نماز، زمینه‌ساز تقویت اخلاق اداری است
تأکید رئیس سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی چهارمحال و بختیاری بر توسعه زیرساخت‌های اقامه نماز و ترویج فرهنگ نماز در دستگاه‌های اجرایی
به گزارش روابط عمومی ستاد اقامه نماز استان چهارمحال و بختیاری، یحیی رمضانی رئیس سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی استان، روز شنبه، بیست و پنجم مهرماه در گفتگو با روابط عمومی ستاد استان، با تأکید بر ضرورت توجه به جایگاه مسجد و نماز در برنامه‌ریزی‌های عمرانی، فرهنگی و اداری، گفت: مسجد و فضای اقامه نماز باید به‌عنوان بخش جدایی‌ناپذیر توسعه شهری و روستایی دیده شود و پیش‌بینی این فضاها نباید به مراحل پایانی اجرای پروژه‌ها موکول شود.
وی اظهار کرد: بر اساس ضوابط و احکام قانونی، دستگاه‌های مرتبط از جمله راه و شهرسازی، بنیاد مسکن و شهرداری‌ها موظف‌اند در طرح‌های جامع و تفصیلی شهری، طرح‌های هادی روستایی، شهرک‌ها و شهرهای جدید، زمین مناسب برای احداث مسجد و خانه عالم را پیش‌بینی کنند. همچنین مراکز آموزشی، درمانی، ورزشی، رفاهی و تجاری باید فضای مناسبی برای مسجد یا نمازخانه در نظر بگیرند و از آن نگهداری کنند.
رمضانی افزود: لازم است پیوست مسجد و نماز در بررسی پروژه‌های عمرانی و شهرسازی مورد توجه قرار گیرد و در مراحل مکان‌یابی و طراحی، موضوعاتی همچون جمعیت هدف، شعاع دسترسی، ظرفیت آینده و امکان احداث مسجد و نمازخانه به‌صورت دقیق بررسی شود، در مناطق مهاجرپذیر و شهرک‌های جدید نیز باید هم‌زمان با توسعه سکونتگاه‌ها، نیازهای فرهنگی و مذهبی جمعیت پیش‌بینی شود تا در آینده با کمبود فضای مناسب برای اقامه نماز مواجه نشویم.
وی ادامه داد: بی‌توجهی به پیش‌بینی فضاهای مذهبی در مراحل اولیه اجرای طرح‌ها، در سال‌های بعد هزینه‌های بیشتری را به دستگاه‌های اجرایی و مدیریت شهری تحمیل می‌کند. از این رو، ضروری است موضوع مسجد و نمازخانه در کنار سایر خدمات عمومی مانند مدرسه، مرکز درمانی، فضای سبز و مجموعه‌های ورزشی دیده شود و در نقشه‌های توسعه‌ای جایگاه مشخصی داشته باشد.
رئیس سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی استان با اشاره به اهمیت حضور مدیران در نماز جماعت تصریح کرد: حضور مدیران ارشد و مسئولان دستگاه‌های اجرایی در صفوف نماز، علاوه بر تقویت فضای معنوی محیط کار، می‌تواند الگویی عملی برای کارکنان باشد و زمینه تعامل صمیمانه‌تر، افزایش احساس تعلق سازمانی و تقویت ارزش‌هایی همچون نظم، مسئولیت‌پذیری و اخلاق حرفه‌ای را فراهم کند. البته این حضور زمانی اثربخش خواهد بود که مستمر و همراه با اقدامات واقعی فرهنگی و مدیریتی باشد و صرفاً جنبه تشریفاتی نداشته باشد.
وی افزود: مدیران می‌توانند با فراهم کردن شرایط مناسب برای اقامه نماز، رعایت وقت نماز در برنامه‌ریزی جلسات، تجهیز نمازخانه‌ها و حمایت از فعالیت‌های فرهنگی، نقش مؤثری در نهادینه شدن این فریضه در محیط اداری ایفا کنند. همچنین لازم است کارکنان برای حضور در نماز جماعت با محدودیت‌های غیرضروری مواجه نباشند و فضای اداری به‌گونه‌ای مدیریت شود که میان انجام وظایف سازمانی و اقامه نماز تعارضی ایجاد نشود.
رمضانی در ادامه با تأکید بر ضرورت نظارت بر اجرای مصوبات شورای اقامه نماز استان بیان کرد: برای تحقق اهداف این شورا، ابلاغ مصوبات به‌تنهایی کافی نیست؛ بلکه باید دستگاه مسئول، زمان‌بندی اجرا و شاخص‌های ارزیابی هر مصوبه مشخص شود. دریافت گزارش‌های دوره‌ای، بازدیدهای میدانی، بررسی وضعیت نمازخانه‌ها و ارزیابی عملکرد دستگاه‌ها می‌تواند به اجرای مؤثر مصوبات و رفع کاستی‌ها کمک کند.
وی گفت: در فرآیند نظارت، باید علاوه بر بررسی تعداد برنامه‌های برگزارشده، کیفیت و میزان اثرگذاری آن‌ها نیز مورد توجه قرار گیرد. ممکن است دستگاهی برنامه‌های متعددی برگزار کند، اما این برنامه‌ها ارتباطی با نیازهای واقعی کارکنان نداشته باشند. بنابراین، ارزیابی میزان مشارکت، رضایت مخاطبان، استمرار فعالیت‌ها و تأثیر آن‌ها بر فضای فرهنگی دستگاه می‌تواند تصویر دقیق‌تری از عملکرد ارائه دهد.
رمضانی خاطرنشان کرد: سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی استان نیز هر سال، بر اساس بررسی‌ها و نظارت شورای اقامه نماز استان، شاخص فرهنگ اقامه نماز در دستگاه‌های اجرایی را در ارزیابی عملکرد دستگاه‌ها مورد توجه قرار می‌دهد، این موضوع می‌تواند زمینه پیگیری جدی‌تر برنامه‌های مرتبط با نماز و ارتقای مسئولیت‌پذیری دستگاه‌های اجرایی را فراهم سازد.
وی افزود: توجه به این شاخص نباید صرفاً به ثبت گزارش‌های اداری محدود شود، بلکه لازم است عملکرد دستگاه‌ها بر اساس اقدامات واقعی، میزان دسترسی کارکنان و مراجعه‌کنندگان به نمازخانه، کیفیت برنامه‌های فرهنگی و نحوه حمایت مدیران از اقامه نماز بررسی شود. چنین رویکردی می‌تواند دستگاه‌ها را به سمت برنامه‌ریزی دقیق‌تر و اقدامات ماندگارتر هدایت کند.
وی با اشاره به کمبود فضای مناسب برای اقامه نماز در برخی ادارات، مراکز عمومی و محورهای مواصلاتی استان گفت: برای رفع این مشکل، ابتدا باید وضعیت موجود به‌صورت جامع بررسی و نیازها بر اساس اولویت مشخص شود؛ به‌گونه‌ای که مناطق فاقد نمازخانه، فضاهای فرسوده یا نامناسب و نقاط پرتردد دارای نیاز بیشتر در اولویت قرار گیرند، سپس می‌توان با تدوین برنامه‌ای سه‌ساله یا پنج‌ساله، نیازهای هر دستگاه، محل اجرای پروژه، هزینه‌ها و منابع تأمین اعتبار را مشخص کرد. استفاده از اعتبارات دستگاهی و استانی، ظرفیت خیرین مسجدساز، مسئولیت اجتماعی و مشارکت بخش خصوصی نیز می‌تواند در تأمین منابع مورد نیاز مؤثر باشد.
رئیس سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی استان ادامه داد: در این زمینه، لازم است نمازخانه‌ها از نظر موقعیت مکانی، ظرفیت، تهویه، نظافت، دسترسی افراد دارای معلولیت و امکانات بهداشتی نیز مورد بررسی قرار گیرند، نمازخانه‌ای که در محل نامناسب قرار داشته باشد یا از امکانات اولیه برخوردار نباشد، نمی‌تواند پاسخ‌گوی نیاز کارکنان و مراجعه‌کنندگان باشد. بنابراین، ارتقای کیفیت فضاهای موجود در کنار احداث فضاهای جدید باید در برنامه دستگاه‌ها قرار گیرد.
وی همچنین بر استفاده از ظرفیت خیرین و گروه‌های مردمی تأکید کرد و گفت: بسیاری از مردم و خیرین استان علاقه‌مند به مشارکت در ساخت، تجهیز و بهسازی مساجد و نمازخانه‌ها هستند، اگر این ظرفیت در قالب برنامه‌ای شفاف و هدفمند ساماندهی شود، می‌توان بخشی از کمبودهای موجود را با سرعت بیشتری برطرف کرد. ارائه گزارش روشن از محل هزینه‌کرد کمک‌ها نیز موجب افزایش اعتماد عمومی و استمرار مشارکت‌ها خواهد شد.
رئیس سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی استان با بیان اینکه نماز می‌تواند در تقویت سلامت اداری و اخلاق حرفه‌ای نقش‌آفرین باشد، اظهار داشت: آموزه‌های نماز زمینه تقویت امانت‌داری، رعایت حق‌الناس، انصاف، مسئولیت‌پذیری و پرهیز از رفتارهای نادرست را فراهم می‌کند. همچنین توجه به نماز، در کنار مدیریت اخلاق‌مدار، می‌تواند به ایجاد آرامش در محیط کار، کاهش برخی تنش‌های سازمانی و بهبود ارتباط میان کارکنان کمک کند.
وی افزود: فرهنگ نماز زمانی در محیط اداری تأثیر واقعی خود را نشان می‌دهد که در رفتار کارکنان، نحوه خدمت‌رسانی، تکریم ارباب‌رجوع، پاسخ‌گویی، رعایت عدالت و حفظ حقوق مردم نمود پیدا کند، البته نماز به‌تنهایی جایگزین سازوکارهای قانونی، نظارتی و مدیریتی مقابله با فساد نیست، بلکه می‌تواند در کنار این سازوکارها به تقویت زمینه‌های اخلاقی سلامت اداری کمک کند.
رمضانی ادامه داد: برای تحقق این هدف، برنامه‌های فرهنگی دستگاه‌ها باید با آموزش‌های مرتبط با حقوق مردم، اخلاق خدمت، مسئولیت اجتماعی و مهارت‌های ارتباطی همراه شود، کارکنان زمانی می‌توانند پیام‌های اخلاقی نماز را در محیط کار عملی کنند که مدیران نیز در رفتار و تصمیم‌گیری خود به عدالت، شفافیت و پاسخ‌گویی پایبند باشند. در چنین شرایطی، نماز از یک برنامه صرفاً فردی فراتر می‌رود و به عاملی برای بهبود فرهنگ سازمانی تبدیل می‌شود.
وی در بخش دیگری از سخنان خود، با تأکید بر ضرورت توجه دستگاه‌های فرهنگی به نماز نسل نو، بیان کرد: هدف از ترویج فرهنگ نماز نباید صرفاً به ساخت نمازخانه یا افزایش برنامه‌های مناسبتی محدود شود؛ بلکه باید زمینه‌ای فراهم کنیم تا نماز برای نوجوانان و جوانان به تجربه‌ای زنده، انتخابی آگاهانه و ارتباطی قلبی با خداوند تبدیل شود.
وی تصریح کرد: دستگاه‌هایی همچون آموزش‌وپرورش، دانشگاه‌ها، حوزه‌های علمیه، فرهنگ و ارشاد اسلامی، سازمان تبلیغات اسلامی، کانون‌های فرهنگی مساجد، صداوسیما، شهرداری‌ها و تشکل‌های مردمی باید با تقسیم مسئولیت و اجرای برنامه‌های مشترک و مسئله‌محور، در این مسیر نقش‌آفرینی کنند و همچنین مسجد زمانی می‌تواند ارتباط مؤثری با نسل جدید برقرار کند که امام جماعت، افزون بر نقش عبادی، ارتباطی مناسب و مستمر با نوجوانان و جوانان داشته باشد.
رمضانی افزود: نسل جدید نیازمند گفت‌وگویی صمیمی، منطقی و متناسب با شرایط روز است و نمی‌توان با روش‌های تکراری و صرفاً دستوری، ارتباط پایدار آنان را با مسجد و نماز برقرار کرد، استفاده از زبان هنر، فعالیت‌های گروهی، اردوهای فرهنگی، برنامه‌های ورزشی، نشست‌های پرسش و پاسخ و بهره‌گیری از تجربه جوانان موفق می‌تواند به جذاب‌تر شدن محیط‌های فرهنگی و مذهبی کمک کند.
وی گفت: خانواده‌ها نیز در این زمینه نقش اساسی دارند. رفتار والدین، شیوه پاسخ‌گویی آنان به پرسش‌های دینی فرزندان و میزان توجهشان به نماز، تأثیر مستقیمی بر نگرش کودکان و نوجوانان دارد، از این رو، برنامه‌های ترویج نماز باید خانواده‌محور باشد و والدین را نیز در فرآیند آموزش، گفت‌وگو و فعالیت‌های فرهنگی مشارکت دهد.
رئیس سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی استان در پایان، با اشاره به ظرفیت رسانه ملی در ترویج معارف نماز خاطرنشان کرد: برنامه‌های رسانه‌ای باید کوتاه، جذاب، متناسب با نیازهای روز و مبتنی بر مسائل واقعی جامعه باشند، فرهنگ‌سازی، الگوسازی، اصلاح نگرش‌ها، پاسخ‌گویی به شبهات و استفاده از فناوری‌های نوین و هوش مصنوعی می‌تواند به افزایش جذابیت برنامه‌های معارفی کمک کند. با این حال، ترویج و نهادینه‌سازی فرهنگ نماز تنها بر عهده رسانه نیست و تحقق این هدف به همراهی خانواده‌ها، مدارس، دانشگاه‌ها، ادارات، مراکز فرهنگی و سایر بخش‌های جامعه نیاز دارد.
وی افزود: رسانه‌ها می‌توانند با معرفی الگوهای موفق، انعکاس فعالیت‌های مؤثر مساجد و دستگاه‌های اجرایی، تولید محتوای متناسب با گروه‌های سنی مختلف و استفاده از ظرفیت فضای مجازی، نقش مهمی در تقویت گفتمان نماز ایفا کنند، در عین حال، محتوای تولیدشده باید از شعارزدگی فاصله داشته باشد و با زبان قابل فهم، روایت‌های واقعی و توجه به دغدغه‌های نسل امروز ارائه شود.
رمضانی در پایان تأکید کرد: اگر برنامه‌ریزی‌ها بر پایه نیازسنجی، همکاری بین دستگاهی، نظارت مستمر و استفاده از ظرفیت مردم انجام شود، می‌توان امیدوار بود که هم زیرساخت‌های اقامه نماز در استان توسعه یابد و هم فرهنگ نماز در محیط‌های اداری، آموزشی و اجتماعی با عمق و ماندگاری بیشتری گسترش پیدا کند.
