به گزارش روابط عمومی ستاد اقامه نماز استان اصفهان، در آستانه برگزاری سی و سومین اجلاس سراسری نماز با عنوان «نماز در سیره و عمل رهبر شهید انقلاب اسلامی» مریم فاتحی زاده مدیرکل دفتر امور بانوان و خانواده استانداری اصفهان، مهم ترین جلوه های توجه رهبر شهید انقلاب اسلامی به نماز را تشریح کرد و گفت: نماز در نگاه ایشان، تنها یک تکلیف فردی نیست، بلکه محور اصلاح فرد و جامعه و عاملی برای شکل گیری جامعه و نظام اسلامی است.
مشروح گفتگو را در ادامه مظالعه می کنیم:
با توجه به برگزاری سی و سومین اجلاس سراسری نماز با عنوان «نماز در سیره و عمل رهبر شهید انقلاب اسلامی»، از نگاه شما مهم ترین جلوه های توجه ایشان به نماز و جایگاه آن در زندگی فردی و اجتماعی چه بود؟
فاتحی زاده پاسخ داد: مهم ترین جلوه توجه رهبر شهید انقلاب اسلامی به نماز را می توان در چند محور اساسی جست و جو کرد که نخست، نگاه ایشان به نماز به عنوان عمود دین و ستون استوار خیمه معارف الهی است؛ به این معنا که پیکره عظیم دین متوقف بر نماز است و اگر این عمود نباشد، سقف فرو می ریزد و بنا شکل حقیقی خود را از دست می دهد.
وی افزود: از سوی دیگر، نماز در نگاه ایشان جایگاهی عمیق در زندگی فردی انسان دارد و به عنوان قربان کل تقی و معراج مؤمن، انسان را به خداوند نزدیک میکند و نماز زمانی می تواند اثر واقعی خود را بر زندگی انسان بگذارد که نمازگزار را به خدا نزدیک کند و با حضور قلب و توجه همراه باشد.
مدیرکل دفتر امور بانوان و خانواده استانداری اصفهان ادامه داد: یکی دیگر از جلوه های مهم، تأکید بر کیفیت نماز و حضور قلب است و نماز باید با حال و حضور ادا شود و نمازگزار به آن با نگاه میعاد ملاقات با خدا بنگرد و خود را در محضر پروردگار احساس کند.
فاتحی زاده با اشاره به ابعاد اجتماعی نماز بیان کرد: نماز در نگاه رهبر شهید، یک امر اجتماعی و نظام ساز نیز هست و در زمان نماز، مسلمانان در نقاط مختلف جهان دل های خود را به یک مرکز واحد متصل میکنند و همین اتصال، ظرفیت عظیمی برای انسجام اجتماعی و شکل گیری هندسه نظام اسلامی ایجاد میکند.
وی تصریح کرد: ترویج نماز و همگانی کردن آن نیز از وظایف مؤمنان و به ویژه مسئولان و صاحبان قدرت است و در کنار این موضوع، نسبت به سبک شمردن نماز و بی توجهی به آن نیز هشدار داده شده است و همچنین بر نماز اول وقت، نماز جماعت، حضور در مسجد و توجه به نمازهای نافله تأکید شده و اخلاص در نماز نیز جایگاهی اساسی دارد؛ چراکه نماز نباید از روی ریا و خودنمایی انجام شود.
فاتحی زاده خاطرنشان کرد: مجموعه این موارد نشان می دهد که از نگاه رهبر شهید، نماز تنها یک تکلیف فردی نیست، بلکه محور اصلاح فرد و جامعه، کلید درمان بسیاری از دردهای فردی و اجتماعی و عاملی برای شکل گیری جامعه و نظام اسلامی است.
خانواده نخستین مدرسه تربیت نسل نمازخوان است
رهبر شهید انقلاب اسلامی در سیره عملی خود چه الگویی برای نقش خانواده در تربیت نسل نمازخوان ارائه کردند و به نظر شما مادران چه نقشی در این زمینه دارند؟
مدیرکل دفتر امور بانوان و خانواده استانداری اصفهان در پاسخ به این پرسش گفت: از توصیه ها و رهنمودهای رهبر شهید می توان الگویی روشن برای نقش خانواده در تربیت نسل نمازخوان استخراج کرد. خانواده نخستین کانونی است که باید فرزندان را با نماز مأنوس کند و پدران و مادران نسبت به نماز فرزندان، به ویژه نوجوانان، مسئولیت بیشتری دارند.
فاتحی زاده افزود: این مسئولیت زمانی اثربخش خواهد بود که والدین خود اهل نماز با توجه و حضور قلب باشند؛ زیرا فرزندان بیش از آنکه از سخنان والدین تأثیر بپذیرند، از رفتار آنان الگو میگیرند و بنابراین اگر مادر و پدر نماز را با آرامش، علاقه و حضور قلب اقامه کنند، همین رفتار می تواند نخستین و ماندگارترین آموزش نماز برای فرزند باشد.
وی ادامه داد: در این میان، نقش مادران به عنوان مربیان نخستین و اثرگذارترین افراد در تربیت فرزند بسیار برجسته است. مادر می تواند با ایجاد فضایی سرشار از معنویت در خانه، اقامه نماز اول وقت، برپایی نماز جماعت خانوادگی و آموزش معنای نماز، فرزند را از کودکی با این فریضه الهی مأنوس کند.
فاتحی زاده اظهار کرد: اگر جوان از سال های کودکی و نوجوانی به نماز خوب عادت کند، در سنین بالاتر نیز اقامه نماز برای او دشوار نخواهد بود. بنابراین الگوی خانواده در تربیت نسل نمازخوان، الگویی مبتنی بر عمل و گفتار توأمان است و مادران میتوانند با رفتار خود، زمینه انس فرزندان با نماز را از همان سال های نخست زندگی فراهم کنند.
اصفهان ظرفیت های گسترده ای برای حضور بانوان در ترویج فرهنگ نماز دارد
با توجه به مسئولیت شما در حوزه امور بانوان، برای تقویت حضور بانوان و خانوادهها در برنامه های مرتبط با نماز چه ظرفیت هایی در استان وجود دارد؟
فاتحی زاده در پاسخ گفت: ظرفیت های استان اصفهان را می توان در چند محور اصلی شامل ساختارهای تخصصی امور بانوان، شبکه بانوان مسجدی، برنامه های آموزشی و توانمندسازی، طرح های نوآورانه و مردمی و همچنین ظرفیت های پژوهشی و محتوایی دنبال کرد.
وی افزود: وجود دفتر امور بانوان و خانواده در ستاد اقامه نماز استان، یکی از ظرفیت های مهم در این زمینه است. این ساختار، امکان سیاست گذاری و برنامه ریزی تخصصی برای حضور بانوان در مدارس، دانشگاه ها، به ویژه دانشگاه فرهنگیان و همچنین خانواده ها با تمرکز بر مادران را فراهم می کند.
مدیرکل دفتر امور بانوان و خانواده استانداری اصفهان ادامه داد: شبکه بانوان فعال در کانون های فرهنگی و هنری مساجد نیز ظرفیت قابل توجهی است. این بانوان در حوزه هایی همچون تحکیم خانواده، آموزش، فرهنگ سازی و آگاهی بخشی فعالیت دارند و می توانند به عنوان بازوان مردمی، برنامه های نماز را در سطح محلات و خانواده ها گسترش دهند.
فاتحی زاده بیان کرد: در حوزه آموزش و توانمندسازی نیز ظرفیت های خوبی وجود دارد؛ از جمله شناسایی بانوان مستعد و آموزش آنان برای تربیت مربی و مبلغ معارف نماز، سازماندهی مادران و دختران در قالب گروه های یاوران نماز و استفاده از خلاقیت دختران و بانوان هنرمند برای تولید و انتشار محتوای نمازی در فضای مجازی.
وی گفت: در کنار این موارد، طرح های نوآورانه ای مانند یاوران نماز و پیوند مدرسه، مسجد و منزل می توانند زمینه مشارکت بیشتر بانوان و مادران را فراهم کنند. همچنین شناسایی طرح های نوآورانه برای جذب نوجوانان و خانواده ها به مسجد و نماز، از ظرفیت های مهمی است که باید مورد توجه قرار گیرد.
فاتحی زاده با اشاره به ظرفیت های پژوهشی استان اظهار کرد: وجود سامانه اطلاعات بانوان شاخص استان اصفهان نیز می تواند در شناسایی و شبکه سازی بانوان فعال فرهنگی و اجتماعی و استفاده از ظرفیت آنان برای ترویج فرهنگ نماز مورد استفاده قرار گیرد.
وی تأکید کرد: اگر این ظرفیت ها در قالب یک برنامه منسجم و هم افزا کنار یکدیگر قرار گیرند، می توان نماز را از یک برنامه مقطعی به یک جریان مستمر تربیتی و اجتماعی در خانواده و محله تبدیل کرد.
نماز باید از یک توصیه گفتاری به مشق زندگی تبدیل شود
یکی از موضوعات مهم در ترویج نماز، تبدیل آن از یک توصیه صرفاً گفتاری به یک رفتار و سبک زندگی است؛ بانوان و مادران چگونه می توانند این رویکرد را در خانواده نهادینه کنند؟
مدیرکل دفتر امور بانوان و خانواده استانداری اصفهان در پاسخ گفت: تبدیل نماز به سبک زندگی، یک فرایند تدریجی است که از تغییر نگاه انسان به نماز آغاز می شود. مهم است که فرد از مرحله نماز خواندن به مرحله نمازگزار بودن برسد؛ یعنی نماز بخشی از هویت و شخصیت او شود و آثار آن در رفتار و انتخاب های روزمره اش دیده شود.
فاتحی زاده افزود: نمازگزار واقعی کسی است که تنها در لحظات اقامه نماز خود را در محضر خداوند نمی بیند، بلکه در تمام طول روز این ارتباط را حفظ میکند و رفتار و انتخاب های خود را بر اساس آن سامان می دهد.
وی ادامه داد: نهادینه شدن نماز نیز نیازمند تدریج و استمرار است. تربیت عبادی نباید به شکل دفعی و یک باره انجام شود. آموزش نماز از کودکی و متناسب با سن فرزند، با محبت، بازی، شعر، قصه و پاسخ به پرسش های کودکانه می تواند زمینه انس عمیق تر او با نماز را فراهم کند.
فاتحی زاده بیان کرد: نکته دیگر، پیوند نماز با زندگی روزمره است. اگر نماز تنها به زمان مشخصی محدود شود و هیچ اثری در اخلاق، مسئولیت پذیری، روابط اجتماعی و رفتار انسان نداشته باشد، هنوز به معنای واقعی وارد سبک زندگی نشده است.
وی گفت: نماز باید به مشق زندگی تبدیل شود؛ یعنی مفاهیمی مانند پاکی، نیت خالص، رعایت آداب، مسئولیت پذیری و توجه به خداوند از نماز گرفته شده و در تمام شئون زندگی جاری شود.
مدیرکل دفتر امور بانوان و خانواده استانداری اصفهان تصریح کرد: مادران در این زمینه نقش بسیار مهمی دارند. کودک با مشاهده رفتار مادر سریع تر از شنیدن توصیه های او تأثیر می پذیرد. نماز خواندن مادر در حضور کودک، با آرامش و محبت، می تواند تصویر مثبتی از نماز در ذهن او ایجاد کند.
فاتحی زاده ادامه داد: حتی رفتارهایی مانند وضو داشتن هنگام شیردهی، گفتن بسمالله، اذان و اقامه گفتن در گوش نوزاد، انتخاب نام نیکو، فراهم کردن سجاده و مهر شخصی برای کودک و ایجاد شادی هنگام فرارسیدن وقت نماز می تواند زمینه های اولیه انس کودک با عبادت را فراهم کند.
وی افزود: بردن کودک به مسجد و نماز جماعت و مشارکت دادن او در برنامه های مذهبی نیز می تواند احساسات مذهبی و گرایش او به رفتارهای عبادی را تقویت کند. بنابراین اگر نماز با محبت، آرامش، جذابیت و الگوی عملی والدین همراه شود، می تواند از یک توصیه گفتاری به بخشی از سبک زندگی خانواده تبدیل شود.
مهم ترین مانع، فاصله گرفتن تربیت از الگوی عملی و عاطفی است
امروز با توجه به تغییر سبک زندگی و دغدغه های مختلف خانواده ها، مهم ترین موانع در مسیر تربیت فرزندان نمازخوان چیست و برای رفع این موانع چه اقداماتی باید انجام شود؟
فاتحی زاده پاسخ داد: یکی از مهم ترین موانع، کم توجهی خانواده ها به تربیت دینی و باقی ماندن دعوت به نماز در سطح گفتار و توصیه است. وقتی والدین فقط تذکر می دهند اما در عمل الگوی جذابی برای فرزند نیستند، طبیعی است که اثرگذاری تربیتی کاهش پیدا کند.
وی افزود: یکی دیگر از آسیب های جدی، استفاده از روش های نادرست مانند اجبار، تندخویی و تحمیل است. نماز اگر با زور و ترس به کودک تحمیل شود، ممکن است در کوتاه مدت ظاهراً نتیجه ای ایجاد کند، اما در بلندمدت می تواند موجب دلزدگی و فاصله گرفتن او از نماز شود.
مدیرکل دفتر امور بانوان و خانواده استانداری اصفهان ادامه داد: والدین باید میان رفتار مثبت و منفی فرزند نیز توازن ایجاد کنند. گاهی با یک بار نماز نخواندن، واکنش شدید نشان داده می شود، اما وقتی فرزند چند بار پشت سر هم نماز می خواند، تشویق و توجهی دریافت نمی کند. این نوع برخورد، انگیزه درونی کودک را تضعیف میکند.
فاتحی زاده با اشاره به اهمیت جذابیت الگوی والدین گفت: صرف نماز خواندن والدین کافی نیست. فرزند باید پدر و مادر خود را افرادی دوست داشتنی، قابل اعتماد، موفق و آرام ببیند. اگر نماز با پرخاشگری، بی ثباتی عاطفی یا رفتار نامناسب همراه شود، ممکن است کودک میان دینداری و این رفتارهای منفی ارتباط برقرار کند.
وی یکی دیگر از موانع را نقش همسالان و محیط دانست و اظهار کرد: دوستان، مدرسه، محله و محیط اجتماعی تأثیر قابل توجهی بر رفتار دینی فرزند دارند بنابراین خانواده نباید نسبت به محیط ارتباطی فرزند بی تفاوت باشد.
فاتحی زاده گفت: اینترنت، شبکه های اجتماعی و رسانه ها نیز رقبای قدرتمندی برای توجه و ذهن فرزندان هستند. در کنار آن، فشارهای اقتصادی و تمرکز خانواده ها بر مسائل معیشتی نیز گاهی موجب می شود تربیت دینی به حاشیه برود.
وی ادامه داد: یکی دیگر از مسائل، از دست رفتن زمان طلایی تربیت است. برخی والدین تصور می کنند تربیت نماز باید از زمان تکلیف آغاز شود، در حالی که انس با نماز باید از سال های کودکی و به صورت تدریجی شکل بگیرد.
مدیرکل دفتر امور بانوان و خانواده استانداری اصفهان تأکید کرد: برای رفع این موانع باید از کنترل و دستور به سمت پیوند عاطفی و الگوی جذاب حرکت کنیم. والدین باید هنگام نماز خواندن فرزند شادی و رضایت خود را نشان دهند و رفتار مثبت او را با تشویق کلامی، محبت و در صورت نیاز هدیه ای کوچک تقویت کنند.
فاتحی زاده افزود: خانواده همچنین باید محیط دوستی فرزند را بشناسد و به شکل غیرمستقیم زمینه ارتباط او با همسالان نمازخوان را در مسجد، هیئت، اردوهای مذهبی و گروه های قرآنی فراهم کند. پیوند مدرسه، مسجد و منزل نیز می تواند باعث شود فرزند در سه محیط اصلی زندگی خود پیام تربیتی هماهنگی دریافت کند.
وی گفت: ایجاد فضای جذاب برای نماز در خانه نیز اهمیت زیادی دارد؛ استفاده از بوی خوش، صدای اذان زیبا، سجاده و مهر شخصی کودک و ابراز شادی از فرارسیدن وقت نماز، همگی می توانند به شکل گیری نگرش مثبت نسبت به نماز کمک کنند.
فاتحی زاده ادامه داد: آموزش نماز باید متناسب با سن و به شکل غیرمستقیم انجام شود. بازی، شعر، قصه و پاسخ به پرسش های کودکانه، ابزارهای مناسبی برای انتقال مفاهیم نماز هستند. همچنین نباید نمازهای طولانی و مستحبات زیاد را در حضور کودک به گونه ای انجام داد که موجب خستگی و دلزدگی او شود.
وی خاطرنشان کرد: تربیت عبادی باید گام به گام پیش برود و از دوران کودکی آغاز شود. تندخویی و تحمیل، به ویژه در دوره نوجوانی، نتیجه معکوس دارد و باید از آن پرهیز کرد.
مدیرکل دفتر امور بانوان و خانواده استانداری اصفهان تأکید کرد: هماهنگی میان گفتار و رفتار والدین نیز اصل مهمی است. اگر والدین خود نماز اول وقت بخوانند، به حلال و حرام توجه داشته باشند، راستگو باشند و در رفتار روزمره خدا را در نظر بگیرند، همین رفتارها به صورت غیرمستقیم به فرزند منتقل می شود.
فاتحی زاده در پایان این بخش از سخنان خود گفت: تغذیه حلال و پاک نیز از زیربناهای تربیت دینی است و خانواده باید نسبت به غذای جسم و روح فرزند توجه داشته باشد. در مجموع، مهم ترین موانع را می توان در خطای روشی، ضعف جذابیت الگویی والدین، غفلت از نقش همسالان و محیط، فشار رسانه ای و اقتصادی و از دست رفتن زمان طلایی تربیت خلاصه کرد و راه حل مشترک همه آنها، حرکت از کنترل و دستور به سمت محبت، ارتباط عاطفی و الگوی عملی است.
بانوان باید از مخاطب برنامه ها به عاملان اصلی ترویج نماز تبدیل شوند
به نظر شما دستگاه های اجرایی و نهادهای فرهنگی چگونه می توانند از ظرفیت بانوان، به ویژه زنان فعال فرهنگی و اجتماعی، برای گسترش فرهنگ نماز در جامعه استفاده کنند؟
فاتحی زاده در پاسخ گفت: دستگاه های اجرایی و نهادهای فرهنگی باید نگاه خود به بانوان را از یک حضور صرفاً مناسبتی به مشارکت مؤثر در سیاست گذاری، فرهنگ سازی و ترویج نماز تغییر دهند و در این زمینه، شبکه سازی و توانمندسازی بانوان یکی از مهم ترین راهبردها می باشد.
وی افزود: در دستگاه های اجرایی می توان رابطان بانو را برای موضوع نماز معرفی کرد و مشاوران امور بانوان را نیز به عنوان مشاوران فرهنگ سازی و ترویج نماز فعال کرد تا شبکه ای منسجم از بانوان در دستگاه های مختلف شکل بگیرد.
مدیرکل دفتر امور بانوان و خانواده استانداری اصفهان ادامه داد: مادران نیز باید به عنوان معماران فرهنگ نماز مورد توجه قرار گیرند و برنامه های آموزشی، پاسخ به شبهات دینی، نشست های تخصصی، پویش ها و مسابقات فرهنگی و همچنین شناسایی و فعال سازی بانوان توانمند در قالب یاوران نماز می تواند در این زمینه مؤثر باشد.
فاتحی زاده بیان کرد: در کنار نقش دستگاه های دولتی، مردمی سازی فرهنگ نماز اهمیت فراوانی دارد. شبکه های بانوان مسجدی، گروه های مردمی و مؤسسات مردم نهاد می توانند به عنوان بازوان اجتماعی، فعالیت های نماز را در سطح محلات و خانواده ها توسعه دهند.
وی با اشاره به نقش فناوری گفت: فضای مجازی نیز نباید صرفاً به عنوان تهدید دیده شود و تولید محتوای فاخر و جذاب، تشکیل حلقه های مجازی یاوران نماز، استفاده از ابزارهای نوین، طراحی بازی ها و سرگرمی های مرتبط با نماز و بهره گیری هدفمند از ظرفیت فناوری می تواند زمینه ارتباط بهتر با نسل جدید را فراهم کند.
فاتحی زاده تأکید کرد: یکی از راهبردهای اساسی، پیوند سه نهاد منزل، مسجد و مدرسه است که اگر این سه محیط در تربیت دینی فرزند هماهنگ باشند، پیام تربیتی منسجم تری به او منتقل خواهد شد و مادران نیز می توانند در این زنجیره نقش محوری داشته باشند.
وی افزود: بانوان فعال فرهنگی و اجتماعی می توانند با حضور در مساجد، مدارس و محافل عمومی، تجربیات خود را در زمینه تربیت فرزندان نمازخوان در اختیار دیگر خانواده ها قرار دهند و به عنوان مشاور و راهنما فعالیت کنند.
مدیرکل دفتر امور بانوان و خانواده استانداری اصفهان گفت: همچنین می توان شبکه هایی از بانوان فعال ایجاد کرد تا آسیب ها و چالش های تربیتی محله ها را شناسایی و متناسب با فرهنگ بومی برای آنها راهکار ارائه کنند. تولید کتاب های داستانی، انیمیشن، بازی و محتوای آموزشی برای کودکان و نوجوانان نیز از دیگر اقداماتی است که می تواند با مشارکت بانوان فعال انجام شود.
فاتحی زاده خاطرنشان کرد: معرفی بانوان موفق در تربیت فرزندان نمازخوان به عنوان الگوهای اجتماعی نیز می تواند انگیزه سایر مادران را افزایش دهد. در نهایت، هدف این است که بانوان از مخاطبان برنامه های نماز به عاملان اصلی ترویج نماز در خانواده، محیط اداری، محله و جامعه تبدیل شوند.
مادران با عمل خود نسل آینده را به نماز پیوند بزنند
اگر بخواهید یک پیام کوتاه و کاربردی برای مادران و بانوان استان در آستانه برگزاری سی و سومین اجلاس سراسری نماز داشته باشید، چه توصیه ای را مطرح می کنید؟
مریم فاتحی زاده در پایان این گفت وگو خطاب به مادران و بانوان استان اصفهان گفت: مادران، معماران فرهنگ اقامه نماز در خانواده هستند و نقش آنان در شکلگیری شخصیت دینی فرزندان بسیار تعیینکننده است.
وی افزود: نماز خود را در معرض دید فرزند قرار دهید. وقتی کودک ببیند مادر با آرامش، علاقه و عشق به نماز می ایستد، این رفتار در ذهن و ضمیر او ماندگار می شود و استفاده از سجاده کوچک شخصی برای کودک، تشویق کلامی هنگام نماز و متناسب کردن زمان نماز با شرایط کودک نیز می تواند در ایجاد علاقه مؤثر باشد.
مدیرکل دفتر امور بانوان و خانواده استانداری اصفهان تأکید کرد: نماز را به سبک زندگی تبدیل کنید، نه یک تکلیف خشک. نمازی که با محبت، الگو بودن و ارتباط عاطفی همراه باشد، پایدارتر از هر آموزش رسمی خواهد بود.
فاتحی زاده خاطرنشان کرد: در آستانه برگزاری سی و سومین اجلاس سراسری نماز، بیش از هر زمان دیگری به مادرانی نیاز داریم که با عمل خود، نه فقط با گفتار، نسل آینده را با نماز پیوند دهند.
وی در پایان گفت: نماز نه تنها ستون دین، بلکه نردبانی برای تعالی روح است. مادران نخستین و تأثیرگذارترین الگوی فرزندان خود هستند. با نماز خواندن عاشقانه و آرام، بدون تندخویی و با محبت، بذر عشق به خدا را در دل کودکان خود بنشانید؛ چراکه کودک با دیدن رفتار والدین می آموزد، نه فقط با شنیدن سخنان آنان و از همان سال های نخست زندگی، با رفتارهای ساده و معنوی مانند وضو داشتن، گفتن اذان در گوش نوزاد و خواندن نماز در حضور کودک، زمینه انس او با نماز را فراهم کنید. تربیت دینی فرزندان، یکی از ارزشمندترین سرمایه هایی است که می توان برای آینده آنان به یادگار گذاشت.
