فضیلت و آثار خواندن سوره علق

سوره عَلَق نود و ششمین سوره قرآن است که 19 آیه دارد و از سوره‌هایی است که در مکه بر رسول خدا (ص) نازل شده. این سوره از جمله سوره‌هایی دارای سجده واجب بوده و به همین دلیل در هنگام خواندن یا شنیدن آیه آخر آن سجده واجب میشود. از جمله فضیلت‌های خواندن سوره علق از نظر امام صادق (ع) اعطای درجه شهیدان، شهید از دنیا رفتن و پاداش کسی که در رکاب پیامبر (ص) جهاد کرده، بیان شده است. از خواص قرائت آن نیز به ایمنی از سفرهای دریایی میتوان اشاره نمود. تا انتهای مطلب ما را همراهی نمایید.

معرفی سوره علق و ویژگی‌های آن

سوره علق را سوره اِقرأ یا اقرا بسم ربک نیز گفته‌اند» (1). علق به‌معنی خون بسته و برگرفته از آیه دوم این سوره است و کلمه اِقرأ به‌معنی بخوان در آغاز سوره آمده است» (2). سوره علق را گاهی به این دلیل که در آیه چهارم آن قلم آمده است «قلم» نیز نامیده‌اند» (3). سوره علق از سوره‌هایی است که در مکه نازل شده و جزو سوره‌های مکی قرآن بشمار میرود.

همچنین در ترتیب نزول نخستین سوره‌ای است که بر رسول خدا (ص) نازل شده است» (4). سوره علق در چینش کنونی مُصحَف سوره نود و ششم است» (5) و در جزء سی قرآن جای دارد. این سوره از 19 آیه ،72 کلمه و 288 حرف تشکیل شده است» (6). از نظر حجمی نیز در گروه مُفصَلات یعنی سوره‌های دارای آیات کوتاه قرار می‌گیرد» (7). از دیگر ویژگی‌های این سوره این است که سوره علق یکی از چهار سوره‌ای که سجده واجب دارد و به آن‌ها عزائم گفته می‌شود. آیه آخر سوره علق سجده واجب دارد» (8). با خواندن و شنیدن (آیه آخر) این سوره به‌دلیل مذکور سجده واجب می‌شود» (9). سوره‌هایی که دارای سجده واجب هستند احکام خاصی دارند از جمله اینکه جایز نیست در نماز خوانده شوند و نیز قرائت این سوره‌ها در زمان حیض و جنابت نیز جایز نیست» (10).

فضائل خواندن سوره علق

در مورد فضیلت خواندن این سوره روایاتی ذکر شده که در ادامه آن‌ها را بیان می‌کنیم.

هم‌مرتبگی با شهیدان

از امام صادق (ع) روایت شده است که «هر کس سوره علق را در هنگام شب و روز بخواند و پس از آن بمیرد شهید از دنیا رفته و در مرتبه شهیدان خواهد بود و به مانند فردی است که در رکاب پیامبر (ص) جهاد کرده است» (11).

اولین آیات نازل شده یر پیامبر اکرم(ص)

آمده است که «سوره علق اولین سوره‌ای است که بر رسول خدا (ص) نازل شده است» (12). در این مورد علامه‌طباطبایی معتقد است که «نظمی که آیات سوره علق دارد نشان می‌دهد که این سوره به‌صورت یک جا بر رسول خدا (ص) نازل شده است» (13). اما آیت الله مکارم شیرازی می‌گوید که از نظر برخی مفسران تنها پنج آیه اول سوره علق اولین آیاتی است که بر پیامبر (ص) نازل شده است» (14).

خواص و آثار سوره علق

در مورد خواص خواندن این سوره به موارد زیر اشاره شده است:

ایمنی در سفرهای دریایی

یکی از خواص خواندن سوره علق در امان بودن از سفرهای دریایی است. در روایتی از رسول خدا (ص) آمده است که «هر کسی سفر دریایی در پیش دارد اگر سوره علق را قرائت کند از غرق شدن در آب در امان خواهد بود» (15).

محافظت از مخازن در برابر آفات و سارقین

از دیگر خواصی که برای خواندن سوره علق ذکر شده حفاظت از انبار و مخازن در برابر آفت‌ها و سارقین است. از پیامبر (ص) نقل شده است که «اگر سوره علق را بر در مخازن یا انباری قرائت کنند خداوند آن انبار را از شر هر گونه آفت و نیز سارقان در امان می‌دارد تا آنکه مالک مخزن یا انبار آن را بیرون بیاورد» (16).

سخن پایانی

سوره علق اولین سوره‌ای است که بر پیامبر (ص) نازل شده است و از سوره‌های کوتاه قرآن و در جز سی‌ام قرار دارد. همانطور که اشاره شد قرائت این سوره در طول روز و شب فضیلت‌هایی چون اعطای پاداش اخروی بسیار دارد. از آثار و برکات خواندن سوره علق نیز به محفاظت از انبار و مخازن اشاره کردیم. با توجه به روایات و اهمیت بالای این سوره میتوان آن را در موقعیت های مناسب قرائت نمود.

پی‌نوشت

1. مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، 1371 ش، ج27، ص 151.
2. خرمشاهی، سوره علق، ص 1266.
3. مکارم شیرزی، تفسیر نمونه، 1371 ش، ج27، ص 151.
4. مکارم شیرازی، شءن نزول آیات قرآن، 1385 ش، ص 501. ر.ک به طباطبایی، المیزان، 1390 ق، ج20، ص 322.
5. معرفت، آموزش علوم قرآن، 1371 ش، ج2، ص 166.
6. روح‌بخش، دانشنامه سوره‌های قرآنی، ج2، ص 198.
7. خرمشاهی، سوره علق، ص 1266.
8. همان.
9. بنی‌هاشمی، توضیح‌المسائل مراجع، ج1، ص 615 ـ 617.
10. قرائتی، تفسیر نور، 1388 ش، ج10، ص 532.
11. ثواب‌الاعمال، ص 124.
12. الکافی، ج2، ص 628.
13. طباطبایی، المیزان، ج20، ص 322.
14. مکارم شیرازی، تسیر نمونه، 1371 ش، ج27، ص 153.
15. تفسیر برهان، ج5، ص 695.
16. همان.