به گزارش روابط عمومی ستاد اقامه نماز استان یزد، باهدف ارتقای توانمندی مدیران و مربیان پرورشی درزمینه شیوههای دعوت دانشآموزان به نماز و ارائه راهکارهای عملی برای تقویت فرهنگ اقامه نماز در محیطهای آموزشی، در روز سهشنبه سوم شهریورماه دوره آموزشی «مبین» ویژه مدیران، معاونان و مربیان پرورشی مدارس یزد با حضور حجتالاسلام مرتضی رحیمیان، از اساتید مرکز تخصصی قم، در استان یزد برگزار شد.
حجتالاسلام مرتضی رحیمیان در این دوره با اشاره به دغدغه بسیاری از مدیران و مربیان درباره نحوه دعوت دانشآموزان به نماز اظهار کرد: یکی از پرسشهای پرتکرار این است که «چهکار کنیم دانشآموز نماز بخواند؟» و وقتی تلاشهای اولیه نتیجه نمیدهد، گاهی این تصور شکل میگیرد که دینداری ضعیف شده است؛ درحالیکه باید شیوههای دعوت به نماز را بهصورت دقیق و مرحلهای دنبال کرد.
وی با تأکید بر اینکه دعوت به نماز باید پلکانی باشد، افزود: نمیتوان انتظار داشت یک دانشآموز در یک مرحله از بیتوجهی به نماز به یک فرد کاملاً مقید تبدیل شود؛ باید برای او پلههای مختلف تعریف کنیم و ببینیم پس از اجرای هر روش، چه تغییری در رفتار و نگرش او ایجادشده است.
رفتار مربی، مؤثرتر از گفتار اوست
رحیمیان با اشاره به اهمیت الگو بودن مربیان گفت: دانشآموز بیش از آنکه به گفتار معلم توجه کند، رفتار او را میبیند و از آن تأثیر میپذیرد؛ بنابراین اگر میخواهیم دانشآموز را به نماز دعوت کنیم، ابتدا باید وضعیت نماز خودمان را بررسی کنیم.
وی با نقل تجربهای از یک معلم مدرسه اظهار داشت: معلمی بدون اینکه مستقیماً از دانشآموزان بخواهد نماز بخوانند، خودش مقید به نماز اول وقت بود و هنگام اذان در کلاس نماز میخواند. پس از مدتی تعدادی از دانشآموزان از او خواستند اجازه دهد آنها نیز نماز بخوانند.
این استاد حوزه تربیت دینی تصریح کرد: طوری نماز بخوانیم که برای بینمازها حسرتانگیز و برای نمازخوانها رغبتانگیز باشد. رفتار خوب، چه بخواهیم و چه نخواهیم، روی دیگران اثر میگذارد.
نماز نباید برای دانشآموز «حال گیر» باشد
حجتالاسلام رحیمیان با طرح این پرسش که «نماز برای دانشآموز حال میدهد یا حال میگیرد؟» گفت: باید ببینیم دانشآموز با نماز ارتباط برقرار میکند یا نماز برای او صرفاً یک برنامه اجباری است.
وی افزود: اگر نماز برای دانشآموز فقط به معنای اجبار، تذکر و فشار باشد، نمیتوان انتظار داشت که ارتباط عمیق و ماندگاری با نماز پیدا کند؛ بنابراین باید کاری کنیم که نماز برای او جذاب، دوستداشتنی و دارای معنا باشد.
این استاد مرکز تخصصی قم با تأکید بر ضرورت توجه به شرایط مخاطب گفت: مربی باید پیش از دعوت به نماز، دانشآموز را بشناسد و بداند نیاز، نگرانی، علاقه و آرزوی او چیست.
چهار پنجره برای ورود به قلب مخاطب
رحیمیان چهار مسیر «نیاز، نگرانی، علاقه و آرزو» را چهار پنجره مهم برای ارتباط با مخاطب عنوان کرد و گفت: اگر میخواهیم دانشآموز حرف ما را بشنود، باید از یکی از این پنجرهها وارد شویم.
وی افزود: ممکن است یک دانشآموز دغدغه کنکور داشته باشد، دیگری نگران سلامتی یا آینده خود باشد و فرد دیگری علاقه خاصی داشته باشد. اگر بتوانیم از همان نقطه با او ارتباط برقرار کنیم و سپس بحث نماز را مطرح کنیم، احتمال اثرگذاری بسیار بیشتر خواهد شد.
حجتالاسلام رحیمیان خاطرنشان کرد: حتی معلم دینی نیز همیشه نباید از مباحث مستقیم مذهبی آغاز کند، بلکه گاهی لازم است از موضوعی که موردعلاقه یا دغدغه دانشآموز است وارد شود و سپس به موضوع نماز برسد.
افزایش اطلاعات؛ نخستین گام دعوت به نماز
این استاد حوزه تربیت دینی، افزایش اطلاعات صحیح درباره نماز را یکی از نخستین شیوههای دعوت به نماز دانست و گفت: یکی از دلایلی که دانشآموز نسبت به نماز رغبت ندارد، این است که اطلاعات درست و کافی درباره نماز ندارد.
وی با اشاره به حجم گسترده روایات مرتبط با نماز افزود: در دو کتاب حدیثی «وسائلالشیعه» و «مستدرکالوسائل» هزاران روایت درباره نماز وجود دارد و این موضوع نشان میدهد که معارف مرتبط با نماز بسیار گسترده است.
رحیمیان ادامه داد: وقتی دانشآموز از نماز اطلاعات کافی ندارد، طبیعی است که تحت تأثیر اطلاعات نادرست و شبهاتی قرار بگیرد که در فضای جامعه و بهویژه فضای مجازی دریافت میکند.
این کارشناس دینی با اشاره به روایت «خداوند بهواسطه آگاهی عبادت میشود» گفت: برای دعوت به نماز نباید فقط از زور و اجبار استفاده کرد، بلکه باید آگاهی مخاطب را افزایش داد تا خودش به ارزش نماز پی ببرد.
استفاده از زبان علم برای تبیین آثار نماز
حجتالاسلام رحیمیان در ادامه با تأکید بر استفاده هوشمندانه از یافتههای علمی در ترویج نماز اظهار داشت: اگر مخاطب ما دانشجوی پزشکی یا دانشآموزی است که دغدغه سلامتی دارد، باید بتوانیم از زاویهای که برای او قابلفهم و جذاب است وارد موضوع نماز شویم.
وی البته هشدار داد: در استفاده از مطالب علمی و پزشکی درباره نماز باید از مطالب قطعی و مستند استفاده شود و اگر موضوعی صرفاً احتمال علمی دارد، نباید آن را بهعنوان یک حقیقت قطعی به مخاطب ارائه کرد.
این استاد مرکز تخصصی قم افزود: برای هر مخاطب باید زبان خودش را پیدا کنیم؛ اگر مخاطب دغدغه کنکور دارد، میتوان از زاویه دغدغههای او با وی درباره نماز سخن گفت و اگر دغدغهاش سلامت و آرامش است، باید از همان مسیر وارد شد.
دعوت سخت، نیمهنرم و نرم به نماز
رحیمیان در بخش دیگری از سخنان خود، دعوت به نماز را به سه شیوه «سخت، نیمهنرم و نرم» تقسیم کرد و توضیح داد: دعوت سخت همان اجبار است؛ یعنی از دانشآموز بخواهیم بهاجبار در نماز جماعت شرکت کند.
وی افزود: دعوت نیمهنرم شامل تشویق و تنبیه است و میتواند در شرایط خاص و متناسب با سن دانشآموز مورداستفاده قرار گیرد، اما نباید در همین مرحله متوقف شد.
این استاد مرکز تخصصی قم گفت: هدف نهایی باید رسیدن به دعوت نرم باشد؛ یعنی دانشآموز به دلیل افزایش آگاهی و شکلگیری نگرش درست، خودش برای نماز رغبت پیدا کند.
وی تأکید کرد: تشویقهای موقت اگر بهدرستی مدیریت نشوند، ممکن است با حذف مشوق، رفتار نیز متوقف شود؛ بنابراین باید از تشویقهای اولیه به سمت ایجاد انگیزه درونی حرکت کرد.
تجربهای از نماز آیتالله بهجت
این استاد حوزه تربیت دینی با اشاره به جایگاه نماز اول وقت در سیره علمای بزرگ گفت: نماز برخی بزرگان بهگونهای بود که دیگران را به نماز ترغیب میکرد.
وی با اشاره به نماز آیتالله بهجت اظهار داشت: زمانی گروهی از جوانان را برای اقامه نماز به مسجد ایشان بردم. باوجوداینکه نماز ظهر ایشان حدود پانزده دقیقه طول کشید، جوانانی که برخی از آنها چندان اهل مسجد و نماز نبودند، برای اقامه نماز عصر نیز ماندند.
حجتالاسلام رحیمیان خاطرنشان کرد: این همان تأثیر رفتار است؛ وقتی انسان نماز را باکیفیت و حال خوب اقامه کند، دیگران نیز نسبت به آن رغبت پیدا میکنند.
وی همچنین با اشاره به توصیه آیتالله بهجت درباره رسیدن به مقامات معنوی گفت: در این مسیر دو نکته مورد تأکید قرارگرفته است؛ ترک گناه و اهتمام به نماز اول وقت.
«دعوت به نماز» نیازمند برنامه و استمرار است
رحیمیان با بیان اینکه حدود بیستوشش شیوه عملی برای دعوت به نماز را از تجربیات میدانی در مدارس استخراج کرده است، گفت: این روشها حاصل تجربه حضور در مدارس مختلف کشور است و تلاش شده شیوههایی ارائه شود که مدیر و مربی بتواند آنها را در محیط واقعی مدرسه اجرا کند.
وی افزود: دعوت به نماز یک اقدام مقطعی نیست و مربی باید پس از اجرای هر روش، نتیجه را بررسی کند و بر اساس بازخورد دانشآموزان، مسیر خود را اصلاح کند.
این استاد حوزه تربیت دینی در پایانبر ضرورت توانمندسازی مدیران و مربیان تأکید کرد و گفت: اگر مربی بتواند شیوه صحیح ارتباط با دانشآموز را یاد بگیرد و در کنار افزایش اطلاعات، الگوی مناسبی برای او باشد، میتواند گام مؤثری در ترویج فرهنگ نماز در مدرسه بردارد.
