فضیلت و آثار خواندن سوره فیل
سوره فیل صد و پنجمین سوره از قرآن است که ۵ آیه دارد و در مکه نازل شده است. سوره فیل در جزء سی قرآن قرار دارد و محتوای آن به داستان اصحاب فیل پرداخته است. در مورد فضیلت این سوره در روایات میتوان به حسابرسی نکردن در روز قیامت، وارد شدن به بهشت، رهایی از عذاب اخروی و دوری از مسخ شدن در دنیا اشاره کرد. از جمله آثار و برکات خواندن سوره فیل که در روایات به آنها پرداخته شده است رهایی از دشمن، در امان ماندن از غرق شدن و غلبه بر دشمن است.
علت نامگذاری و ویژگیهای سوره فیل
سوره فیل را به این دلیل «فیل» نامیدهاند که به توصیف داستان اصحاب فیل پرداخته است. گاهی به سوره فیل «الم تر» گفتهاند به این دلیل که آغاز آن با این عبارت است. (۱). سوره فیل «از سورههای مکی قرآن است و در ترتیب نزول سوره نوزدهمی است که بر رسول خدا (ص) نازل شده است. سوره فیل در چینش کنونی مصحف قرآن سوره صد و پنجم قرآن است و در جزء سی جای دارد» (۲). سوره فیل دارای « ۵ آیه، ۲۳ کلمه و ۹۷ حرف است. این سوره از سورههای کوتاه قرآن است و نیز از جمله سورههایی است که آیات آن بهصورت یک جا بر پیامبر (ص) نازل شده است» (۳).
در مورد مضمون سوره فیل باید گفت که «این سوره داستان اصحاب فیل را بیان میکند که در آن سپاهی به فرماندهی ابرهه از جانب یمن برای تخریب کعبه به سمت مکه در حرکت بودند که پروردگار آنها را با ابابیل از بین برد. مرغان با باران کلوخهای سنگ بر سر سپاه ابرهه آنها را هلاک نمودند بهگونهای که سپاه ابرهه همچون برگ جویده شده شدند. داستان ابرهه در سالی که پیامبر (ص) ولادت یافت، رخ داده است و بعدها این سال بهدلیل این واقعه عامالفیل نامیده شد» (۴).
فضیلت و پاداش خواندن سوره فیل
در مورد فضیلت قرائت سوره فیل روایاتی نقل شده است که در ادامه آنها را ذکر میکنیم.
حسابرسی نکردن در روز قیامت و داخل شدن به بهشت
در مورد فضیلت خواندن سوره فیل «ابوبصیر میگوید که امام صادق (ع) فرمود کسی که در نمازهای واجب سوره فیل را قرائت کند هر زمین، کلوخ و کوهی در روز قیامت برای او شهادت خواهد داد که قرائت کننده سوره فیل از نمازگزاران است و منادی پروردگار میگوید که شما در شهادت خود بر این بنده راستگو هستید و من شهادت شما را درباره او میپذیرم و او را داخل بهشت نمایید، و حسابی از او نخواهید چرا که من او را دوست دارم و عمل او را نیز دوست میدارم» (۵).
رهایی از عذاب اخروی و دوری از مسخ شدن در دنیا
در روایتی از رسول خدا (ص) آمده است که ایشان در مورد خواندن سوره فیل میفرماید «کسی که سوره فیل را بخواند، پروردگار او را از عذاب خود معاف میکند و در دنیا مسخ نخواهد شد» (۶).
در مورد قرائت سوره فیل« از سوی علمای شیعه ذکر شده است که خواندن این سوره بهتنهایی جایز نیست و باید این سوره را به همراه سوره قریش بهعنوان یک سوره خواند» (۷). امام صادق (ع) نیز در همین مورد فرمودهاند «بین دو سوره در یک رکعت نماز جمع مکن مگر در سورههای انشراح و ضحی و نیز سورههای فیل و قریش» (۸).
شکست سپاه مقابل
در روایتی از امام صادق (ع) آمده است که ایشان در مورد قرائت این سوره میفرماید «اگر سوره فیل بر سپاهی قرائت شود، بدون شک سپاه مقابل شکست خواهد خورد و خواندن این سوره بدون شک موجب قوّت قلب خواهد شد» (۹).
آثار و برکات سوره فیل
روایات متعددی در مورد آثار و برکات قرائت سوره فیل ذکر شده است که در ذیل به آنها اشاره شده است:
رهایی از دشمن
یکی از آثار و برکات خواندن سوره فیل رهایی از شر دشمن است. در این مورد از امام صادق (ع) روایت شده است که «خواندن سوره فیل در مواجهه با دشمن مفید و نتیجهبخش خواهد بود. همچنین بیان شده است که اگر کسی سوره فیل را در روز چهارشنبه ۹۸ بار بخواند و به جانب دشمن بدمد دشمن مغلوب خواهد شد» (۱۰).
در امان ماندن از غرق شدن
یکی دیگر از خواص قرائت سوره فیل که در روایات به آن پرداخته شده است ایمن بودن از غرق شدگی در آب است. از رسول خدا (ص) روایت شده است که «هر کس سوره فیل را تلاوت کند پروردگار او را تا پایان عمراز غرق شدن در آب و دگرگونی قیافه در امان نگه میدارد» (۱۱).
غلبه بر دشمن
در کتاب حیاهالحیوان ذکر شده است که «هر گاه انسان بر کسی که از شر او میهراسد وارد گردد، کلمات (کهیعص حم عسق) را که ده حرف است ذکر کند و به ازای هر حرفی که بر زبان میآورد یکی از انگشتان خود را ببندد، از شست دست راست شروع کند و به شست دست چپ به پایان برد. زمانی که به این جا رسید سوره فیل را در ذهن خود بخواند و وقتی که به لفظ (ترمیهم) رسید ده مرتبه آن را تکرار کند و در هر بار تکرار، یکی از انگشتانش را که بسته شده باز کند. این دستور به تجربه رسیده است.» (۱۲).
در روایتی دیگر آمده است که «هر گاه انسان بر کسی که از شرش میترسد سوره فیل را بخواند و (طیراً ابابیل) را چون قرائت کرد و به (ترمیهم) رسید از انگشت کوچک دست چپ گرفته تا به انگشت کوچک دست راست برسد ۱۰ بار بگوید (ترمیهم) و انگشتان خود را یکی یکی ببندد و زمانی که تمام ۱۰ انگشت دستان خود را بست از انگشت کوچک دست راست را یکی یکی گشاید و در هر بار بگوید: (بحجاره من سجیل) تا به انگشت کوچک دست چپ برسد و بعد ادامه سوره را بخواند تا تمام شود و بر ظالم بدمد به اذن پروردگار غالب خواهد شد» (۱۳).
سخن پایانی
فیل سوره صد و پنجم قرآن است که در مکه نازل شده و در جزء سیام قرآن قرار گرفته است. محتوای این سوره داستان اصحاب فیل را بیان میکند. از جمله فضیلتهای خواندن سوره فیل عدم حسابرسی در روز قیامت و وارد شدن به بهشت و رهایی از عذاب اخروی است. در روایات آثار و برکات قرائت سوره فیل را غلبه بر دشمن دانستهاند از دیگر آثار خواندن این سوره ایمن بودن از غرق شدن است. با توجه به روایات ذکر شده خواندن سوره فیل برای تمام انسانها علاوه بر فضیلت اخروی دارای آثار و برکات دنیوی مانند غلبه بر دشمن است.
کاری از تحریریه ستاد اقامه نماز
پینوشت
- دانشنامه قرآن و قرآنپژوهی، ۱۳۷۷ ش، ج۲، ص ۱۲۶۸.
- معرفت، آموزش علوم قرآن، ۱۳۷۱ ش، ج۲، ص ۱۶۶.
- دانشنامه قرآن و قرآنپژوهی، ۱۳۷۷ ش، ج۲، ص ۱۲۶۸.
- طباطبایی، المیزان، ۱۹۷۴ م، ج۲۰، ص ۳۶۱.
- ثوابالاعمال، ص ۱۲۶.
- تفسیر برهان، ج۵، ص ۷۵۹، ح۲.
- ثوابالاعمال، ص ۱۲۶.
- وسائلالشیعه، ج۶، ص ۵۵.
- تفسیر برهان، ج۵، ص ۷۵۹، ح۴.
- درمان با قرآن، ص ۱۶۵.
- مجمعالبیان، ج۱۰، ص ۴۴۱.
- المصباح، کفعمی، ص ۲۳۳.
- درمان با قرآن، ص ۱۶۵.
