با نماز گفت: پیش از آنکه از نوجوان و جوان انتظار داشته باشیم با نماز انس بگیرد، باید زمینه خداشناسی و هویت الهی او را تقویت کنیم.
شایق افزود: اگر جوان بداند با چه کسی سخن میگوید و مخاطب نماز او چه جایگاهی دارد، نگاهش به نماز نیز تغییر خواهد کرد. حضور قلب در نماز تنها با توصیه ایجاد نمیشود، بلکه نیازمند شناخت و معرفت است.
وی ادامه داد: در این مسیر، مدرسه، دانشگاه، مسجد و خانواده باید در کنار یکدیگر قرار گیرند. اگر آموزش خداشناسی و معارف دینی از سالهای نخست تربیت آغاز شود، ارتباط نوجوان با قرآن و نماز نیز میتواند بهصورت طبیعیتر و عمیقتر شکل بگیرد.
مسجد و مدرسه باید در یک مسیر تربیتی مشترک حرکت کنند
این مفسر قرآن کریم با تأکید بر ضرورت ارتباط میان مدرسه و مسجد گفت: یکی از راههای مؤثر برای جذب نسل جدید به مسجد این است که مدرسه و مسجد از یکدیگر جدا نباشند و ارتباط میان آنها به یک برنامه مستمر تبدیل شود.
وی افزود: اگر مدارس در کنار مساجد قرار گیرند و ائمه جماعات، معلمان و مربیان در یک مسیر مشترک تربیتی فعالیت کنند، دانشآموز از همان سالهای کودکی با محیط مسجد، نماز و قرآن ارتباط پیدا میکند.
شایق خاطرنشان کرد: این ارتباط میتواند به خانوادهها نیز منتقل شود؛ زیرا وقتی فرزند با مسجد ارتباط پیدا کند، خانواده نیز بهتدریج دراینارتباط قرار میگیرد و مسجد میتواند از یک محل صرفاً عبادی به یک پایگاه تربیتی برای محله تبدیل شود.
زبان ارتباط با نوجوان باید گفتوگوی تعاملی باشد
شایق با اشاره به تغییر شیوه ارتباط نسل جدید گفت: نوجوان امروز بیش از سخنرانیهای طولانی با تصویر، داستان، تجربه، گفتوگو و محتوای کوتاه ارتباط برقرار میکند؛ بنابراین در حوزه نماز نیز باید قالب انتقال پیام متناسب با این ویژگی تغییر کند.
وی افزود: پادکست، کلیپ کوتاه، انیمیشن، بازیهای آموزشی، روایتهای داستانی و محتوای شبکههای اجتماعی میتواند در کنار روشهای سنتی مورداستفاده قرار گیرد.
این استاد دانشگاه تأکید کرد: در کنار تولید محتوا، باید فرصت پرسشگری نیز فراهم شود. نوجوان باید بتواند حتی درباره دشوارترین مسائل نماز سؤال کند و پاسخ منطقی و محترمانه دریافت کند؛ زیرا پاسخگویی به پرسشهای واقعی نسل جدید، بخشی از فرآیند تربیت دینی است.
نماز میتواند به تمرین نظم، تمرکز و جهتدهی اخلاقی زندگی تبدیل شود
وی درباره نسبت نماز بازندگی علمی و اجتماعی دانشجویان گفت: میتوان نماز را از زاویههای مختلفی مانند نظم فردی، مدیریت زمان، تمرکز ذهن و جهتدهی اخلاقی موردتوجه قرارداد.
شایق ادامه داد: انسان امروز با حجم زیادی از اطلاعات و مشغلههای ذهنی روبهروست و نماز میتواند فرصتی برای فاصله گرفتن از این هیاهو و بازگشت به آرامش و تمرکز باشد. همچنین توجه به نماز اول وقت میتواند به شکلگیری نظم در برنامه روزانه کمک کند.
وی تصریح کرد: علم توانایی و قدرت حل مسائل را در اختیار انسان قرار میدهد، اما این توانایی نیازمند جهت اخلاقی است. از این منظر، معنویت میتواند در کنار دانش قرار گیرد و به استفاده مسئولانه از تواناییهای علمی کمک کند.
تقویت نماز نسل نو نیازمند پژوهش درباره علل فاصله گرفتن جوانان است
شایق با تأکید بر ضرورت شناخت علمی مسئله نماز گفت: برای برنامهریزی در حوزه نماز نمیتوان تنها به برداشتهای کلی اکتفا کرد و لازم است رفتار و نگرش نسل جدید با استفاده از ظرفیت علوم انسانی موردمطالعه قرار گیرد.
وی افزود: بخشی از جوانان امروز در فضایی رشد کردهاند که نتیجهگرایی و دریافت پاسخهای سریع در آن پررنگ است. در چنین شرایطی، لازم است کارکردهای معنوی نماز با زبان قابلفهم برای آنان تبیین شود.
این استاد دانشگاه ادامه داد: پرسشگری جوانان درباره دین نیز نباید بهعنوان یک تهدید تلقی شود. اتفاقاً همین پرسشها میتواند زمینهای برای گفتوگوی عمیقتر و اصلاح شیوههای آموزشی باشد. اگر پاسخهای متناسب با زبان علمی و نیازهای روز ارائه نشود، فاصله میان نسل جدید و مفاهیم دینی افزایش پیدا میکند.
آینده پژوهش نماز در دانشگاه باید به سمت مطالعات میدانی و مسئلهمحور حرکت کند
شایق گفت: یکی از ضرورتهای امروز، حرکت از سخن گفتن کلی درباره نماز به سمت شناخت دقیقتر مسائل و نیازهای نسل جدید است.
وی افزود: دانشگاه میتواند در این زمینه نقش مهمی ایفا کند و موضوعاتی مانند نگرش دانشجویان به نماز، عوامل مؤثر بر ارتباط آنان با مسجد، موانع حضور در نماز جماعت و شیوههای مؤثر آموزش معارف را به موضوع پژوهشهای علمی و پایاننامههای دانشگاهی تبدیل کند.
این مفسر قرآن کریم تصریح کرد: زمانی میتوان برای تقویت نماز نسل جدید برنامه مؤثری طراحی کرد که بدانیم این نسل چه پرسشهایی دارد، چه چیزی برای او معنا ایجاد میکند و با چه زبان و روشی میتوان میان ایمان، عقلانیت، علم و زندگی روزمره او ارتباط برقرار کرد.
