نقش نماز در تامین امنیت اجتماعی و امنیت اخلاقی جامعه

وجود مشکلات و دغدغه های فراوان در عصر امروز، انسان را بیش از پیش غرق در مادیات و امور دنیوی میکند. هر چقدر انسان بیشتر به این امور چنگ انداخته و از معنویات و توجه به معبود و مالک تمام جهان هستی دور میشود، به مرور از بُعد روانی، اجتماعی و اخلاقی نیز به انحطاط میگراید. در این مقاله قصد داریم به بررسی نقش نماز در تامین امنیت اجتماعی و امنیت اخلاقی جامعه بپردازیم. چنانچه در پی آرامش و  ریشه یابی مشکلات اجتماعی هستید، با ما همراه باشید.

نیاز به نماز در تامین امنیت اجتماعی و اخلاقی جامعه

انسان، در عصر جدید، به ‌رغم پیشرفت‌های روز افزون صنعتی و تکنولوژی، بیشتر  از هر زمان دیگری در معرض نا امنی و خطر قرار دارد، چرا که تغییر در نوع زندگی و به عبارتی گسترش زندگی صنعتی و ماشینی اگرچه توانسته است از لحاظ فیزیکی و جسمی اندکی انسان را به راحتی و آسایش برساند و زحمت و مشقت جسمی او را کم کند، ولی به موازات این امر، «روح و روان» او را از آزادی عرش به اسارت زمین کشانیده و در عوض آن آسایش جسمانی، او را مبتلا به انواع و اقسام اضطراب و نگرانی و دغدغه‌ها و آسیب های روحی کرده است و علت عمده این امر، به خاطر دلبستگی و تعلق خاطر به ظواهر تمدن امروزی است که او را از یاد خدا غافل کرده و روح خدایی خویش را به دست فراموشی سپرده است و در نتیجه‌ این فراموشی، هم «امنیت اخلاقی» و هم «امنیت اجتماعی» او به خطر افتاده است.

اما، راهکار این گرفتاری، در کتاب نجات بخش ما مسلمانان به صراحت بیان شده است: «الا بذکر الله تطمئن القلوب»[1]: آگاه باشید که با یاد خدا دلها آرام می گیرد و قطعاٌ عالیترین مرتبه ی یاد خدا، نماز است.

تاریخچه نماز و اهمیت آن در ادیان الهی

يكى از عبادت هایی كه همه ی رسولان و پيامبران الهى مردم را به آن دعوت مى‌كردند «عبادت خداوند» است. قرآن كريم بارها از زبان پيامبران آورده است كه به امّت‌هاي خویش مى‌گفتند: «اُعْبُدُوا اللّٰهَ»؛ خدا را پرستش كنيد.[3] بنابراین، لزوم و اصل عبادت و پرستش خداوند در همه ی ادیان و شريعت‌هاى الهى وجود داشته است و فقط شكل اقامه و كيفيت برگزاری آن متفاوت بود.

از نص صریح قرآن‌كريم اینطور استفاده مى‌شود كه ‌نماز در امّت‌هاى پيشين و ادیان الهی گذشته هم بوده است و تمامی پيامبران از حضرت آدم تا حضرت خاتم نماز می گزاردند، اما از چگونگى و روش اقامه ی آن اطلاع دقيقى در دست نيست. خداوند متعال خطاب به حضرت موسىٰ عليه السلام مى‌فرمايد: «إِنَّنِي أَنَا اللّٰهُ لاٰ إِلٰهَ إِلاّٰ أَنَا فَاعْبُدْنِي وَ أَقِمِ الصَّلاٰةَ لِذِكْرِی؛ [4]: همانا من «اللّٰه» هستم، معبودى جز من نيست؛ مرا پرستش کن و نماز را براى ياد من بر پادار.

هم‌چنين در جایی دیگر قرآن كريم به نقل از حضرت عيسىٰ عليه السلام مى‌فرمايد: «وَ جَعَلَنِي مُبٰارَكاً أَيْنَ مٰا كُنْتُ وَ أَوْصٰانِي بِالصَّلاٰةِ وَ الزَّكٰاةِ مٰا دُمْتُ حَيًّا»[5] ؛ و مرا وجودى پر بركت قرار داده، در هر كجا باشم و [خداوند] مرا به نماز و زكات توصيه كرده مادامى كه زنده‌ام.

با توجه به اين آيات شريف مشخص مى‌شود كه نماز و لزوم برپایی آن، در شریعت دو پيامبر بزرگ الهى یعنی حضرت موسىٰ و عيسىٰ عليهما السلام، وجود داشته است همان‌گونه كه در مكتب ديگر پيامبران بوده است، چنانکه قوم  حضرت شعيب عليه السلام اینچنین بیان داشتند که: «قٰالُوا يٰا شُعَيْبُ أَ صَلاٰتُكَ تَأْمُرُكَ أَنْ نَتْرُكَ مٰا يَعْبُدُ آبٰاؤُنٰا»[6] ؛ گفتند: اى شعيب! آيا نمازت به تو دستور مى‌دهد كه آنچه را پدرانمان مى‌پرستيدند، ترك كنيم….

و نيز از زبان حضرت اسماعيل، اینگونه آمده است: «وَ كٰانَ يَأْمُرُ أَهْلَهُ بِالصَّلاٰةِ وَ الزَّكٰاةِ وَ كٰانَ عِنْدَ رَبِّهِ مَرْضِيًّا»[7] ؛ او همواره خانوادۀ خود را به نماز و زكات دعوت مى‌كرد و همواره مورد رضايت پروردگارش بود.

بنابر آنچه ذکر شد، هيچ آیین و شریعتی، از نماز فارغ نبوده، هرچند که صورت ظاهرى و کیفیت برگزاری آن، متفاوت است. نماز زرتشتیان، تقریباٌ مشابه نماز مسلمانان است. آنها پنج نوبت نماز دارند كه به هنگام طلوع آفتاب و هنگام ظهر و عصر و اوّل شب و هنگام خواب، اقامه می کنند.

بازدارندگی نماز از انجام گناهان در منظر آیات و روایات

دیدگاه آیات درباره بازدارندگی نماز

طبق آماری که هر ساله از سوی قوه قضاییه منتشر می شود، میزان ارتکاب جرم و جنایت در ماههای رمضان و محرم به شدت کمتر از سایر ایام سال است و این یعنی معنویت و ارتبا با خدا تأثیر بسزایی در ایجاد امنیت اجتماعی واخلاقی دارد. «نماز» به عنوان طلایه دار عبادات، سپری در برابر فحشا و رذایل اخلاقی و بدی ها معرفی شده است: «ان الصلاة تنهی عن الفحشاء و المنکر»[8]: همانا نماز از زشتی ها و بدی ها نهی می کند.

در جای دیگر در مورد صفات مذموم بخل و بی صبری و عجز انسان اینچنین آمده است که: «إِنَّ الْإِنسَانَ خُلِقَ هَلُوعًا إِذَا مَسَّهُ الشَّرُّ جَزُوعًا وَإِذَا مَسَّهُ الْخَيرُ مَنُوعًا إِلَّا الْمُصَلِّينَ الذین هم علی صلاتهم دائمون» [9]: به راستی که انسان کم طاقت و آزمند خلق شده است. زمانی که صدمه و شری به او رسد، اظهار عجز و لابه کند و چون خیری به او رسد، بخل ورزد به جز نمازگزاران همان ها که بر نمازشان پایداری و مداومت می ورزند. در این آیه، نماز خواندن باعث دوری از صفاتی همچون بخل و آز معرفی شده است و نمازگزاران تنها کسانی هستند که از این رذایل مصون هستند.

و یا در جای دیگر، موضوع را بسط داده و علت رفتن به دوزخ را ترک نماز عنوان کرده است: «کلُّ نَفْسٍ بِما كَسَبَتْ رَهِينَةٌ «38» إِلَّا أَصْحابَ الْيَمِينِ «39» فِي جَنَّاتٍ يَتَساءَلُونَ «40» عَنِ الْمُجْرِمِينَ «41» ما سَلَكَكُمْ فِي سَقَرَ «42» قالُوا لَمْ نَكُ مِنَ الْمُصَلِّينَ »[10]: هركسى در گرو چيزى است كه كسب كرده است. مگر اصحاب يمين، كه در باغ‌هاى بهشتى از مجرمان مى‌پرسند: چه چيز شما را روانه دوزخ كرد. گويند: ما از نمازگزاران نبوديم.

دیدگاه روایات درباره بازدارندگی نماز

در زمان پیامبر اکرم(ص) جوانى از انصار با حضرت محمد(ص) نماز جماعت می‌خواند و در عین حال مرتکب فحشاء و گناه نیز می‌شد. این خبر به رسول خدا صلوات الله رسید. ایشان فرمود: یقیناٌ نمازش، روزی او را از فحشاء باز خواهد داشت.[11]

در روایت دیگری از امام صادق علیه‌السّلام اینگونه روایت شده است که: کسی که دوست دارد بداند نمازش قبول درگاه خداوند شده است یا خیر، باید ببیند که نمازش تا چه حد او را از بدی‌ها و گناهان دور نگه داشته است، پس به همان‌ اندازه قبول شده است.[12]

همچنین روایت شده که اصحاب به پیامبر صلّی‌ الله‌ علیه ‌و‌ آله اطلاع دادند که شخصی روز‌ها نماز می‌خواند و شب‌ها به دزدی مشغول می شود. حضرت در پاسخ آنها فرمود:  عاقبت نماز او را از این کار باز خواهد داشت.

در کلامی از پیامبر اکرم صلّی‌ الله‌ علیه ‌و ‌آله و سلم اینچنین روایت شده که:  نماز کسی که نماز خود را اطاعت نمی‌کند، به معنای واقعی، نماز نیست و اطاعت نماز این است که از فحشاء و منکر دست بردارد.[13]

نقش نماز در ایجاد خانواده سالم

امروزه بسياری از روانشناسان دريافته اند كه نماز و دعا و ارتباط مؤثر با خدا و به عبارت بهتر ايمان استوار، اضطراب و افسردگی و نگرانی را كه زمينه ساز بسياری از بيماری های روحی و جسمی است، برطرف می سازد. خداوند درقرآن کریم می فرمايد: «وَ مَنْأَ اعْرَضَ عَنْ ذِكْرِی فَإِنَّ لَهُ مَعِيشَةَ ضَنكًا»: و هر كسی از ياد من روی بگرداند، پس او زندگی سختی خواهد داشت.[14]

با توجه به آموزه های دین مبین اسلام خانواده های مؤمن و متعهد به دليل پايبندی به اقامه نماز، همواره سعی میكنند از ارتباطات ناسالم و گفت و گوهای نابه جا و به عبارت بهتر از فحشاء و منکر خودداری كنند. به عنوان مثال چون می دانند نماز كسی كه غيبت مسلمانی را كرده است يا به مسلمانی تهمت و افترا بسته است، و یا با مسلمانی بدرفتاری نموده است، مورد قبول واقع نخواهد شد،  پیوسته می كوشند از غيبت، قهر و دشمنی و… بپرهیزند و از آنجایی که خانواده زیر بنای تشکیل جامعه و اجتماع است، خانواده های سالم، نوید بخش جامعه ای سلامت و به دور از معضلات اخلاقی و ضد اجتماعی خواهند بود. از این رو، توجه و اهتمام به اقامه صحیح نماز و بهره مندی از آثار تربیتی و اخلاقی آن در خانواده می تواند عامل مؤثری در حفظ و گسترش امنیت در جامعه باشد.

ویژگی های یک نماز سازنده

اما، لازم به ذکر است که بدانیم هر نمازی، مقبول درگاه خداوند قرار نمی گیرد. فقط نمازی بازدارنده از گناه است و خاصیت سازندگی دارد که مطابق آموزه های جامع و کامل اسلام برپا شود. در اینجا به برخی از ویژگی های یک نماز سازنده اشاره می کنیم:

اخلاص

یکی از ویژگی‌های مهم نماز، اخلاص است. خداوند درقرآن کریم می‌فرماید: «قُلْ إنَّ صَلاتی وَ نُسُکی وَ مَحْیای وَ مَماتی لِلّهِ رَبِّ الْعالَمینَ»؛[16] بگو که نماز و تمام عبادات من و زندگى و مرگ من، همه براى خداوند پروردگار جهانیان است. امام علی علیه السلام درباره اخلاص در نماز فرمود: «نماز، فقط ایستادن و نشستن و خم و راست شدن نیست، بلکه حقیقت آن، اخلاص و توجه به مقام ربوبیت خدای یگانه است.»[17]

نقطه مقابل اخلاص، ریاست. نمازی که به آفت ریا آمیخته شده باشد، به‌جای رهنمون شدن به رضوان الله، نمازگزار را راهی دوزخ می‌نماید. خداوند برای کسانی که نماز را به ریا و تظاهر آلوده می کنند، وعده دوزخ داده است؛[18]

خالی از لطف نیست که در اینجا به ذکر خاطره‌ای دربارۀ «شهید صیاد شیرازی» بپردازیم: «هوا بسیار سرد بود. برای وضو که بیرون می آمدیم‌، بعدش دست هایمان را زیر اگزوز کامیون می گرفتیم تا گرم شوند. یک روز صبح که برای وضو از سنگر بیرون آمدم، دیدم کسی در دور دستها، وسط بیابان مشغول نماز است. خیلی متعجب شدم. در آن سرما چگونه نماز می خواند؟ جلوتر رفتم تا ببینم کیست. دیدم شهید صیاد شیرازی ا‌ست که در تنهایی و اخلاص، بدون این‌که سوز سرمایی احساس کند، گرم مناجات و راز و نیاز با خدای خویش است.»[19]

خشوع و فروتنی

خشوع و فروتنی در نماز، از ویژگی هایی است که قرآن و روایات بر لزوم آن بسیار تأکید کرده اند. خداوند بزرگ، خشوع و فروتنی را یکی از خصایل مقبول و مطلوب انسان معرفی کرده و آن ‌را جزء اولین صفات شخص با ایمان و نمازگزار ذکر کرده است.[20]

هنگامی که دل که عظمت خداوند را درک کند، اثرش در رفتار و حرکات ظاهری او نیز ظاهر می‌شود. پیامبر اکرم صلوات الله علیه، وقتی شخصی را دیدند که در هنگام نماز با ریش خود بازی می‌کرد، فرمودند: «لَوْ خَشَعَ قَلْبُهُ لَخَشَعَتْ جَوارِحُهُ»[21] : اگر قلبش خشوع داشت، اعضایش نیز خاشع می‌شدند.

خواندن نماز در اول وقت

چنانچه قبلاٌ هم ذکر شد، در سیره و سخن معصومین علیهم السلام، برتری نماز اول وقت نسبت به نماز در سایر اوقات، مثل برتری آخرت است بر دنیا.[22]

در آیاتی از سورۀ معارج، صفات نمازگزاران توصیف شده و نکته ی جالب توجه این است ‌که اولین صفت نمازگزار، مداومت بر آن و آخرین صفت وی، محافظت از نماز عنوان شده است. امام رضا علیه السلام در تفسیر این آیه، یکی از مصادیق محافظت بر نماز را، خواندن نماز در اول وقت بیان کرده‌اند.[23]

رعایت اوقات نماز و خواندن آن در اول وقت خود، به حدی حائز اهمیت است که امام صادق علیه السلام، آن را یکی از سه ملاک شناسایی شیعیان عنوان کرده است: «إمْتَحِنُوا شیعَتَنا عِنْدَ ثَلاثٍ عِنْدَ مَواقیتِ الصَّلاةِ کَیفَ مُحافَظَتُهُمْ عَلَیها…[24]: شیعیان ما را با سه چیز امتحان نمایید: اول، هنگام اوقات نماز، بنگرید که چگونه بر آن محافظت دارند…» ایشان در جای دیگر از یاران  خویش خواسته‌اند، از دوستی با کسانی که به وقت نماز اهمیت نمی دهند، پرهیز نمایند.[25]

امام خمینی قدس سره که در اواخر عمر خود در بیمارستان بستری بودند، خطاب به آقای انصاری (از روحانیون مبارز و عضو دفتر امام) گفتند: «اگر به خواب رفتم،  لطفاٌ مرابرای نماز اول وقت بیدار کنید.» آقای انصاری می‌گوید که: وقت اذان شد ولی  دلم نیامد امام را در این وضعیت بیماری که سِرُم به دست داشتند و ضعف بر احوال ایشان غالب شده بود، بیدار کنم. ده دقیقه بعد از اذان، امام بیدار شد و با ناراحتی گفت: «از اول عمرم تا حالا نمازم را اول وقت خوانده‌ام؛ چرا الآن که پایم لب گور است، ده دقیقه به تأخیر افتاد؟»[26]

خواندن نماز در مسجد و با جماعت

یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های یک نماز خوب، اقامه آن در مسجد است؛ به همین دلیل هم از همان صدر اسلام و آغاز بعثت، پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله اهتمام برای ساخت مساجد متعدد در نقاط مختلف شهر داشتند. ایشان می‌فرمودند: «خداوند بزرگ، مساجد را به عنوان خانه‌های خود بر روی زمین معرفی کرده است. پس آنان را که در تاریکی شب به سمت مساجد می‌روند، به نور درخشان در روز قیامت بشارت دهید.»[27]

نمازی که در مسجد خوانده شود،علاوه بر آثار و برکات بی‌شمار،تأثیرات فراوانی نیز در زندگی دارد. امیر المؤمنین علی علیه السلام ‌فرمودند: «هر کس از مسلمانان که به مسجد رفت و آمد داشته باشد، یکی از این هشت فائده نصیب او خواهد شد: برادری که در راه خدا به او نفع برساند، علمی جدید، نشانه‌ای محکم، رحمتی که بدان چشم داشته باشد، سخنی که او را از هلاکت نجات دهد، سخنی که او را به هدایت برساند یا گناهی را از ترس خدا و یا از روی حیا رها می‌کند.»[28]

در فضیلت نماز جماعت همین بس که به فرمودۀ پیامبر اکرم صلی الله، حضرت جبرئیل به خاطر هفت نعمت آرزو داشت تا از فرزندان آدم باشد و یکی از آن‌ هفت نعمت، حضور در نماز جماعت است.[29]

نشاط و شوق در نماز

ویژگی دیگری که برای یک نماز مطلوب و سازنده ذکر شده است، شادابی و نشاط در نماز است. قرآن کریم در جایگاه نکوهش منافقان و توصیف احوال آنها، از کسالت و رخوت آنان به هنگام اقامه نماز سخن گفته است و افراد با ایمان را از سستی و کسالت در برپایی نماز منع فرموده است: «إذا قامُوا إلَى الصَّلاةِ قامُوا کُسالى»[30]‌ هنگامی که به نماز می‌ایستند، با کسالت می‌ایستند. و در مقابل منافقان و مذمت نماز آنان، رسول خدا صلوات الله قرار دارد که همیشه با اشتیاق فراوان، منتظر داخل شدن وقت نماز بودند و به محض فرا رسیدن وقت نماز، از بلال حبشی، مؤذن خود می خواستند تا اذان گفته و راحت جان مشتاق ایشان باشد.[31]

مداومت بر نماز

« فَوَيْلٌ لِلْمُصَلِّينَ، الَّذِينَ هُمْ عَنْ صَلَاتِهِمْ سَاهُونَ …» [32]: پس وای بر نمازگزاران، آنان که از نمازشان غافل و نسبت به آن سهل انگارند (و آن را سبک می شمارند) از محتوای این آیات به خوبی مشخص می شود که سبک شمردن و سهل انگاری در اقامه نماز، تا چه اندازه مورد غضب خداوند است. اینکه شخصی خود را نماز خوان بداند، اما گاهی نماز بخواند و گاهی نخواند یا گاهی اول وقت بخواند و گاهی در آخر وقت، مصداق سبک شمردن نماز است و مسلماٌ این نماز، نماز سازنده ای نخواهد بود و آثار بازدارندگی از فحشاء و منکر بر آن مترتب نخواهد شد.

حال که با ویژگی های یک نماز مطلوب و سازنده آشنا شدیم، ببینیم که چنین نمازی چه آثار و فوائدی به دنبال خواهد داشت؟

تأثیر نماز بر زندگی فردی و اجتماعی

منع از گناه

طبق آیه شریفه « ان الصلاة تنهی عن الفحشاء و المنکر»، نماز سدّی در برابر انجام گناهان در آینده است، چرا که یاد همیشگی خدا، روح ایمان را در وجود شخص نمازگزار تقویت می‌کند و اخلاص و تقوی را در دل مؤمن پرورش می‌دهد و از آنجایی که ایمان و تقوی، سپری قدرتمند در برابر گناه هستند، شخص نمازگزار از سقوط در دام فحشاء و بی بند وباری های اخلاقی در امان خواهد بود‌ و این‌ همان چیزی است که در آیه‌ فوق به عنوان نهی از فحشاء و منکر بیان شده است و این تعبیر همان روایاتی است که می گویند: افراد گناهکاری بودند که شرح حال خطا و بزهکاری آنها را برای پیشوایان اسلام بیان کردند و ایشان می فرمودند: غم مخورید، نماز آنها را اصلاح می‌کند.

آمرزش گناهان

نمازی که سدی در برابر انجام گناهان در آینده است، همان نماز وسیله‌ پاکیزگی از گناهان گذشته و مغفرت و آمرزش الهی است. زیرا نمازی که با ویژگی های گفته شده خوانده شود، بدون شک انسان را دعوت به توبه و اصلاح گذشته خواهد کرد.مصداق و سند این مطلب، به زیبایی در حدیثی از پیامبر اکرم صلوات الله آمده است: «پیامبر خدا صلّی ‌الله‌ علیه ‌و‌آله از اصحاب خود سؤال کردند: «لو کان علی باب دار احدکم نهر و اغتسل فی کل یوم منه خمس مرات اکان یبقی فی جسده من الدّرن شیء؟ قلت لا، قال: فانّ مثل الصّلوة کمثل النّهر الجاری کلّما صلّی کفرت ما بینهما من الذنوب»: اگر بر در خانه‌ یکی از شما نهری از آب صاف و پاکیزه باشد و در هر روز پنج بار خود را در آن شستشو دهد، آیا چیزی از آلودگی و کثافت در بدن او می‌ماند؟ در پاسخ عرض کردند: نه، فرمود: نماز درست همانند این آب جاری است، هر زمان که انسان نمازی می‌خواند گناهانی که در میان دو نماز انجام شده است از میان می‌رود. [33]

از این رو گفته می شود آثار شومی که بر روح و جان انسان در اثر ارتکاب گناه می‌نشیند، با مداومت بر نماز صحیح پاک می شود و روح و روان نمازگزار را جلا می بخشد.

از بین برنده تکبر و غرور

یکی از صفات مذموم در نزد خداوند، تکبر و خودخواهی است: « وَلَا تُصَعِّرۡ خَدَّكَ لِلنَّاسِ وَلَا تَمۡشِ فِي ٱلۡأَرۡضِ مَرَحًاۖ إِنَّ ٱللَّهَ لَا يُحِبُّ كُلَّ مُخۡتَالٖ فَخُورٖ» [34]: و هرگز به تكبّر و ناز از مردم (اهل نياز) رخ متاب و در زمين با غرور و تبختر قدم بر مدار، كه خدا هرگز مردم متكبر خودستا را دوست نمى دارد. اما نماز، پادتنی است که آثار سوء این سم مهلک را از اخلاق و رفتار شخص نمازگزار می زداید.

آن هنگام که با خضوع و خشوع در پیشگاه معبود، حاضر می شویم و پیشانی بندگی بر آستان کرمش می ساییم، جامه ی کبر و غرور را از تن درآورده  و لباس فروتنی و اخلاص می پوشیم. پس از قبولی چنین نمازی، چگونه می شود دوباره لباس عوض کرد و جامه ی منفور خداوند را پوشید؟

آگاهی و بصیرت

خواندن نماز با ویژگی های ذکر شده، خاصیت غفلت‌زدایی دارد. جرم بزرگی است برای بنده ای که ادعای ایمان دارد ولی هدف از خلقت خویش را فراموش کرده و غرق در زندگی مادّی و لذائذ زود گذر دنیوی شده است.

در چنین شرایطی، نماز، به داد انسان میرسد و به واسطه اینکه در فواصل زمانی معین و در هر شبانه روز پنج نوبت اقامه می‌شود، مرتباً به انسان تذکر می دهد که مبادا از یاد خدا غافل شوی! میزان سنجش همه اعمال، تقوا و اخلاص در عمل است. در مجرای تصمیم گیری برای انجام هر عملی، با بصیرت و آگاهی ای که از برکت نماز به دست آورده ای، به هدف آفرینشت بیاندیش و مسیر درست را انتخاب کن. این نعمت بزرگی است که به واسطه نماز، شامل حال انسان شده است تا در هر شبانه روز، چند نوبت به او هشدار می دهد.

نتیجه گیری

با توجه به مطالبی که در مورد نقش نماز در تامین امنیت اجتماعی یک جامعه ذکر شد، پر واضح است که «نماز، کارخانه ی انسان سازی است»[35] جامعه ای که نماز در آن نهادینه شده است و اعضای آن با خلوص نیت وتواضع و فروتنی در پیشگاه خداوند حاضر شده و با اتحاد و همدلی و در صفوف منظم، به نماز می ایستند و پلیدی ها و آلودگی های ناشی از گناه و تکبر و خودبینی را از خود دور می کنند، مسلماٌ با آگاهی و بینش عمیق در برابر وسوسه های شیطان و زمینه های ارتکاب گناه، مقاومت کرده و از آن دوری می کنند.

اعضای چنین جامعه ای، لذت مغفرت و رحمت الهی را با غضب و خشم پروردگار به سبب انجام گناهان معاوضه نمی کنند. در چنین جامعه ای است که امنیت اخلاقی و اجتماعی در عالیترین حد خود، به برکت «پایبندی به نماز» برقرار خواهد شد.

پی نوشت ها

1. سوره رعد، آیه28
2.  ناز تو نیاز من (مقدمه‌ای بر فلسفه نماز)، ص۴۶، محمد مسعود نوروزی؛ انتشارات یادآوران؛ چاپ سوم ۱۳۹۰
3. سوره مائده، آیات72 و 117- سوره اعراف، آیات59، 65، 73 و 85- سوره هود، آیات50، 61 و 84
4. سوره طه، آیه14
5. سوره مریم، آیه31
6. سوره هود، آیه 87
7. سوره مریم، آیه55
8. سوره عنکبوت، آیه45
9. سوره معارج، آیات23-19
10. سوره مدثر، آیات43-38
11. طباطبایی، محمد حسین، المیزان، ج16، ص142
12. بیستونی، محمد، ترجمه مجمع البیان، ج19، ص65
13. همان
14. سوره طه، آیه124
15. میزان الحکمة، ج6، ص 298
16. سوره انعام، آیۀ 162
17. ابن‌ابی‌الحدید، شرح نهج‌البلاغه، ج 1، ص 325
18. سوره ماعون، آیۀ 7 ـ 1؛ مجلسی، بحارالانوار، ج 79، ص 202
19. اصغر آیتی و حسن محمودی، زیر این حرف‌ها خط بکشید، ص 81
20. سوره مؤمنون، آیۀ 1 ـ 2
21. محمدبن‌اشعث، الجعفریات، ص 36
22. کلینی، الکافی، ج 3، ص 274
23. مجلسی، بحار الانوار، ج 79، ص 349
24. شیخ صدوق، الخصال، ج 1، ص 103
25. کلینی، الکافی، ج 2، ص 672
26. اصغر آیتی و حسن محمودی، زیر باران، ص 25
27. حرّ عاملی، الجواهر السنیة فی الأحادیث القدسیة، ص 298
28. شیخ صدوق، الخصال، ج 2، ص 409
29. علی مشکینی، نصایح، ص 269
30. سوره نساء، آیۀ 142
31. محمد‌بن‌حسین شیخ بهایی، مفتاح الفلاح، ص 182
32. سوره ماعون، آیات4 و 5
33. شیخ حر عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه، ج۳، ص۷، باب ۲ از ابواب اعداد الفرائض حدیث ۳
34. سوره لقمان، آیه18
35. صحیفه امام خمینی، ج12، ص392

مقالات نمازی

تحریریه ستاد اقامه نماز