نماز جماعت؛ عامل همافزایی معنوی
حجتالاسلام والمسلمین محمد نصیری نماز جماعت را عاملی برای همافزایی معنوی دانست و گفت: تجمع در نماز جماعت، مانند تمرکز چند چراغ بر یک نقطه است که شدت نور را افزایش میدهد و علاوه بر ثواب، پیوندهای اجتماعی، مذهبی و اخلاقی را تقویت کرده و زمینهساز تعاملات فرهنگی و اجتماعی میشود.
به گزارش روابط عمومی ستاد اقامه نماز خراسان رضوی، حجتالاسلام والمسلمین محمد نصیری، پژوهشگر دینی، درباره کارکردهای نماز اظهار کرد: نماز دارای آثار تربیتی، فردی و اجتماعی است؛ برای نمونه سجده نزدیکترین حالت انسان به خدا و تجربهای ملکوتی است که سبب میشود کسی که معنای حقیقی آن را درک کرده، خود را در برابر هیچ مخلوقی خوار نسازد و توان تحمل مصائب را در خود تقویت کند، همچنین این فریضه الهی افزون بر جلوه عبادی، نقش بازدارندهای در برابر معاصی و فحشا دارد و موجب میشود انسان چشم و گوش و زبانش را از محرمات حفظ کند.
وی با اشاره به عبارت قرآنی «الصلاة تنهى عن الفحشاء والمنکر»، تصریح کرد: این عبارت نشاندهنده قدرت بازدارندگی اخلاقی نماز است و یکی از معیارهای اصلی درستی این فریضه دینی آن است که آیا این عبادت، فرد را از گناه و فساد بازمیدارد یا خیر. اگر کسی نماز میخواند اما به رفتارهای حرام ادامه میدهد یا در اجتماع ظلم میکند، در واقع از حقیقت نماز فاصله گرفته و نمازش اثری که باید داشته باشد را ندارد. نماز حقیقی موجب میشود انسان نهتنها گوش خود را به امور حرام ببندد، بلکه چشم و زبان خود را نیز از محرمات بازدارد.
این پژوهشگر دینی با تبیین ابعاد روانی نماز، اظهار کرد: سجده تجربهای است که باعث میشود کسی که معنای حقیقی آن را درک کرده، خود را در برابر هیچ مخلوقی خوار نسازد و توان تحمل مصائب را در خود ایجاد کند. بحث آرامش و اضطراب به فهم و عمق تجربه عبادی بازمیگردد و کسی که مفهوم نماز را درک کرده و حضور قلب دارد، با گفتن «الله اکبر» و قرار گرفتن در پیشگاه خدا، مسائل دنیوی در نظرش کوچک شده و ترسها و اضطرابها رنگ میبازند، تعبیر «الحمدلله ربالعالمین» نیز این اطمینان را ایجاد میکند که متکفل عالم موجود است و بدین ترتیب زمینه کاهش اضطراب شخص فراهم میشود.
عضو مجمع خطبای خراسانرضوی بر لزوم آشنایی با الفاظ عربی نماز تأکید کرد و گفت: اگرچه ترجمه معانی به زبان مادری ضروری است، اما جایگزینی کامل الفاظ عربی با معادلهای فارسی همواره مقدور نیست، زیرا هر واژه در متن عربی بار معنایی خاصی دارد؛ بنابراین نمازگزار باید ضمن فهم کلی، نسبت به الفاظ عربی نیز آشنایی کسب کند تا حضور قلب او در نماز تقویت شود.
وی با اشاره به اینکه نماز حقیقی باعث میشود شخصیت انسان بهگونهای شود که از هیچ انسانی هراس نداشته باشد، افزود: نمونه بارز این روحیه را میتوان در شخصیت حضرت زینب(س) مشاهده کرد. صلابت، صبر و ایستادگی ایشان نه از غرور دنیوی، بلکه از معرفت و رابطه عمیق با خدا نشأت میگرفت و همین ایمان و نماز بود که به ایشان توان تحمل مصائب و روبهرویی با عزت را در برابر دشمنان بخشید؛ بنابراین دشمنی که گمان میکرد حضرت زینب(س) را ذلیل میکند، از این عظمت روحی متحیر شد.
نسبت میان ترک عبادات و پیامدهای اجتماعی
نصیری به بررسی عواقب ترک نماز پرداخت و گفت: در منابع دینی روایتهایی درباره عواقب ترک نماز آمده که از اهمیت مسئله حکایت دارند. اگرچه نباید همواره تصور کرد که گناه دیگران مستقیماً موجب مجازات دیگری میشود، اما سنتهای الهی و قانون علت و معلول نشان میدهد که رفتارهای انسان، پیامدهای عملی و روانی بر جای میگذارد.
وی با مثال زدن از فضای خانواده اظهار کرد: وجود فرد بینماز در خانه ممکن است به تنشها و اثرات منفی در فضای خانوادگی منجر شود؛ اما باید میان حکم شرعیِ فردی و اثرات طبیعی رفتاری در جامعه تمایز قائل شد، به عبارتی نباید صرفاً براساس احکام شرعی به مسائل نگاه کرد، بلکه باید متوجه بود که رفتارهای یک فرد از نظر اجتماعی و روانشناختی نیز بر محیط اطراف خود اثر میگذارد.
این پژوهشگر دینی بیان کرد: برخورد با پدیده بینمازی نباید صرفاً با تقبیح باشد، بلکه راهکار عملی در آموزش، تبیین معانی عبادت و تقویت فضای معنوی خانواده است. این دیدگاه که «هرکس دین خود را دارد و به ما ربطی ندارد» قابل پذیرش نیست، زیرا گناه و ترک فریضهها اثرات اجتماعی دارد و احساس مسئولیت نسبت به هدایت دیگران، یک ضرورت تربیتی است.
نصیری به فلسفه تعداد رکعات و زمانهای نماز پرداخت و اظهار کرد: چگونگی و عدد رکعات مبتنی بر سنت حضرت محمد(ص) و ائمه است و تبیینهای عقلانی در منابع روایی نشان میدهد که زمان و ترکیب رکعات با حکمتهای خاصی همراه است؛ برای نمونه دو رکعت نماز صبح با فضای ملکوتی آن ساعت در ارتباط است و چهار رکعت ظهر نیز با فشارها و مشغلههای روزانه برای ایجاد آرامش طراحی شده است.
وی در پایان با تأکید بر فضیلت نماز جماعت، آن را عاملی برای همافزایی معنوی دانست و گفت: تجمع در نماز جماعت، مانند تمرکز چند چراغ بر یک نقطه است که شدت نور و محدوده روشنی را افزایش میدهد؛ بنابراین نماز جماعت علاوه بر افزایش ثواب، پیوندهای اجتماعی، مذهبی و اخلاقی را تقویت کرده و زمینهساز تعاملات فرهنگی و همبستگی اجتماعی میشود.
منبع: خبرگزاری ایکنا
