به گزارش روابط عمومی ستاد اقامه نماز استان یزد، در آستانه برگزاری سیوسومین اجلاس سراسری نماز با عنوان «اقامه نماز در اندیشه و عمل امام شهید حضرت آیتاللهالعظمی امام خامنهای رضوانالله تعالی علیه» توجه به نقش دستگاههای اجرایی، مدیران و مسئولان در ترویج و نهادینهسازی فرهنگ نماز بیشازپیش اهمیت یافته است؛ ازاینرو در روز سهشنبه سوم شهریورماه، روابط عمومی ستاد اقامه نماز استان در گفتوگویی اختصاصی با محمدجواد آقایی فرماندار شهرستان یزد، دیدگاهها و دغدغههای وی را درباره جایگاه مسجد در طرحهای عمرانی، نقش مدیران در فرهنگسازی نماز، سلامت اداری و راهکارهای تقویت ارتباط نسل نو با نماز جویا شده است.
مشروح این گفتوگو در ادامه بخوانید.
پیوست مسجد در طرحهای عمرانی و توسعه شهری
آقایی با اشاره به جایگاه مسجد در مدیریت اسلامی گفت: مسجد صرفاً یک بنای مذهبی نیست، بلکه یکی از مهمترین عناصر هویتبخش محله و کانون پیوندهای اجتماعی، فرهنگی و معنوی مردم است. ازاینرو، در توسعه شهری نمیتوان ابتدا سکونتگاه، مجتمع مسکونی یا مجموعه خدماتی ایجاد کرد و سپس در مرحلهای جداگانه به تأمین مسجد اندیشید؛ بلکه مسجد باید از ابتدای فرآیند طراحی و توسعه شهری بهعنوان یکی از زیرساختهای ضروری اجتماعی و فرهنگی دیده شود.
فرماندار شهرستان یزد افزود: در طرحهای شهری باید سرانه و دسترسی مناسب به مسجد متناسب با جمعیت، فاصله سکونتی، الگوی توسعه محلات و ظرفیت جمعیتی آینده پیشبینی شود. در پروژههای بزرگ مسکونی، توسعه شهرکها و مناطق جدید نیز لازم است جانمایی مسجد، دسترسی مناسب، تأمین زمین و زیرساختهای موردنیاز همزمان با سایر خدمات عمومی موردتوجه قرار گیرد.
وی ادامه داد: موضوع مسجد باید به یک «پیوست الزامی فرهنگی و اجتماعی» در طرحهای توسعه شهری تبدیل شود؛ بهگونهای که دستگاههای مرتبط پیش از تصویب و اجرای طرحهای بزرگ، وضعیت دسترسی به مسجد و نیازهای جمعیتی آینده را بررسی کنند. در کنار احداث مسجد جدید، حفظ، بهسازی و فعالسازی مساجد موجود نیز اهمیت دارد؛ زیرا توسعه فرهنگ مسجد تنها با ساخت بنا محقق نمیشود و مسجد باید از نظر کارکرد فرهنگی و اجتماعی نیز زنده و اثرگذار باشد.
حضور مدیران در نماز جماعت و تقویت فرهنگسازمانی
فرماندار شهرستان یزد با تأکید بر نقش رفتار مدیران در فرهنگسازی اظهار داشت: کارکنان بیش از آنکه تحت تأثیر بخشنامهها و توصیههای رسمی قرار گیرند، رفتار واقعی مدیران را مشاهده میکنند؛ بنابراین وقتی مدیر ارشد سازمان با اهتمام و بدون تشریفات در نماز جماعت حضور پیدا میکند، پیام عملی آن بسیار اثرگذارتر از توصیههای اداری درباره نماز است.
آقایی افزود: حضور مدیران در نماز جماعت از یکسو نشاندهنده اهمیت عملی نماز در نظام ارزشی سازمان و از سوی دیگر موجب کاهش فاصلههای سازمانی و تقویت احساس همدلی و تعلق میان مدیران و کارکنان میشود. نماز جماعت فضایی است که در آن جایگاههای اداری کمرنگ میشود و مدیر و کارمند در یک صف قرار میگیرند؛ همین ویژگی میتواند به تقویت اعتماد، انسجام سازمانی و سرمایه اجتماعی در محیط کار کمک کند.
وی خاطرنشان کرد: در مجموعه فرمانداری یزد نیز برگزاری منظم نماز جماعت و حضور مدیران و کارکنان در این برنامه موردتوجه بوده و در شورای فرهنگی فرمانداری نیز ارتقای جایگاه اقامه نماز بهعنوان یکی از اولویتهای فرهنگی مورد تأکید قرارگرفته است.
آقایی تصریح کرد: البته نباید حضور مدیران در نماز را به اقدامی نمادین تقلیل داد. اثر واقعی زمانی ایجاد میشود که ارزشهای اخلاقی برخاسته از نماز، مانند عدالت، امانتداری، احترام به مردم، وقتشناسی و مسئولیتپذیری نیز در رفتار مدیریتی مشاهده شود.
پیگیری و نظارت بر اجرای مصوبات نماز
فرماندار شهرستان یزد با اشاره به اهمیت پیگیری مصوبات شورای اقامه نماز شهرستان و دستورالعملهای ابلاغی گفت: در حوزه فرهنگی، یکی از آسیبها این است که گاهی مصوبات خوبی تدوین میشود اما نظام مشخصی برای پیگیری و ارزیابی اجرای آنها وجود ندارد. ازاینرو، اصل اساسی باید تبدیل مصوبات به تکلیف مشخص، مسئول مشخص، زمان مشخص و نتیجه قابل ارزیابی باشد.
وی ادامه داد: در فرمانداری یزد، موضوعات مرتبط با نماز و فعالیتهای فرهنگی در قالب شورای فرهنگی موردبررسی قرار میگیرد و مصوبات پس از تعیین مسئول اجرا، برای پیگیری به واحدها و دستگاههای مرتبط ارجاع میشود. برای نمونه، در سال ۱۴۰۴ موضوعاتی مانند ارتقای جایگاه اقامه نماز، ساماندهی برنامههای فرهنگی و همچنین تعمیر و تجهیز مسجد ارگ در جلسات شورای فرهنگی بررسی و برای آنها مسئولیت اجرایی تعیینشده است.
آقایی افزود: در موضوع مسجد ارگ نیز تأمین اعتبار، برآورد هزینه تعمیر و بازسازی و بهرهگیری از ظرفیت دستگاههای مرتبط در قالب مصوبات مشخص تعیین و برای اجرا ابلاغشده است.
وی تأکید کرد: برای اثربخشی بیشتر باید علاوه بر گزارش اجرای مصوبات، نظام ارزیابی نتیجه نیز تقویت شود؛ یعنی فقط سؤال نکنیم «آیا برنامه اجراشده است؟»، بلکه بررسی کنیم «اجرای آنچه تغییری در مشارکت کارکنان، وضعیت نمازخانه، کیفیت برنامههای فرهنگی یا رضایت مخاطبان ایجاد کرده است؟»
رفع کمبود فضاهای اقامه نماز در ادارات و مراکز عمومی
فرماندار شهرستان یزد درباره برنامههای رفع کمبود نمازخانهها اظهار داشت: در این حوزه باید میان سه موضوع تفکیک قائل شد؛ نخست، شناسایی نقاط فاقد فضای مناسب اقامه نماز؛ دوم، بهسازی و تجهیز فضاهای موجود؛ و سوم، پیشبینی نمازخانه در پروژههای جدید.
آقایی افزود: اولین گام باید تهیه یک اطلس نیازسنجی فضاهای اقامه نماز در سطح شهرستان باشد؛ یعنی ادارات، مراکز خدمات عمومی، مجتمعهای بینراهی، مراکز پرتردد و نقاط گردشگری از نظر وجود نمازخانه، کیفیت دسترسی، امکانات، وضعیت بهداشتی و قابلیت استفاده بانوان و آقایان ارزیابی شوند. بدون داشتن چنین تصویری، تخصیص اعتبار نیز ممکن است پراکنده و کماثر باشد.
وی ادامه داد: پس از نیازسنجی، پروژهها باید بر اساس میزان مراجعه مردم، فوریت نیاز، وضعیت موجود و هزینه موردنیاز اولویتبندی شوند و تأمین منابع نیز از محل اعتبارات دستگاهها، ظرفیتهای استانی، مسئولیت اجتماعی بنگاهها و مشارکت خیرین پیگیری شود.
فرماندار یزد خاطرنشان کرد: در فرمانداری یزد نیز موضوع بهسازی زیرساختهای اقامه نماز موردتوجه قرارگرفته و برای مسجد ارگ، تأمین اعتبار، تعمیر، تجهیز و برآورد دقیق هزینه بازسازی در شورای فرهنگی و هیئتامنا پیگیری شده است.
آقایی تأکید کرد: در این حوزه علاوه بر کمیت، کیفیت فضای نماز نیز اهمیت دارد؛ نمازخانهای که از نظر نظافت، دسترسی، تهویه یا امکانات اولیه وضعیت مناسبی نداشته باشد، عملاً نمیتواند نقش مطلوب خود را ایفا کند.
نماز و ارتقای سلامت اداری و رضایت اربابرجوع
فرماندار شهرستان یزد با اشاره به نقش نماز در سلامت اداری گفت: نماز اگر از سطح یک عمل فردی فراتر رود و آثار اخلاقی آن در رفتار سازمانی تجلی پیدا کند، میتواند یکی از مهمترین پشتوانههای سلامت اداری باشد.
وی افزود: مفهوم محوری نماز، احساس حضور و نظارت الهی و مسئولیت انسان در برابر اعمال خویش است. مدیری که این مفهوم را عمیقاً باور کرده باشد، نمیتواند میان عبادت و رفتار اداری خود تفکیک قائل شود. رعایت حق مردم، پرهیز از تبعیض، امانتداری در بیتالمال، مبارزه با فساد، انصاف در تصمیمگیری و احترام به اربابرجوع باید امتداد همان فرهنگ نماز باشد.
آقایی ادامه داد: از منظر سازمانی نیز نماز جماعت میتواند به تقویت ارتباطات انسانی، کاهش فاصلههای سلسلهمراتبی، افزایش همبستگی و ایجاد فضای آرامتر در محیط کار کمک کند؛ اما نباید رابطهای ساده و مکانیکی میان برگزاری نماز و کاهش فساد ترسیم کرد؛ سلامت اداری نیازمند ترکیب اخلاق فردی با شفافیت، قانونگرایی، نظارت مؤثر و پاسخگویی سازمانی است.
وی تصریح کرد: بهترین تبلیغ برای فرهنگ نماز در دستگاه اجرایی، رفتار کارمند و مدیری است که شهروند پس از مراجعه به او، با احترام، عدالت، سرعت و صداقت خدمت دریافت کند. اگر چنین پیوندی میان نماز و خدمت به مردم برقرار شود، اثر فرهنگی آن بسیار عمیقتر از هر تبلیغ ظاهری خواهد بود.
تأمین مسجد در مناطق مهاجرپذیر و نقش آن در انسجام اجتماعی
آقایی با اشاره به ضرورت توجه به مناطق مهاجرپذیر در برنامهریزی شهری گفت: مناطق مهاجرپذیر ویژگی متفاوتی از مناطق با جمعیت تثبیتشده دارند. در این مناطق معمولاً جمعیت با سرعت بیشتری نسبت به زیرساختهای فرهنگی و اجتماعی رشد میکند و اگر توسعه خدمات همزمان با افزایش جمعیت انجام نشود، با نوعی عدم تعادل اجتماعی مواجه خواهیم شد.
فرماندار شهرستان یزد افزود: در طرحهای آمایش و توسعه شهری باید تحولات جمعیتی، نرخ مهاجرپذیری و شکلگیری سکونتگاههای جدید بهطور مستمر رصد شود و سرانههای فرهنگی و مذهبی متناسب با جمعیت واقعی و جمعیت پیشبینیشده تعیین گردد.
وی ادامه داد: تأمین مسجد در این مناطق باید همزمان با مدرسه، فضای سبز، خدمات بهداشتی و سایر خدمات پایه دیده شود. همچنین جانمایی مسجد باید به نحوی باشد که ضمن برخورداری از دسترسی مناسب، بتواند بهعنوان کانون فعالیتهای فرهنگی، اجتماعی و حتی حل مسائل محله ایفای نقش کند.
آقایی خاطرنشان کرد: در مناطق مهاجرپذیر نقش مسجد حتی فراتر از اقامه نماز است؛ مسجد میتواند محل پیوند اجتماعی، گفتوگوی بیننسلی، فعالیتهای فرهنگی جوانان، حمایت اجتماعی از خانوادهها و تقویت هویت محلهای باشد؛ بنابراین در آمایش سرزمین، مسجد باید بهعنوان بخشی از زیرساخت «انسجام اجتماعی» دیده شود، نه صرفاً یک کاربری مذهبی.
نقش دستگاههای فرهنگی در اقامه نماز نسل نو
فرماندار شهرستان یزد در پاسخ به پرسشی درباره نقش دستگاههای فرهنگی در اقامه نماز نسل نو اظهار داشت: یکی از مهمترین مسائل امروز در حوزه نماز، نحوه گفتوگو با نسل جدید است. جوان امروز پرسشگرتر، رسانهایتر و نسبت به فاصله میان گفتار و عمل حساستر است؛ بنابراین نمیتوان با همان شیوههای سنتی و صرفاً توصیهای انتظار داشت ارتباط عمیقی با او برقرار شود.
آقایی افزود: دستگاههای فرهنگی باید از رویکرد «تبلیغ یکطرفه» به سمت گفتوگو، اقناع، تجربه زیسته و الگوسازی عملی حرکت کنند. نسل جوان باید اثر نماز را در اخلاق، آرامش روانی، مسئولیتپذیری اجتماعی، احترام به دیگران و رفتار مدیران و متولیان فرهنگی مشاهده کند.
وی ادامه داد: در این مسیر چند مسئله اهمیت ویژه دارد؛ استفاده هوشمندانه از رسانههای جدید و زبان متناسب با نسل جوان، حضور فعال و توانمند معلمان، استادان، روحانیون و خانوادهها، استفاده از ظرفیت هنر و روایت، ایجاد فضای جذاب و محترمانه برای گفتوگو درباره پرسشها و شبهات و پرهیز از برخوردهای صوری و تحکمی.
فرماندار یزد خاطرنشان کرد: در مجموعه فرمانداری نیز تلاش شده است دامنه برنامههای فرهنگی نماز صرفاً به کارکنان محدود نماند؛ برای نمونه، برنامه تقدیر از فرزندان نومکلف کارکنان با هدف تقویت پیوند خانواده و فعالیتهای مرتبط با اقامه نماز در شورای فرهنگی موردتوجه قرارگرفته است.
آقایی تأکید کرد: مهمترین مسئولیت دستگاههای فرهنگی در این مقطع، بازسازی ارتباط نسل جدید با معنای نماز است. اگر جوان نماز را صرفاً یک تکلیف رسمی ببیند، ارتباط او سطحی خواهد بود؛ اما اگر دریابد نماز میتواند منبع معنا، آرامش، خودکنترلی، امید و مسئولیت اجتماعی باشد، رابطهای پایدارتر شکل خواهد گرفت.
وی در پایان گفت: ترویج نماز در نسل نو بیش از هر چیز به صداقت متولیان فرهنگی و هماهنگی گفتار و رفتار آنان وابسته است. نسل جوان ممکن است بسیاری از توصیهها را فراموش کند، اما تناقض میان سخن و عمل را بهخوبی تشخیص میدهد. ازاینرو، مؤثرترین دعوت به نماز، ارائه الگویی از مدیریت و زندگی است که اخلاق، عدالت، خدمت به مردم و معنویت در آن در کنار یکدیگر دیده شود.
