به گزارش روابط عمومی ستاد اقامه نماز استان اصفهان، در آستانه برگزاری سی وسومین اجلاس سراسری نماز با عنوان «اقامه نماز در اندیشه و عمل رهبر شهید انقلاب اسلامی» رضا برزوئیان مدیرکل تعاون، کار و رفاه اجتماعی استان اصفهان در گفت وگویی به تشریح برنامه ها و دیدگاه های این ادارهکل برای تقویت فرهنگ نماز در محیط های کارگری و کارفرمایی پرداخت و بر نقش نماز در آرامش روانی، مسئولیت پذیری، اخلاق حرفه ای، همدلی میان کارکنان و ارتقای بهره وری تأکید کرد.
امام شهید بر اقامه نماز در محیط های مختلف اجتماعی و کاری تأکید داشتند؛ اداره کل تعاون، کار و رفاه اجتماعی برای تقویت فرهنگ نماز در محیط های کارگری و کارفرمایی چه برنامه ای دارد؟
رضا برزوئیان مدیرکل تعاون، کار و رفاه اجتماعی استان اصفهان در پاسخ به این پرسش با اشاره به آموزه های ارزشمند امام شهید (ره) در خصوص اهمیت اقامه نماز و نقش آن در تربیت نیروی کار و ارتقای روحیه کارگری گفت: با توجه به آموزه های ارزشمند امام شهید (ره) در خصوص اهمیت اقامه نماز و نقش آن در تربیت نیروی کار و ارتقای روحیه کارگری، اداره کل تعاون، کار و رفاه اجتماعی این استان وظیفه خود را در جهت تقویت فرهنگ معنوی و اخلاقی در محیط های کارگری و کارفرمایی، فراتر از وظایف صرفاً نظارتی، در قالب برنامه های زیر دنبال می کند:
برنامه های آموزشی و فرهنگی
تبلیغ و ترویج: همکاری با نهادهای مذهبی و فرهنگی برای برگزاری جلسات توجیهی و آموزشی در مورد نقش اخلاق و نماز در افزایش بهره وری و کاهش حوادث ناشی از بی دقتی در محیط کار و گنجاندن مفاهیم اخلاق کار و ارزش های معنوی در دوره های آموزشی کارگران.
برنامه های زیرساختی و نظارتی
نظارت بر استانداردهای محیط کار: در جریان بازرسی های دوره ای از واحدهای صنعتی و کارگاهی، در کنار بررسی مسائل ایمنی و بهداشتی، بر وجود فضاهای مناسب مانند نمازخانه و رعایت زمان های جهت اقامه نماز نیز تأکید می شود.
تشویق کارفرمایان نمونه: ایجاد فرصت هایی برای معرفی و تقدیر از کارفرمایانی که با ایجاد زیرساخت های مناسب مانند نمازخانه، محیط آرام و رعایت حقوق معنوی کارگران، الگوی مدیریت اخلاق مدار و مؤمن در محیط کار هستند.
برنامه های تعاملی و اجتماعی
تعامل با اتحادیه ها و هیئت مدیره صنوف: برگزاری نشست های مشترک با نمایندگان کارگران و کارفرمایان برای تدوین پروتکل های رفتاری و معنوی در محیط های کاری.
حمایت از فعالیت های اجتماعی: حمایت از برگزاری مراسم های مذهبی و مناسبت های مذهبی در محیط های صنعتی جهت تقویت پیوندهای اجتماعی و روحیه کار گروهی.
وی افزود: هدف نهایی ما، ایجاد محیطی است که در آن “کار” با “عبادت” پیوند خورده باشد؛ محیطی که در آن نماز نه تنها یک تکلیف، بلکه ابزاری برای آرامش روانی، انضباط فردی و افزایش کیفیت تولید در خدمت توسعه پایدار کشور باشد.
حضور مدیران و مسئولان در صفوف نماز جماعت چه تأثیری بر فرهنگ سازمانی، روابط میان کارکنان و ایجاد روحیه همدلی در محیط کار دارد؟
برزوئیان در پاسخ به این پرسش، حضور مدیران و مسئولان در صفوف نماز جماعت را فراتر از یک عمل مذهبی و نوعی «کنش مدیریتی» دانست که می تواند پیام های مهمی را به بدنه سازمان منتقل کند و اظهار داشت: حضور مدیران و مسئولان در صفوف نماز جماعت، فراتر از یک عمل مذهبی، یک کنش مدیریتی است که پیام های زیر را به بدنه سازمان ارسال می کند:
تقویت فرهنگ سازمانی
شکستن سلسله مراتب در صف نماز، تفاوت های شغلی، رتبه و جایگاه اجتماعی از بین می رود و زمانی که مدیر در کنار کارگر یا کارمند در یک صف قرار می گیرد، پیام «ما همه در یک تیم هستیم» را صادر می کند و این کار باعث می شود فرهنگ سازمانی از حالت «فرماندهی ـ فرمان برداری» به سمت «همکاری و هم تیمی بودن» حرکت کند.
ارتقای ارزش های مشترک: حضور در نماز، نشان دهنده پایبندی مدیریت به ارزش های اخلاقی و انسانی است و این امر باعث می شود کارکنان احساس کنند سازمان بر پایه اصول استوار است و نه صرفاً بر پایه سودآوری مادی.
بهبود روابط میان کارگران از طریق تعامل غیررسمی
ایجاد بسترهای تعامل غیررسمی: نماز جماعت فرصتی فراهم می کند تا مدیر و کارکنان در محیطی آرام و خارج از فضای پرفشار میز کار، با هم معاشرت کنند و این تعاملات کوتاه اما باکیفیت، باعث کاهش تنش های کاری و بهبود کیفیت ارتباطات می شود.
کاهش شکاف های طبقاتی: این عمل باعث می شود فاصله ذهنی میان مدیریت و بدنه اجرایی کاهش یافته و اعتماد متقابل که رکن اصلی هر سازمان موفق است، شکل بگیرد.
برای رفع کمبود یا نامناسب بودن نمازخانه ها در واحدهای تولیدی، صنعتی و کارگاهی استان چه برنامه ای پیش بینی شده است؟
مدیرکل تعاون، کار و رفاه اجتماعی استان اصفهان در پاسخ به این سؤال، موضوع نمازخانه های واحدهای تولیدی و صنعتی را از منظر بهداشت محیط کار و حقوق معنوی کارگران مورد توجه قرار داد و گفت: رفع مشکل کمبود یا عدم تناسب زیرساخت های مذهبی (نمازخانه ها) در واحدهای تولیدی و صنعتی، از منظر ما یک مسئلهی مربوط به “بهداشت محیط کار” و “حقوق معنوی کارگران” است و برای رسیدن به هدفِ داشتن نمازخانه های استاندارد در سراسر استان، برنامه زیر در سه محور پیش بینی شده است:
محور نظارتی
بروزرسانی بانک اطلاعاتی زیرساخت ها: در جریان بازرسی های دوره ای (بهداشت، ایمنی و کار) توسط بازرسین اداره کل، وجود نمازخانه و وضعیت فیزیکی آن به عنوان یکی از شاخص های بررسی محیط کار در گزارش بازرسی گنجانده شده است.
شناسایی نقاط بحرانی: شناسایی واحدهای صنعتی که به دلیل تراکم بالای کارگران یا محدودیت فضا، با کمبود شدید یا نمازخانه های غیربهداشتی مواجه هستند، جهت اولویت بندی در برنامه های اصلاحی.
محور استانداردسازی و فنی
تدوین دستورالعمل فیزیکی: کار با کارشناسان معماری و بهداشت محیط برای تعیین حداقل استانداردهای یک نمازخانه صنعتی، شامل تهویه مناسب، کف پوش مناسب، نظافت مستمر، فضای کافی برای جمع شدن و جدا بودن فضای مردان و زنان در صورت نیاز.
آموزش به مدیریت واحدهای صنعتی: برگزاری جلسات توجیهی برای مدیران کارخانه ها جهت تبیین اهمیت ایجاد فضای آرام و استاندارد برای نماز، به عنوان عاملی در کاهش استرس و افزایش بهره وری.
محور حمایتی و قانونی
استفاده از ابزار قانونی: در قالب اجرای قوانین مربوط به “ایمنی و بهداشت کار”، بر کارفرمایان تأکید می شود که فراهم کردن فضایی برای انجام وظایف مذهبی و استراحت کوتاه مدت، بخشی از وظایف مربوط به رفاه کارکنان است.
به نظر حضرت عالی، نماز چه نقشی می تواند در سلامت محیط کار، مسئولیت پذیری، کاهش تنش های سازمانی و تقویت اخلاق حرفه ای داشته باشد؟
برزوئیان در پاسخ به این پرسش، با نگاهی مدیریتی و روان شناختی، نماز را تنها یک عمل عبادی ندانست و نقش آن را در ابعاد مختلف محیط کار تشریح کرد: اگر بخواهیم از منظر مدیریت منابع انسانی و روان شناسی سازمانی به این موضوع بنگریم، نماز صرفاً یک عمل عبادی نیست، بلکه یک “تمرین منظم برای انضباط، تمرکز و بازسازی روانی” است که تأثیرات زنجیره ای بر محیط کار دارد و این نقش را می توان در چهار محور اصلی تبیین کرد:
نقش در سلامت محیط کار
بازسازی ذهنی: نماز، به مثابه یک وقفه آگاهانه در میان فعالیت های پرفشار، باعث کاهش سطح استرس می شود و این وقفه کوتاه، از “فرسایش شغلی” جلوگیری کرده و تمرکز ذهنی کارمند را برای ادامه فعالیت بازسازی می کند.
آرامش محیطی: وقتی نماز به عنوان بخشی از ریتم روزانه سازمان پذیرفته شود، محیط کار از یک فضای صرفاً “ماشینی و پر تنش” به فضایی “آرام و متمرکز” تبدیل می شود.
نقش در مسئولیت پذیری
انضباط زمانی: نماز مستلزم رعایت دقیق زمان هاست. این عادت در فرد، به طور ناخودآگاه به “مدیریت زمان” و احترام به ضرب آهنگ کاری منتقل می شود.
خودکنترلی: ماهیت نماز که بر خودسازی و پرهیز از رفتارهای ناپسند تأکید دارد، باعث تقویت “وجدان کاری” می شود و فردی که در برابر خداوند مسئولیت پذیر است، در برابر وظایف شغلی و حقوق همکاران خود نیز مسئولیت پذیری بسیار بالاتری از خود نشان می دهد.
نقش در کاهش تنش های سازمانی
کنترل خشم و تکانشگری: یکی از بزرگترین چالش های محیط کار، برخوردهای تند و رفتارهای تکانشی است و نماز به عنوان ابزاری برای “خودسازی اخلاقی”، به فرد کمک می کند تا در مواجهه با چالش ها، به جای واکنش های هیجانی، از خودکنترلی و آرامش استفاده کند.
تخلیه روانی: فضای نمازخانه، محیطی امن برای تخلیه فشارهای روانی است که مانع از انتقال استرس های فردی به سایر اعضای تیم می شود.
نقش در تقویت اخلاق حرفه ای
تأکید بر صداقت و امانت: اصول نماز، مانند حضور قلب و دقت در جزئیات، مستقیماً با مفاهیم “امانت داری” و “صداقت در معاملات و فعالیت ها” پیوند دارد و این امر باعث می شود اخلاق، از یک شعار تبلیغاتی به یک عادت رفتاری در بدنه سازمان تبدیل شود.
برابری و عدالت: وقتی مدیر و کارگر در یک صف قرار می گیرند، مفهوم “عدالت” و “ارزش برابر انسانی” در ذهن ها حک می شود؛ این یعنی اخلاق حرفه ای در سازمان، نه بر پایه رتبه، بلکه بر پایه حق و عدالت بنا می شود.
بنابراین، نماز در محیط کار، یک مکمل انسانی برای سیستم های مدیریتی است و این عمل می تواند سرمایه انسانی را از حالت نیروی صرفاً فیزیکی به سمت نیروی آگاه، منضبط و بااخلاق سوق دهد که در نهایت، منجر به افزایش بهره وری و پایداری سازمان میگردد.
چگونه میتوان شرایطی فراهم کرد که کارگران و کارکنان بتوانند بدون ایجاد اختلال در روند تولید و فعالیت اقتصادی، نماز اول وقت را اقامه کنند؟
مدیرکل تعاون، کار و رفاه اجتماعی استان اصفهان در پاسخ به این پرسش، بر ضرورت ایجاد هماهنگی میان فرآیند تولید و اقامه نماز تأکید کرد و گفت: مدیریت این چالش نیازمند گذار از انتخاب میان تولید یا نماز به سمت بهینه سازی فرآیند برای هم زمانی تولید و عبادت است و برای دستیابی به این هدف، چهار استراتژی زیر را پیشنهاد می دهیم:
مدیریت زمان و طراحی شیفت ها
مدیریت وقفه های برنامه ریزی شده: به جای اینکه نماز به عنوان یک وقفه ناگهانی در تولید تلقی شود، باید به عنوان یک وقفه برنامه ریزی شده در فرآیند تولید تعریف شود و این کار با تنظیم دقیق زمان های استراحت و نوبت های غذا، زمان نماز را در دل این وقفه ها جای می دهد.
سیستم نوبت دهی: در واحدهایی که تولید نباید حتی برای لحظه ای متوقف شود، مانند کوره ها یا خطوط تولید پیوسته، باید از سیستم نوبت دهی استفاده کرد به این صورت که گروه های مختلف به صورت چرخشی به نماز بروند تا همیشه حداقل ظرفیت عملیاتی در خط تولید حفظ شود.
مهندسی فرآیند و استقرار نیرو
مدیریت توزیع نیرو: آموزش کارکنان برای ایفای نقش های چندگانه به این معنا که اگر یک اپراتور به نماز می رود، همکار دیگری که با همان مهارت آموزش دیده، بتواند به صورت موقت مسئولیت او را در خط تولید بر عهده بگیرد.
ایجاد ایستگاه های عملیاتی هم زمان: طراحی چیدمان کارگاه به گونه ای که مسیر دسترسی به نمازخانه برای کارکنان کوتاه ترین زمان ممکن را داشته باشد، کاهش زمان رفت وآمد.
استفاده از تکنولوژی و اتوماسیون (سطح فنی)
افزایش سطح اتوماسیون: هرچه سطح اتوماسیون و استفاده از سیستم های کنترل هوشمند در خط تولید بالاتر باشد، وابستگی به حضور فیزیکی مداوم انسان کاهش یافته و مدیریت زمان برای امور معنوی و شخصی آسان تر می شود.
برای ترویج نماز در میان جوانان شاغل و کارگران نسل جدید که ممکن است ارتباط کمتری با مسجد داشته باشند، چه شیوه هایی را مؤثر می دانید؟
برزوئیان با تأکید بر ضرورت استفاده از روش های متناسب با ویژگی های نسل جدید، در پاسخ به این سؤال اظهار داشت: ترویج نماز در میان جوانان شاغل و نسل جدید کارگران نیازمند رویکردی مدرن، همدلانه، منعطف و غیردستوری است و نسل جدید بیش از هر چیز به دنبال معنا، کارآمدی و احترام به استقلال فردی خود است بنابراین شیوه های سنتی مبتنی بر توصیه صرف یا الزام اداری کارآمدی کمتری دارند به نظر بنده مؤثرترین راهکارها در چهار محور اصلی دسته بندی می شود:
بازتعریف و تبیین کارکردی نماز
معرفی نماز به عنوان فرصتی برای بازیابی روانی و ریکاوری: می توان نماز را به عنوان یک «وقفه آرامش بخش» در میانه هیاهوی روز، فرصتی برای تنفس عمیق، خلوت با خدا، تخلیه استرس های کاری و افزایش تمرکز ذهنی معرفی کرد.
بهینه سازی و بازآفرینی محیط فیزیکی (رویکرد زیرساختی)
ایجاد نمازخانه های مدرن، تمیز و دلنشین: نمازخانه محل کار نباید فضایی تاریک، دلگیر یا متروکه در انتهای کارگاه باشد و محیط نمازخانه باید دارای نورپردازی مناسب، تهویه مطبوع و عطر ملایم، وضوخانه ای کاملاً تمیز، شیک و مجهز به آب گرم و لوازم بهداشتی مناسب، فضایی آرام، آراسته و خلوت برای استراحت ذهنی، طراحی فضا با نگاه نوین و دلنشین باشد.
اصلاح فرآیندها و احترام به زمان کارگر
تخصیص زمان قانونی و بی دغدغه برای نماز: کارگر نباید حس کند وقت نماز با زمان استراحت، ناهار یا تولید در تضاد است و بابت چند دقیقه نماز دچار عذاب وجدان یا جریمه کاری شود.
ایجاد ارتباط انسانی، همدلانه و اجتماع ساز
ایفای نقش یک «امام جماعت/مروج» امروزی، شنونده و بدون قضاوت: اگر در محیط کار روحانی یا امام جماعتی حضور دارد، باید زبان گفتگو با نسل جدید را بلد باشد، اهل شوخی، همراهی در محیط کار و شنیدن درددل ها و دغدغه های اقتصادی و شغلی جوانان باشد، نه فقط اقامه نماز و خروج سریع.
پیوند نماز با همبستگی صنفی و احوال پرسی: نماز جماعت محیط کار می تواند به بستری برای احوال پرسی سریع همکاران، اطلاع از مشکلات یکدیگر و افزایش روحیه کار تیمی تبدیل شود.
اگر بخواهیم نگاه امام شهید به نماز را در محیط های کار و تولید عملیاتی کنیم، مهم ترین مسئولیت دستگاه های متولی کار و رفاه اجتماعی و همچنین کارفرمایان چیست؟
مدیرکل تعاون، کار و رفاه اجتماعی استان اصفهان در پاسخ به آخرین پرسش، بر ضرورت نگاه سازمانی و مدیریتی به نماز در محیط های کار و تولید تأکید کرد و گفت: برای عملیاتیکردن نگاه امام شهید اقامه نماز، به ویژه نمادین ترین جلوه آن یعنی نماز اول وقت و جماعت در محیط های کار، تولید و صنعت، نماز نباید صرفاً یک «تکلیف فردی» دیده شود، بلکه باید به عنوان یک ارزش سازمانی، عامل برکت، تقویت کننده وجدان کاری و ارتقای سرمایه انسانی بازتعریف شود و در این راستا، مسئولیت ها و راهکارهای دستگاه های متولی، مانند وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی و کارفرمایان را می توان در دو حوزه کلیدی مسئولیت های دستگاه های متولی کار و رفاه اجتماعی (سیاست گذاری و نظارت) و مسئولیت های کارفرمایان و مدیران صنایع (اجرا و انگیزش) تقسیم کرد که در این دو حوزه می توانند فعالیت خوبی را انجام دهند.
