نظر اندیشمندان و دانشمندان غیر مسلمان در مورد نماز و فواید آن

اخیراً پژوهشگران و دانشمندان غربی، تحقیقات گسترده ای درباره نماز و آثار مثبت آن در زندگی و سلامت افراد، انجام داده اند و نتایج شگفت انگیز آن را در قالب نظریات علمی، به جهان مخابره کرده اند. توجه کردید؟؟ نظریات علمی نه تأیید و حقانیت اسلام!! متأسفانه، برخی از مسلمانان، به تعالیم و تکالیف اسلام و کلام امامان معصوم علیهم السلام شک می‌کنند و با کوچکترین شبهه افکنی و پاشیدن بذر تردید توسط برخی از معاندان دین اسلام و دشمنان شریعت، فرائض دینی خود را وا می نهند و از انجام تکالیف، سر باز می زنند، در حالیکه پژوهشگران و دانشمندان غیر مسلمان در آن سوی مرزها، پس از تحقیقات گسترده و علمی، دستورات اسلام را در تحت عناوینی مثل یافته ها و اکتشافات و نظریات علمی، به دنیا اعلام می‌کنند. در این مقاله قصد داریم به بررسی «نظر دانشمندان غیر مسلمان در مورد نماز و فواید آن» بپردازیم. با ما همراه باشید.

آثار مثبت روانی نماز از ديدگاه انديشمندان غیر مسلمان

همانطور که ذکر شد، اخیراً انديشمندان غربی به طور گسترده ای درباره نماز و دعا و نيايش به بحث و پژوهش پرداخته اند. در همین راستا، برخي از اندیشمندان حوزه روان شناسی، به اين نتيجه رسيده اند که ارتباط قلبی با خدا از طریق اعمال عبادی ویژه ای مانند نماز و نیایش و دعا، بسياري از آلام و ناراحتی های روحی و رواني را بهبود مي بخشد. در ذیل به نظر اندیشمندان و دانشمندان غیر مسلمان در مورد نماز میپردازیم:

دکتر الکسيس کارل

در همین رابطه، دکتر الکسيس کارل [1] که به اذعان خودش، « براي درمان جنبه هاي ويرانگر تمدن جديد راهي نمي يابد»[2] ، پس از تحقیقات فراوان، در نوشته هاي خویش، راه درمان و معالجه ناهنجاری ها و يأس هاي ناشي از تمدن جديد را اینگونه عنوان مي کند: «نيايش، به آدمي نيروي تحمل غم ها و مصيبت ها را مي بخشد.»[3]. نکته جالب اینجاست که این مثلاً کشف علمی! حدود 1450 سال پیش، در قرآن کریم آمده است. آنجا که می فرماید: «الَّذِينَ إِذَا أَصَابَتْهُمْ مُصِيبَةٌ قَالُوا إِنَّا لِلَّهِ وَإِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُونَ»: آنان که چون به حادثه سخت و ناگواری دچار شوند (صبوری پیش گرفته و) گویند: ما به فرمان خدا آمده‌ایم و به سوی او رجوع خواهیم کرد.[4]

دکتر توماس هايس لوپ

دکتر توماس هايس لوپ مي گويد: «با اين قيد که من پزشکم، اين سخن را مي گويم که نماز، بهترين وسيله اي است که تاکنون براي توسعه اطمينان و تسکين اعصاب و آسايش و نشاط، شناخته شده که زمينه بي خوابي را برطرف مي گرداند.»[5] و این مصداق بارز آیه «الَّذِينَ آمَنُوا وَتَطْمَئِنُّ قُلُوبُهُمْ بِذِكْرِ اللَّهِ ۗ أَلَا بِذِكْرِ اللَّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ»: آنها که به خدا ایمان آورده و دلهاشان به یاد خدا آرام می‌گیرد، آگاه شوید که تنها یاد خدا آرام‌بخش دلهاست.[6] سیریل برت روان شناس انگليسي [7]، با تأکيد بر نظريه ويليام جيمز [8] درباره تأثير نیایش و نماز مي گويد: «ما به واسطه نماز مي توانيم وارد انبار بزرگي از نشاط عقلاني شويم که در شرايط عادي ياراي وصول بدان را نداريم.»[9]

ماهاتما گاندي

ماهاتما گاندي (رهبر بزرگ هند) [10] در بیان علت استقامت و قوای روحی خود، اینچنین مي گويد: «اگر نماز نبود و با خدا ارتباط برقرار نمي کردم، به طور حتم سال ها بود که ديوانه شده بودم.»
او در ادامه می افزاید: «برای نیلیونها نفر مسلمان و مسیحی تنها مایه تسلی و آرامش زندگی، دعا و نماز است. ممکن است شما انها را دروغگو یا خود فریب بنامید. اما من می گویم که حتی این «دروغ» هم برای من که هوادار جدی حقیقت و راستی هستم لطف و جذبه ای خاص دارد. زیرا آنچه شما «دروغ» می نامید برای من ریسمان اصلی و تکیه گاه و دستاویزی بوده است که بدون آن نمی توانسته ام حتی لحظه ای زندگی کنم. من با تمام جریانها و نا امیدیها که در افق سیاسی با آن مواجه هستم هرگز آرامش خود را از دست نداده ام. در واقع مردمی را دیده ام که حسرت آرامش مرا داشته اند، این آرامش از دعا و نماز من حاصل شده است. من اهل دانش نیستم اما در کمال فروتنی ادعا می کنم که مرد دعا و نماز هستم. [11] نورمن وینسنت گريسي [12] مي گويد: «دعا و نماز بزرگ ترين نيرويي است که براي مبارزه با دشواري هاي زندگي روزانه و به دست آوردن آرامش روحي، شناخته شده است.»[13]

آثار مثبت جسمانی نماز از دیدگاه اندیشمندان غیر مسلمان

حرکات و ورزش‌های مختلف، هر کدام به طریقی، به سلامت جسمانی فرد، کمک کرده و تأثیرات فراوانی در حفظ سلامتِ فردِ ورزشکار دارند، اما به حکمت و تدبیر خداوند بی همتا، ورزش کامل و آثار شگفت انگیز آنها، همگی در نماز و ارکان آن، تعبیه شده است. هرچند که هدف اصلی، از برپاییِ فریضه ی نماز، طاعت و عبادتِ پروردگار جهانیان است، لیکن نماز، به قدری آثار مثبت و سازنده دارد که امروزه، شاهد آن هستیم که علاوه بر بزرگان و علمای مسلمان، پژوهشگران و اندیشمندان غیر مسلمان نیز بعد از گذشت حدود 1450 سال، به این مهم، دست یافته اند. هم چنين انديشمندان غربی، به اثرات مثبت نماز در بهبود ناراحتی ها و بيماري هاي جسمي نيز اشاره کرده اند.

دکتر ادوين فردريک پاورس

از دیگر دانشمندان غیر مسلمان که در مورد نماز سخن گفته است، دکتر ادوين فردريک پاورس که يکي از پزشکان متخصص در زمینه ی درمان بيماري هاي عصبي در ايالات متحده آمريکا بود. وی درباره تجارب ارزشمند خود در این زمینه مي گويد: «ما مي بينيم هزاران حالت براي مريض پيش آمده که مشهورترين پزشکان و باهوش ترين طبيبان کمترين اميدي براي بهبودي آن نداشته اند، اما چيزي که در بهبودي او اثر گذاشته، معجزه اي مانند معجزات نماز و ارتباط با خدا بوده است.»[14]

پروفسور لای

طبق پژوهش های انجام شده توسط پروفسور لای [15]، معلوم شده است که DNA سلول های مغزی در اثر مواجهه با بارهای الکتریکی و امواج مغناطیسی خارجی، دچار اختلالات و آسیب های جدی می شوند. با توجه به اینکه انسان، علی الخصوص مغزِ او، در طی روز، به دفعات با میادین و امواج مغناطیسی خارجی که از منابع مختلفی همچون وسایل برقی و الکتریکی و نیروگاه ها و وسایل ارتباطی و مخابراتی و … و همینطور هم میدان مغناطیسی زمین مواجه می شود که به شدت برای سلامتی او مضر است، خواندن نماز به صورت روزانه و مرتب با رعایت آداب و ارکان خاص آن، روشی مناسب برای مقابله و دفع این امواج است، زیرا هنگامی که شخص، برای نماز برخاسته و رو به قبله می ایستد، در موقعیتی قرار می گیرد که به هنگام سجده، میدان مغناطیسی زمین و میدان مغناطیسیِ بدن، بر روی هم منطبق می شوند و طی آن، همانندِ عملکردِ یک رسانای الکتریکی، مواد الکتریسیته و بارهای منفی الکتریکی، از طریق سر به زمین منتقل می شود.

پروفسور بور

يکي از نکات بسيار جالبي که پروفسور بور [16] کشف کرد، اين بود که علاوه بر وجود میدان مغناطیسی در بدن همه ی انسان ها، در بدن همه ی دانشجويان مؤنث که جامعه آماری مورد تحقیق وی بودند، ماهي يکبار، به مدت چند روز، تغيير ولتاژ شديدی ایجاد می شود که باعث می شود تا ميدان مغناطیس بدن به منظم‌ترين شکل خود درآمده و بارهای منفی خارج شوند. به همین دلیل است که لازم نیست که زنان، در ایام عادت ماهیانه، نماز بخوانند. نتیجه ی پژوهش ها و اکتشافات علمی جدید هم نشان می دهد که دلیل علمیِ اينکه قلب زنان به صورت کلی، منظم تر و قويتر از قلب مردان کار می کند و آنها کمتر از مردان، دچار عارضه های قلبی و نارسایی می شوند، همين تغيير ولتاژی است که در دوران عادت ماهیانه ایجاد می شود.

آثار مثبت اجتماعی نماز از دیدگاه اندیشمندان غیر مسلمان

محققان و اندیشمندان غربی، در مورد آثار و فواید اجتماعی نماز نیز، نظرات و دیدگاه های جالب توجه و قابل تأملی ارائه کرده اند. ويل دورانت [17] در کتاب خود، اوصاف وحدت و زيبايي هاي تصویری و اجتماعیِ برپاییِ نماز جماعت را توسط مسلمانان، به تصوير مي کشد.[18] لورا اسقف مسيحي، نماز مسلمانان را عامل جذب ديگران مي داند.[19] هراس ليو بر این عقیده است که: «نماز جماعت مسلمانان کامل ترين درجه مساوات بين مردم است».[20]

نتیجه گیری

با بررسي نتایج تحقیقات و آثار و نیز شخصيت انديشمندان و نظریه پردازان مسلمان و غیر مسلمان، به اين نتيجه مي رسيم که غربي ها به دلیل ناآگاهی از ماهیت و لذت نماز، بيشتر، از فواید دنیوی و ظاهری نماز سخن گفته اند و به همین دلیل نظر دانشمندان غیر مسلمان در مورد نماز بیشتر درباره آثار جسمی آن بود، ولي علما و اندیشمندان مسلمان، با توجه به شناختی که نسبت به مفاهيم عميق دینی وعرفاني دارند، موضوع عبادت و به طور اخص، «نماز» را مورد مطالعه و بررسی قرار داده اند و درک لذت انس با معبود را از طریق نماز، به عنوان هدف غاییِ نمازگزار مورد بحث قرار داده اند.

اما برخي از انديشمندان غربي که به این موضوع پرداخته اند، با توجه به فرهنگ مادی نگری و مکاتب فکري رايج در غرب، نماز را فقط از منظر سودرسانی و نهایتاً، يک تجربه و موفقیتِ ديني تبيين مي کنند. در تحليل این امر، باید گفت که ذات و حقيقت عبادت، ظاهرِ بندگي و نمایشِ مناجات انسان با خداوند نيست، بلکه آنچه که انسان نمازگزارِ عاشق و عابد، احساس مي کند و با بهره مندی از ابزارِ تجربه، در قالبِ دین به آرامش و صفای باطن مي رسد، فراتر از همه ی منفعت ها و برکات مادی و دنیوی نماز است که اندیشمندان غربی از آن، برداشت کرده اند.

در نگاه غربیان، ابراز عبادت و بندگی نسبت به پیشگاه خداوند و تقيد و اطاعت از فرامين او، آنهم نه به دلیل اجبار و اکراه در دین، زیرا در قرآن کریم گفته شده «لا اکراه فی الدین» بلکه به دلیل کسب رضایت و تقرب به بارگاه خداوند مهربان، که همانا هدف اصلي و یگانه ی عبادت و ابرازِ بندگي است، توجیه پذیر نیست. از اين روست که انديشمندان غربي با توجه به تنوع ديدگاه هايشان ( انواع منفعت رسانی های مادی و اجتماعی و روانی و …)، بيشتر از انديشمندان مسلمان به پژوهش و تحليل درباره ی نماز پرداخته اند و در تحليلِ اصالت و ريشه ها و نتیجه نهایی و پيآمدهاي نماز در دنیا، بيشتر به آثار روحي و رواني نماز خواندن و نیز نقش آن در ایجاد آرامش دروني و همچنين آثار اجتماعي نماز، به مکاشفه و مباحثه پرداخته اند. با این وجود به دلایلی که ذکر شد، آن ها عاجزند از اینکه ظرافت ها و لذایذ معنوی و عرفانی و لطافت هاي عبادت و مناجات با معبود را درک نمایند، زیرا ديدگاه آن ها در مورد دين و دعا وعبادت و نماز، غير از ديدگاه همراه با معرفت یک مسلمان و نمازگزار واقعی است. به عبارت ديگر، آن ها نمی توانند به مفاهیمی همچون خضوع و خشوع، حضور قلب، تقرب و آثار فراجهاني و ملکوتیِ نماز اشاره کنند.

نمازي که در نتیجه تحقیقات دانشمندان غربي به آن اشاره شده روح عبادت ندارد و تنها به عنوان یک نسخه درمانی و من باب رهایی از آسیب ها و اختلالات روحي و در واقع، يک نوع تجربه ديني است. به طور کلي می توان گفت که فلسفه و منطق نيايش و فرهنگ عبادت و بندگي در مکتب انديشه گران غربي با مباني عقيدتي در مکتب انسان ساز و رهایی بخش اسلام و نیز، نظام تفکر انديشمندان مسلمان متفاوت است؛ زيرا بزرگان دین اسلام، پیروان خود را توصیه به معرفت و توسل از طریق نماز فرموده اند و نماز را کامل ترين گذرگاه برای سير و سلوک به سوي حق دانسته اند.

پی نوشت ها

1. آلکسی کارل (به فرانسوی: Alexis Carrel)‏ (فرانسوی: [alɛksi kaʁɛl])‏ (۲۸ ژوئن ۱۸۷۳، سنت فوآ للیون – ۵ نوامبر ۱۹۴۴، پاریس) زیست‌شناس فرانسوی برندهٔ جایزه نوبل فیزیولوژی و پزشکی در سال ۱۹۱۲ به خاطر مطالعهٔ سیستم گردش خون بود. او در پایان عمر متهم به همکاری با اشغالگران نازی شد ولی پیش از محاکمه درگذشت. از وی کتاب‌های نیایش و انسان، موجود ناشناخته به فارسی ترجمه شده‌است. کتاب اخیر پرفروش‌ترین کتاب در سال ۱۹۳۵ بوده‌است.
2. آلکسيس کارل، انسان موجود ناشناخته، ص275
3. آلکسيس کارل، راه و رسم زندگي، ص137
4. سوره بقره، آیه 156
5. ديل کارنگي، آيين زندگي، ص249؛ قرآن و روان شناسي، ص357
6. سوره رعد، آیه 28
7. سیریل برت (انگلیسی: Cyril Burt; ۳ مارس ۱۸۸۳ – ۱۰ اکتبر ۱۹۷۱) روانشناس و دانشمند در زمینه ژنتیک اهل بریتانیا بود. او بخاطر مطالعات خود در خصوص وراثت و بهره هوشی شناخته می‌شود.
8. ویلیام جیمز (William James، زاده ۱۱ ژانویه ۱۸۴۲ – درگذشته ۲۶ اوت ۱۹۱۰) فیلسوف آمریکایی و بنیان‌گذار مکتب پراگماتیسم بود. وی در زمینه روانشناسی و فلسفه مطالعات عمیقی داشت و به عنوان پزشک نیز به فعالیت مشغول بوده‌است.
9. رحيم کارگر و محمد ياري، نماز از ديدگاه دانشمندان و متفکران، ص31 به نقل از قرآن و روان شناسي، ص362؛ علم النفس الديني، ص21.
10. گاندی یک هندو بود و تمام عمر بر این آیین استوار ماند و بسیاری از اصول خویش را از هندو اقتباس نمود. به عنوان یک هندوی عامی معتقد بود همه ادیان برابرند و در برابر تلاش‌هایی که برای تغییر دین وی به عمل آمد مقاومت نشان داد؛ او شدیداً به خدا اعتقاد داشت و لذا به مطالعه تمام ادیان کوشش ورزید.
11. گاندي، همه مردم برادرند، ص107؛ مرواريدهاي پراکنده، ص135
12.  نورمن وینسنت پیل ( Norman Vincent Peale ) متولد 31 مه 1898 در بوورزویل اوهایو و متوفای 24 دسامبر 1993 در پاولینگ نیویورک ، کشیش و نویسنده آمریکایی که بیشتر شهرتش به خاطر وقت زیادی است که در رواج مفهوم اندیشی مثبت گذاشته است. او از دانشکده‌ الهیات دانشگاه بوستون فارغ‌التحصیل شد و سپس تصمیم گرفت که کشیش شود و به کلیسایی در نیویورک رفت، پیل به همراه روانکاوی به نام اسمایلی بلنتون، کلینیکی در کنار کلیسا ساختند و به درمان بیماران از طریق مفاهیم دینی و روانکاوانه پرداختند؛ نورمن وینسنت پیل، را به عنوان پدر تفکر مثبت می‌شناسند. او از نویسندگان مشهور و پرمخاطبی است که فرمول اعتقاد و خوش‌بینی را ابداع کرده و در حال حاضر مردم در سراسر جهان فلسفه زندگی ساده و عملی او را می‌شناسند. سرانجام او در سن 95 سالگی و در سال 1993 بر اثر سکته در نیویورک درگذشت.
13. کليدهاي خوشبختي، ترجمه: احمد آرام، ص388،386
14. نماز از ديدگاه دانشمندان و متفکران، ص 29، به نقل از فروع دين، ص38
15. پروفسور ویلیام لای پزشک، دانشمند برجسته حوزه سرطان، سخنران و نویسنده کتب متعدد است که توانسه با کشفیات خود زندگی افراد بسیاری را نجات دهد.
16. نیلز هِنریک دِیوید بور[۱] (دانمارکی: Niels Henrik David Bohr; دانمارکی: [ˈne̝ls ˈpoɐ̯ˀ]؛ ۷ اکتبر ۱۸۸۵ – ۱۸ نوامبر ۱۹۶۲) فیزیک‌دان دانمارکی بود.[۲] او نقش بنیادی در شناخت ساختار اتمی و نظریهٔ کوانتومی داشت و به‌پاس تلاش‌هایش جایزهٔ نوبل فیزیک را در ۱۹۲۲ کسب کرد. بور همچنین فیلسوف و ارتقاءدهندهٔ پژوهش‌های علمی بود.
17. ویلیام جیمز دورانت (به انگلیسی: William James Durant) (زادهٔ ۵ نوامبر ۱۸۸۵ – درگذشته ۷ نوامبر ۱۹۸۱) فیلسوف، تاریخ‌نگار و نویسندهٔ آمریکایی بود. دورانت تصمیم به نوشتن تاریخ تمدن جهان گرفت. همسرش آریل (که قبلاً یکی از شاگردانش بود) با همراهی کردنش در سفرها، به او در نوشتن این کتاب کمک کرد. او برای نوشتن هر فصل از کتاب به گوشه‌ای از دنیا سفر می‌کرد؛ از مصر و ایران تا سیبری و ژاپن. مقصد او برای نوشتن جلد اول کتاب تاریخ تمدن با عنوان «مشرق‌زمین، گهوارهٔ تمدن» بود. بعد چاپ جلد اول، سفرهای دور دنیایش شروع شد که ۵۰ سال ادامه یافت. در نهایت، در ۱۹۷۵، نوشتن تمامی ۳۰ جلد کتابش و همچنین سفرهایش به اتمام رسیده‌است.
18. ويل دورانت، تاريخ تمدن، عصر ايمان، ج4، بخش اول، ص 273
19. فضل الله کمپاني، نتايج و فوائد دين، ص 21و22؛ اسلام و علم جديد، ص 359و360.
20. اسلام و علم جديد، ص357و358؛ راه تکامل، احمد امين، ج7، ص210و211.