رمز ماندگاری آثار هنری و ادبی درباره نماز، پرهیز از پرداختهای کلیشهای و تکراری
رویکرد ما در مواجهه با نسل نو باید کاملاً گامبهگام، مبتنی بر گفتگو، شنیدن دغدغهها و ارائه پاسخهای علمی، استدلالی، برهانی و منطقی با تکیه بر دانش روز و یافتههای نوین علمی باشد
به گزارش روابط عمومی ستاد اقامه نماز استان اردبیل، در آستانه برگزاری سی و سومین اجلاس سراسری نماز با عنوان اقامه نماز در اندیشه و عمل رهبر شهید انقلاب اسلامی، امیر رجبی مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان اردبیل و همچنین به عنوان یک نویسنده و پژورهشگر در گفتوگویی به بیان دیدگاههای خود در این زمینه پرداخت.
به نظر شما به عنوان یک نویسنده و پژوهشگر برای پرجذبه کردن و افزودن بر فخامت ادبیات داستانی و غنای آثار هنری و ادبی درباره نماز، چه باید کرد؟
برای پرجذبه ساختن، افزودن بر فخامت ادبیات داستانی و ارتقای غنای آثار هنری و ادبی در حوزه فریضه نماز، اساسیترین گام، پرهیز جدی از پرداختهای کلیشهای و تکراری به این موضوع است.
متأسفانه آفتی که امروزه گریبانگیر بخش عمدهای از تولیدات فرهنگی، ادبی و هنری ما در حوزه مفاهیم دینی و معنوی (بهویژه نماز) شده، تولید سفارشی این آثار است؛ این امر سبب میشود که هنرمند و نویسنده تحت تأثیر قالبهای تکراری و ترویجیِ ازپیشتعیینشده، پیام را به صورت کاملاً مستقیم در اثر خود بگنجاند که این رویکرد طبیعتاً از میزان تأثیرگذاری کار میکاهد.
هویت حقیقی و ویژگی بنیادین یک اثر هنری و ادبی موفق، خلاقانه بودن و انتقال غیرمستقیم پیام به مخاطب است؛ به گونهای که پیام کاملاً در فرم و قالب هنری اثر ذوب و حل شده باشد.
بنابراین، تأکید بنده بر این است که پرهیز از کارهای کلیشهای و پرهیز از مستقیمگویی، اساسیترین راهکار برای افزایش فخامت، جذابیت و تأثیرگذاری آثار ادبی و هنری در حوزه نماز به شمار میرود.
اگر قرار باشد یک اثر فاخر درباره ” معراج مومن ” یا ” نماز در سیره امام شهید ” خلق کنید، روی چه سوژه و زاویه ای متمرکز می شود؟
بنده این توفیق را داشتهام که در دوران نوجوانی، نخستین کتاب پژوهشی خود را در حوزه معارف عبادی با عنوان «چرا نماز بخوانیم» تألیف کنم که خوشبختانه در مسابقات نویسندگان جوان رتبه دوم کشوری را کسب نمود و توسط ستاد اقامه نماز به زیور طبع آراسته شد.
اگرچه آن اثر مکتوب، یک کار پژوهشی محض بود، اما امروزه با توجه به تغییرات شگرفی که در ذائقه مخاطبان رخ داده و همچنین ظهور فضای مجازی و سیطره رسانههای نوپدید دیجیتال (مانند پادکستها، ویدیوها و دیگر مدیاهای تعاملی)، ذائقه فرهنگی جامعه دگرگون شده است.
بر همین اساس، بنده آمادگی کامل و علاقهمندی جدی خود را جهت تبیین و تبلیغ فلسفه، ضرورت و اهمیت نماز و پاسخ عقلانی به پرسش «چرا نماز بخوانیم» اعلام میدارم؛ این همکاری میتواند در قالبهای رسانهای نوین، تولید محتوای تخصصی برای فضای مجازی و شبکههای اجتماعی، و همچنین برگزاری کارگاههای حضوری و تعاملی شکل گیرد.
برای به تصویر کشیدن ” نماز جماعت پرشور جوانان” چه موقعیت و فضایی را انتخاب می کنید؟
بدون شک کانون و بستر اصلی برای تجلی رویداد با عظمت نماز جماعت، «مسجد» است. اگرچه متأسفانه در شرایط کنونی شاهد آن هستیم که نمازهای جماعت در مساجد با تراکم جمعیتی اندک و غالباً با حضور بزرگسالان و کهنسالان برگزار میشود، اما یکی از راهکارهای کلیدی جهت الگوسازی و ترغیب نوجوانان و جوانان برای حضور در مساجد، تصویرسازی هنرمندانه و واقعی از حضور پرشور آنان در قالب آثار تصویری و ویدیویی است.
تولید فیلمهای کوتاه، مستندهای جذاب و نماهای تصویری از صفوف پرشور جوانان در مسجد و انتشار و پخش گسترده این تصاویر، نقشی بیبدیل در ایجاد انگیزه و ترغیب نسل نو برای حضور در مساجد ایفا میکند.
بنده قطعاً برای به تصویر کشیدن این رویداد، موقعیت عینی و حقیقی مسجد را انتخاب میکردم؛ چرا که اساساً فلسفه وجودی مسجد و زیبایی بیهمتای نماز جماعت در همین گردهمایی و اجتماع مؤمنانه نهفته است. از این رو، تمرکز ما باید بر تولید آثار تصویری و فیلمهای متعددی باشد که مروج و مشوق این حضور پرشور جوانان باشند.
کدام بعد از نماز ( اجتماعی، عاطفی، فلسفی، اسرار و آثار) ظرفیت بیشتری برای خلق یک اثر ماندگار هنری دارد؟
هنر همواره رساترین و ماندگارترین زبان برای انتقال والاترین مفاهیم الهی و انسانی بوده است؛ در این میان، فریضه انسانساز «نماز» منظومهای جامع از زیباییهای معرفتی، فردی و جمعی است.
در یک نگاه جامع، نماز حقیقتی ذوابعاد است و هر گوشه از این اقیانوس معرفت، میتواند سرچشمه الهام برای یک شاخه از هنر باشد. اما اگر بخواهیم از منظر ماندگاری، عمق نفوذ و برانگیختگی عاطفی و معنایی مخاطب این ابعاد را بسنجیم، باید تفکیک و پیوندی میان آنها قائل شویم.
هنری ماندگار میشود که صورتِ آن از عاطفه و زیباییشناسی سیراب شده باشد و سیرت و باطن آن، تکیه بر اسرار و فلسفه توحیدی نماز داشته باشد.
اگر هنرمند بتواند حالت نیاز و استغاثه انسان معاصر را که در بُعد عاطفی نماز نهفته است، به پیام آرامشبخش و فلسفیِ اتصال به خدا پیوند بزند، اثری خلق خواهد شد که نه تاریخمصرف دارد و نه محدود به جغرافیایی خاص خواهد بود.
برای همکاری با ستاد اقامه نماز در تولید آثار فاخر، چه حمایت هایی از هنرمندان انتظار دارید؟
از آنجا که وظیفه ذاتی ستاد اقامه نماز، تبلیغ و ترویج این فریضه الهی در سطح جامعه است و ابزار هنر نیز کارآمدترین و رساترین وسیله برای ترویج معارف دینی به شمار میرود، انتظار میرود این ستاد با رویکردی جدیتر در زمینه ارائه سوژهها، ایده پردازیهای خلاقانه و همچنین پیشبینی حمایتهای مالی مؤثر از هنرمندان پیشقدم شود.
ما در رشتههای مختلف هنری، هنرمندان بسیار خلاق، توانمند و متعهدی داریم که کارهای ارزشمند آنها نیازمند پشتیبانی مالی است؛ چرا که اساساً تولید هر اثر هنری فاخر مستلزم حمایتهای مالی ملموس است.
مرحله کلیدی پس از تولید، انتشار و نشر اصولی این آثار است؛ چه در صداوسیما، چه در فضای مجازی و چه در قالب تبلیغات محیطی، این آثار هنری اثرگذار باید به نحو احسن منتشر شوند تا بتوانند سهم شایسته خود را در تبلیغ و ترویج نماز ایفا کنند .
با عنایت به پیوند تاریخی دین و ادب و هنر، شما برای خلق کدام اثر با رویکرد ترویج نماز آماده همکاری هستید؟
بنده با توجه به اینکه خب اولین کتابم که حالا در سنین نوجوانی هم نوشتم و الحمدالله این توفیق رو داشتم که اولین کتابم با موضوع نماز بود تحت عنوان “چرا نماز بخوانیم” که در سطح مسابقات نویسندگان جوان هم که در اون سالها برگزار میشد رتبه دوم کشوری رو کسب کرد و توسط ستاد اقامه نماز چاپ شد.
حالا آن اثر یک اثر پژوهشی بود اما الان با توجه به تغییراتی که ذائقه مخاطب پیدا کرده و ظهور فضای مجازی و غالب شدن مدیا و اشکال مختلفی از رسانه های نوپدید در قالب پادکست در قالب ویدیو؛ طبیعتاً بنده این آمادگی رو دارم و علاقه مندی رو دارم که به تبیین و تبلیغ ضرورت و اهمیت نماز و اصلاً همین موضوع که چرا نماز بخوانیم در قالب های رسانه ای و در قالب های نوپدید و تولیدات فضای مجازی و در قالب برگزاری کارگاه های حضوری همکاری بکنم.
چگونه می توان نسل نو را یه این باور رساندکه نماز با عقلانیت و پیشرفت علمی منافاتی ندارد و بلکه راه تعالی و تکامل انسان را هموار می کند؟
این پرسش بسیار حیاتی و کلیدی است؛ زیرا چالش اصلی ما در ترویج شعائر دینی، معنویت و نماز در میان نسل کنونی، دقیقاً در همین نقطه نهفته است.
ما ناگزیر به اقناع فکری هستیم و باید عقلانی و مستدل به شبهات و سؤالات این نسل پاسخ دهیم. جوانان و نوجوانان امروز (نسل Z) سؤالات بسیار بنیادینی درباره وجود پروردگار، فلسفه آفرینش، هستی و اساساً کارکرد و ضرورت دین و مذهب در سر دارند. بنابراین، ما وظیفه داریم با زبان ویژه این نسل، متناسب با نیازهای فکری آنان و مجهز به دانش روز، با آنها به گفتگو بنشینیم، دغدغهها و شبهاتشان را با آغوش باز بشنویم و پاسخهای شایسته و علمی ارائه دهیم.
نکته کلیدی در این میان این است که پیوند با آفریدگار، نماز و معنویت، یک نیاز اصیل و فطری در وجود بشر است؛ این نیاز عمیق در تمامی اعصار تاریخی (اعم از عصر سنت، مدرنیته و دوران پسامدرن) پابرجا بوده و عدم تأمین یا نادیده انگاشتن این نیاز روحی، معنوی و روانی، بیشک منشأ ناهنجاریهای رفتاری، اخلاقی و روحی در وجود انسان خواهد بود. بنابراین، این عطش درونی در وجود نسل نو هست، اما وظیفه ما اقناع و پاسخگویی اصولی به آن است.
بنابراین، رویکرد ما در مواجهه با نسل نو باید کاملاً گامبهگام، مبتنی بر گفتگو، شنیدن دغدغهها و ارائه پاسخهای علمی، استدلالی، برهانی و منطقی با تکیه بر دانش روز و یافتههای نوین علمی باشد. باید دانست که در این مسیر، صرف الزامات بیرونی، تکلیفگرایی صِرف و اجبار به هیچ عنوان کارساز و راهگشا نخواهد بود.
