نماز در مدرسه؛ از آرامش و تربیت تا فناوری و مشارکت دانشآموزان
به گزارش روابط عمومی ستاد اقامه نماز آذربایجانغربی، در راستای بررسی راهکارهای توسعه و ترویج فرهنگ نماز در مدارس و نقش حوزه پرورشی در تعمیق باورهای دینی دانشآموزان، گفتوگویی با فدوی معاون پرورشی و فرهنگی ادارهکل آموزش و پرورش آذربایجانغربی انجام شد.
در این گفتوگو، موضوعاتی همچون تأثیر نماز بر آرامش و تمرکز دانشآموزان، تبدیل نمازخانههای مدارس به پایگاههای علمی و فرهنگی، شیوههای نوین آموزش نماز، افزایش مشارکت دانشآموزان در نماز جماعت، پیوند نماز با عقلانیت و پیشرفت علمی، بررسی علل کاهلنمازی نسل جدید و استفاده از فناوریهای نوین برای ترویج فرهنگ نماز مورد بررسی قرار گرفت.
نماز چه تأثیری بر اضطراب، تمرکز و بهرهوری دانشآموزان دارد؟
از نگاه حوزه پرورشی، این موضوع را بیشتر در میدان مدرسه دنبال میکنیم. تجربه نشان میدهد دانشآموزانی که ارتباط منظمتری با برنامههای معنوی و نماز دارند، در بسیاری از موارد آرامش و نظم بیشتری از خود نشان میدهند؛ با این حال، برای بیان علمی این موضوع باید مطالعات میدانی دقیق انجام شود.
پیشنهاد ما این است که مدارسی به عنوان پایلوت انتخاب شوند و شاخصهایی مانند اضطراب، تمرکز، نظم و مشارکت اجتماعی دانشآموزان، پیش و پس از اجرای برنامههای منظم نماز مورد بررسی قرار گیرد.
چگونه میتوان نمازخانه مدارس را به یک پایگاه علمی ـ فرهنگی تبدیل کرد؟
در حوزه پرورشی به دنبال این هستیم که نمازخانه فقط در زمان اقامه نماز فعال نباشد. میتوان در نمازخانهها حلقههای گفتوگو، جلسات پرسش و پاسخ، مشاوره، کتابخوانی، برنامههای مناسبتی، مسابقات، روایتگری و نشستهای دانشآموزی برگزار کرد.
حتی میتوان بخشی از برنامهها را به خود دانشآموزان سپرد؛ برای مثال، دانشآموزان مسئول تولید محتوای نماز، برگزاری مسابقات یا مدیریت یک نشست کوتاه شوند. این مشارکت میتواند تعلق دانشآموزان به نمازخانه را افزایش دهد.
آموزش نماز در مدارس چگونه باید متحول شود؟
معتقدیم آموزش نماز باید از «گفتن» به سمت «تجربه کردن» حرکت کند. دانشآموز باید وضو و نماز را به صورت عملی یاد بگیرد، درباره پرسشهای خود امکان گفتوگو داشته باشد و ارتباط نماز با زندگی روزمره را لمس کند.
استفاده از داستان، نمایش، بازی، فیلم کوتاه، فعالیتهای گروهی و برنامههای مشارکتی میتواند بسیار مؤثرتر از آموزش صرفاً مستقیم باشد.
برای افزایش حضور دانشآموزان در نماز جماعت چه اقداماتی میتوان انجام داد؟
در گام نخست باید بررسی کنیم که چرا دانشآموز در نماز جماعت شرکت نمیکند. گاهی مشکل از محتوای برنامه نیست، بلکه زمانبندی، نحوه اجرا، طولانی شدن برنامه، فضای نامناسب نمازخانه یا نبود جذابیت در برنامههاست.
با اصلاح این موارد میتوان حضور دانشآموزان را افزایش داد. همچنین استفاده از دانشآموزان فعال به عنوان یاوران نماز، تقدیر از دانشآموزان، اجرای برنامههای کوتاه فرهنگی قبل یا بعد از نماز و حضور فعال مدیر و معلمان میتواند در این زمینه مؤثر باشد.
چگونه میتوان میان نماز، عقلانیت و پیشرفت علمی پیوند ایجاد کرد؟
بهترین پاسخ، گفتوگو با خود دانشآموز است. باید اجازه دهیم سؤال کند و حتی اگر سؤال او چالشی است، از آن استقبال کنیم.
اگر دانشآموز بپرسد «نماز چه فایدهای برای زندگی من دارد؟» نباید صرفاً یک پاسخ حفظی به او بدهیم؛ بلکه باید بتوانیم با زبان خودش درباره آرامش، خودکنترلی، اخلاق، معنویت و سبک زندگی صحبت کنیم.
در کنار این موضوع، معرفی دانشآموزان و جوانان نخبه و موفقی که هم در عرصه علم و هم در حوزه معنویت الگو هستند، میتواند فاصله ذهنی میان علم و معنویت را کاهش دهد.
برای شناخت و کاهش کاهلنمازی نسل جدید چه پژوهشهایی لازم است؟
نیازمند یک مطالعه جدی در سطح مدارس هستیم و باید از خود دانشآموزان بپرسیم چرا برخی از آنها نماز را جدی نمیگیرند.
استفاده از پرسشنامههای علمی، گروههای کانونی، گفتوگو با دانشآموزان، والدین، معلمان و مربیان و همچنین بررسی تفاوت مناطق مختلف میتواند تصویر واقعیتری از این مسئله ارائه دهد.
حتی میتوان بخشی از این پژوهشها را به دانشجویان رشتههای علوم تربیتی، روانشناسی و علوم اجتماعی سپرد و از نتایج پایاننامههای آنان برای اصلاح برنامههای پرورشی استفاده کرد.
فناوریهای نوین چه نقشی در ترویج فرهنگ نماز میان دانشآموزان دارند؟
در این زمینه ظرفیت بسیار بزرگی وجود دارد. دانشآموز امروز بیش از آنکه با کتاب ارتباط برقرار کند، با گوشی، ویدئو، بازی و شبکههای اجتماعی ارتباط دارد.
بنابراین باید محتوای نماز را کوتاه، جذاب، تعاملی و متناسب با فضای دیجیتال تولید کنیم؛ برای مثال «نماز در ۶۰ ثانیه»، پاسخهای کوتاه به شبهات، پادکستهای دانشآموزی، موشنگرافیک، مسابقات آنلاین و بازیهای آموزشی.
همچنین میتوان از دانشآموزان توانمند در حوزه رسانه و فناوری استفاده کرد تا خودشان تولیدکننده محتوای نماز باشند. وقتی دانشآموز از «مخاطب» به «تولیدکننده» تبدیل شود، اثرگذاری برنامههای فرهنگی و تربیتی نیز افزایش خواهد یافت.
