فضیلت و آثار خواندن سوره ضحی

سوره ضحی نود و سومین سوره قرآن و از سوره‌هایی است که در مکه بر پیامبر (ص) نازل شده است. این سوره در جزء سی قرآن جای دارد و از سوره‌هایی است که با سوگند آغاز می‌شود. از فضیلت‌های خواندن سوره ضحی که در روایات به آن‌ها اشاره شده شهادت اعضای بدن برای قرائت‌کننده این سوره و رفتن به بهشت، پاداش فراوان و شفاعت رسول خدا (ص) است. در مورد خواص این سوره نیز آمده است که خواندن آن برای رسیدن به حاجت موردنظر و بازگشت مسافر مفید است. در این مطلب به فضائل و آثار خواندن سوره ضحی خواهیم پرداخت.

دلیل نامگذاری سوره ضحی و ویژگی‌های آن

دلیل نامیدن «سوره ضُحی این است که خداوند در ابتدای این سوره به «ضحی» سوگند یاد کرده است. کلمه ضحی به‌معنای روز و روشنایی است» (1). این سوره از سوره‌های مکی قرآن است و در ترتیب نزول سوره یازدهمی است که بر رسول خدا (ص) نازل شده است. در چینش کنونی مُصحَف «سوره ضحی نود و سومین سوره قرآن است» (2) و در جزء سی جای دارد. تعداد آیات «سوره ضحی 11 آیه و کلمات آن 40 کلمه و تعداد حروف آن 165 حرف است. این سوره از نظر حجمی از سوره‌های مُفصَلات قرآن است.

سوره ضحی یکی از چهارده‌ سوره قرآن است که به‌صورت یکجا بر رسول خدا (ص) نازل شده است» (3).  سوره ضحی با دو سوگند آغاز می‌شود و بعد از آن به رسول خدا (ص) این بشارت را می‌دهد که خداوند هیچگاه تو را رها نکرده و به او نوید می‌دهد که خدا به اندازه‌ای به او عطا می‌کند که خشنود گردد. در قسمت پایانی سوره زندگی گذشته رسول خدا (ص) را یادآوری می‌کند اینکه خداوند چگونه همواره او را مورد لطف و رحمت خود قرار داده و در لحظات سخت زندگی او را حمایت نموده است به همین دلیل در آیات پایانی این سوره به او دستور می‌دهد که به سپاسگذاری از این نعمت‌ها با یتیمان و مستمندان مهربان باشد و نعمت خدا را بازگو نماید» (4).

فضیلت‌های خواندن سوره ضحی

روایت‌هایی در مورد فضایل خواندن این سوره در کتب مختلف ذکر شده که در ادامه آن‌ها را بیان می‌کنیم.

شهادت اعضای بدن

در روایتی از امام صادق (ع) در مورد فضیلت سوره ضحی آمده است که «هر کس سوره ضحی را در هنگام شب یا روز بسیار قرائت کند همه چیز حتی پوست، مو، گوشت و استخوان او به نفع او شهادت می‌دهند. خداوند پس از شهادت این‌ها می‌گوید شهادت شما را برای این بنده قبول کردم، او را به بهشت ببرید تا هر چه دوست می‌دارد به او عطا شود و گوارای او باد» (5).

رضایت خداوند

پیامبر (ص) در روایتی فرموده‌اند که «هر کس سوره ضحی را بخواند از کسانی است که خدا از او رضایت دارد و  رسول خدا (ص) او را شفاعت می‌کند و به تعداد همه مستمندان و یتیمان خداوند ده حسنه به او عطا می‌کند» (6).

پاداش فراوان

در روایتی دیگر رسول خدا (ص) فرموده‌اند که «هر کسی در شب بیست و سوم ماه رجب دو رکعت نماز به جا آورد و در هر رکعت از این نماز پس از حمد پنج بار سوره ضحی را قرائت کند، خداوند به تعداد حروف این سوره و نیز به عدد کافران در بهشت به او مرتبه و پاداش می‌دهد. همچنین ذکر شده که قرائت‌کننده این سوره ثواب و پاداشی به تعداد هفتاد حج و ثواب افرادی که در هزار تشیع جنازه حضور داشته‌اند و کسی که هزار بیمار را عیادت کرده و ثواب فردی که هزار حاجت مسلمانان را برآورده نموده به او عطا می‌شود» (7).

شفاعت رسول اکرم(ص)

از پیامبر روایت است که «هر کس سوره ضحی را بخواند شفاعت رسول خدا (ص) در قیامت برای او واجب می‌شود و ده برابر نیازمندان و یتیمان خدا به او پاداش خواهد داد» (8).

خواص قرائت سوره ضحی

 در مورد خواص قرائت این سوره در روایات به موارد زیر اشاره شده است.

یادآوری امر فراموش شده

در روایتی ذکر شده است که «اگر سوره ضحی را برای فراموشی بخوانند به یاد خواهند آورد» (9).

بازگشت مسافر و گمشده

در روایتی آمده است که « اگر سوره ضحی را به اسم فردی که گمشده است بخوانند مسافر و گمشده به سلامت به نزد خانواده‌اش باز می‌گردد» (10).

از امام صادق (ع) روایت است که «هر کس چیزی را در مکانی پنهان کند و آن را فراموش کرده باشد با خواندن سوره ضحی آن مکان را به یاد می‌آورد» (11).

همچنین آمده است که  برای پیدا شدن چیزی که گم شده هفت مرتبه سوره ضحی را بخواند و پس از آن بگوید «یا مَظْهَرَ العَجائِبِ یا مُرادَ کُلِّ غائِبٍ یا جامِعَ الشَّتاتِ یا مَنْ مقالیدُ الاُمُورِ بِیَدِهِ رُدَّ عَلَیَّ ضایِعی وَ اجْمَع عَلَیَّ شَتاتی فَاِنَّهُ لاجامعَ اِلّا أنتَ» به یاری خداوند آن را پیدا می‌کند» (12).

همچنین آمده است که «هر گاه بخواهی فردی غایب را حاضر کنی یازده مرتبه سوره ضحی را بخوان» (13).

حاجت‌روایی

برای حاجت‌روایی آمده است که «هر کس چهل مرتبه سوره ضحی را پشت سرهم و بدون حرف زدن روبه قبله با طهارت در روز یا شب‌های مبارک مانند شب جمعه قرائت کند هر نیتی که داشته باشد به آن خواهد رسید»  (14).

سخن آخر

سوره ضحی یکی از سوره‌های کوتاه قرآن است که 11 آیه دارد و به همین دلیل می‌توان این سوره را به‌راحتی در نمازهای یومیه و در هر مکانی خواند. در مورد فضیلت سوره ضحی در روایاتی از رسول خدا (ص) و امام صادق آمده است که خواندن آن موجب بهره‌مندی از پاداش‌های اخروی و اعطای حسنات فراوان از جانب خداوند خواهد شد. در مورد آثار و برکات خواندن ان سوره نیز آمده است که برای فراموشی و یافتن گمشده مفید است. با توجه به مطالبی که در این مطلب بیان کردیم خواندن سوره ضحی در نمازهای واجب و مستحب و نیز در هر فرصتی می‌تواند موجب خیر و برکت در دنیا و آخرت باشد لذا شایسته است قرائت این سوره در برنامه روزانه‌مان گنجانده شود.

پی‌نوشت

1. دانشنامه قرآن و قرآن‌پژوهی، 1377 ش، ج2، ص 1265.
2. معرفت، آموزش علوم قرآن، 1371 ش، ج2، ص 166.
3. دانشنامه قرآن و قرآن‌پژوهی، 1377 ش، ج2، ص 1265.
4. مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، 1382 ش، ج5، ص 521.
5. ثواب‌الاعمال، ص 123.
6. مجمع‌البیان، ج10، ص 379.
7. اقبال‌الاعمال، ج3، ص 260.
8. تفسیر برهان، ج5، ص 687.
9. مصباح کفعمی، ص 460.
10. تفسیر برهان، ج5، ص 681.
11. خواص‌الایات، ص 155.
12. همان.
13. درمان با قرآن، ص 150.
14. همان.